Trào ngược dạ dày thực quản là gì, có nguy hiểm không?

Chào chị Thảo!

Trào ngược dạ dày (GERD) là tình trạng dịch trong dạ dày, chủ yếu là axit và đôi khi kèm thức ăn, dịch mật, thường xuyên trào ngược lên thực quản. Tình trạng này có thể gây ợ nóng, ợ hơi, đau rát ngực, khó tiêu, ho hoặc các triệu chứng khó chịu khác và được xem là bệnh tiêu hóa mạn tính khi xảy ra thường xuyên.

Bản chất bệnh lý: Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là tình trạng axit và dịch dạ dày trào lên thường xuyên, có thể dẫn đến các biến chứng như viêm, hẹp hoặc Barrett thực quản.

Dấu hiệu cần đi khám: Nuốt nghẹn, sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau ngực bất thường.

Chẩn đoán và nội soi: Nội soi không bắt buộc cho mọi ca trào ngược mà được chỉ định dựa trên mức độ, triệu chứng và các dấu hiệu cảnh báo cụ thể của từng người bệnh.

1. Trào ngược dạ dày thực quản có nguy hiểm không?

Trào ngược dạ dày thực quản thường không gây biến chứng nặng ở tất cả người bệnh, nhưng nếu triệu chứng kéo dài hoặc niêm mạc thực quản liên tục bị tổn thương, bệnh có thể dẫn đến viêm thực quản, hẹp thực quản, Barrett thực quản và một số vấn đề ngoài thực quản.

• Viêm thực quản: Dịch dạ dày tiếp xúc kéo dài có thể gây viêm, trợt hoặc loét niêm mạc, đôi khi dẫn đến chảy máu.
• Hẹp thực quản: Viêm kéo dài và quá trình hình thành sẹo có thể làm lòng thực quản hẹp lại, khiến người bệnh nuốt nghẹn hoặc cảm giác thức ăn bị mắc.
• Barrett thực quản: Đây là tình trạng lớp niêm mạc thực quản thay đổi thành dạng mô gần giống niêm mạc ruột. Barrett làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản nhưng phần lớn người có Barrett không tiến triển thành ung thư.
• Ung thư thực quản: Trào ngược kéo dài có liên quan đến tăng nguy cơ Barrett thực quản và ung thư biểu mô tuyến thực quản ở một nhóm người bệnh, nhưng GERD không đồng nghĩa sẽ tiến triển thành ung thư.
• Biểu hiện ngoài thực quản: Một số người có thể gặp ho kéo dài, khàn giọng, viêm thanh quản hoặc triệu chứng hen liên quan đến trào ngược.

Theo Viện Quốc gia về Bệnh Tiểu đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (NIDDK), GERD kéo dài có thể gây viêm thực quản, hẹp thực quản và Barrett thực quản; chỉ một tỷ lệ nhỏ người có Barrett thực quản phát triển ung thư thực quản.

2. Nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày

Trào ngược dạ dày thường liên quan đến hoạt động bất thường của cơ thắt thực quản dưới, thoát vị hoành và các yếu tố làm tăng áp lực ổ bụng hoặc khiến dịch dạ dày dễ trào lên như thừa cân, mang thai, hút thuốc và nằm ngay sau ăn.

• Cơ thắt thực quản dưới hoạt động không phù hợp: Khi cơ vòng ở đoạn nối giữa thực quản và dạ dày giãn hoặc đóng không kín đúng thời điểm, dịch dạ dày dễ đi ngược lên thực quản.
• Thoát vị hoành: Một phần dạ dày dịch chuyển qua cơ hoành có thể ảnh hưởng đến cơ chế chống trào ngược tự nhiên của cơ thể.
• Thừa cân, béo phì: Áp lực trong ổ bụng tăng có thể thúc đẩy dịch dạ dày trào lên thực quản.
• Mang thai: Thay đổi hormone và áp lực từ thai nhi lên ổ bụng có thể khiến triệu chứng ợ nóng, trào ngược xuất hiện nhiều hơn.
• Hút thuốc: Thuốc lá có thể ảnh hưởng hoạt động của cơ thắt thực quản dưới và làm triệu chứng trào ngược khó kiểm soát hơn.
• Ăn quá no hoặc nằm ngay sau ăn: Dạ dày căng đầy kết hợp tư thế nằm tạo điều kiện để dịch dạ dày đi ngược lên thực quản.
• Một số loại thuốc: Một số thuốc có thể làm tăng khả năng xuất hiện hoặc làm nặng triệu chứng trào ngược. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ nếu nghi ngờ thuốc đang dùng có liên quan.

3. Phân biệt trào ngược sinh lý và bệnh trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược thỉnh thoảng có thể xuất hiện ở người khỏe mạnh, đặc biệt sau khi ăn nhiều hoặc nằm ngay sau ăn. GERD được nghĩ đến khi hiện tượng trào ngược lặp lại, gây triệu chứng khó chịu ảnh hưởng sinh hoạt hoặc dẫn đến biến chứng.

4. Trào ngược dạ dày khi nào cần gặp bác sĩ?

Nên đi khám khi triệu chứng trào ngược kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, đặc biệt nếu xuất hiện nuốt nghẹn – nuốt đau, sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn kéo dài, xuất huyết tiêu hóa hoặc đau ngực bất thường.

• Ợ nóng, ợ chua tái diễn: Triệu chứng lặp lại nhiều ngày, kéo dài hoặc không cải thiện sau khi điều chỉnh sinh hoạt.
• Nuốt nghẹn hoặc nuốt đau: Cảm giác thức ăn mắc lại, vướng cổ hoặc khó nuốt ngày càng rõ là dấu hiệu cần đánh giá sớm.
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen: Có thể gợi ý xuất huyết đường tiêu hóa.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân: Đặc biệt khi đi kèm chán ăn, nuốt khó hoặc mệt kéo dài.
• Nôn dai dẳng: Cần loại trừ nguyên nhân khác ngoài trào ngược đơn thuần.
• Đau ngực: Đau ngực do GERD có thể giống bệnh tim. Nếu đau ngực dữ dội, xuất hiện khi gắng sức hoặc kèm khó thở, vã mồ hôi, choáng hay đau lan tay/hàm, cần được đánh giá cấp cứu để loại trừ bệnh tim mạch trước.

5. Rủi ro khi để trào ngược kéo dài hoặc tự điều trị không phù hợp

Trào ngược không được kiểm soát có thể ảnh hưởng giấc ngủ, ăn uống và chất lượng sống; ở một số người còn gây tổn thương thực quản. Việc tự dùng thuốc kéo dài mà không đánh giá nguyên nhân cũng có thể làm chậm phát hiện những bệnh lý khác có biểu hiện tương tự.

• Ảnh hưởng chất lượng sống: Ợ nóng về đêm có thể gây khó ngủ, mệt mỏi và ảnh hưởng sinh hoạt hoặc công việc.
• Che lấp triệu chứng cảnh báo: Tự mua thuốc trong thời gian dài có thể làm triệu chứng giảm tạm thời nhưng khiến người bệnh trì hoãn thăm khám dù đã có nuốt nghẹn, xuất huyết hoặc sụt cân.
• Điều trị không đúng nguyên nhân: Đau ngực, khó tiêu, ho kéo dài hoặc cảm giác vướng họng không phải lúc nào cũng do GERD. Nếu không đánh giá đúng, người bệnh có thể dùng thuốc không cần thiết.
• Biến chứng thực quản: Viêm kéo dài có thể dẫn đến loét, chảy máu, hẹp thực quản hoặc Barrett thực quản.

Thuốc ức chế bơm proton vẫn là nhóm thuốc điều trị chính của GERD khi có chỉ định. Hướng dẫn ACG khuyến cáo sử dụng thuốc đúng chỉ định, liều phù hợp và đánh giá lại nhu cầu điều trị thay vì tự dùng kéo dài hoặc ngưng thuốc tùy ý.

6. Trào ngược dạ dày được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Chẩn đoán GERD thường bắt đầu từ triệu chứng và bệnh sử; không phải người bệnh nào cũng cần nội soi ngay. Nội soi, đo pH thực quản hoặc các xét nghiệm khác được bác sĩ chỉ định khi có dấu hiệu cảnh báo, triệu chứng không đáp ứng điều trị hoặc chẩn đoán chưa rõ.

Chẩn đoán

• Khai thác triệu chứng: Bác sĩ đánh giá ợ nóng, trớ, đau ngực, nuốt nghẹn, thời điểm xuất hiện triệu chứng và các yếu tố làm bệnh nặng hơn.
• Nội soi thực quản – dạ dày: Giúp phát hiện viêm, loét, hẹp thực quản hoặc Barrett và lấy sinh thiết khi cần. Nội soi đặc biệt được ưu tiên khi có dấu hiệu cảnh báo.
• Đo pH hoặc trở kháng – pH thực quản: Có thể được sử dụng khi cần xác nhận trào ngược nhưng nội soi chưa cho thấy bằng chứng rõ.

Điều trị

• Thay đổi lối sống: Giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì, tránh nằm ngay sau ăn, hạn chế ăn trong vòng 2–3 giờ trước khi ngủ và ngừng hút thuốc có thể giúp giảm triệu chứng.
• Điều chỉnh thực phẩm gây triệu chứng: Không cần kiêng một danh sách cứng cho mọi người. Nên hạn chế những thực phẩm thực tế làm triệu chứng cá nhân tăng lên.
• Thuốc: Thuốc ức chế bơm proton, thuốc đối kháng thụ thể H2 hoặc thuốc trung hòa axit có thể được sử dụng tùy mức độ và chỉ định.
• Can thiệp nội soi hoặc phẫu thuật: Chỉ được cân nhắc ở một số trường hợp GERD đã được xác định, triệu chứng khó kiểm soát hoặc có chỉ định chuyên môn cụ thể.

7. Cách giảm trào ngược dạ dày tại nhà

Với triệu chứng nhẹ và chưa có dấu hiệu cảnh báo, người bệnh có thể giảm trào ngược bằng cách điều chỉnh thời điểm ăn – ngủ, kiểm soát cân nặng, tránh thực phẩm thực tế làm triệu chứng tăng, kê cao đầu giường khi trào ngược về đêm và hạn chế thuốc lá, rượu bia.

• Không nằm ngay sau khi ăn: Nên kết thúc bữa ăn trước khi nằm hoặc đi ngủ khoảng 2–3 giờ, đặc biệt nếu thường xuyên ợ nóng về đêm.
• Ăn lượng vừa phải: Tránh ăn quá no trong một bữa. Có thể chia lượng thức ăn phù hợp hơn nếu ăn nhiều khiến triệu chứng tăng.
• Theo dõi thực phẩm gây triệu chứng: Không cần kiêng một danh sách giống nhau cho tất cả mọi người. Nên hạn chế các món thực tế khiến bạn ợ nóng hoặc trớ nhiều hơn như đồ nhiều dầu mỡ, cà phê, rượu, đồ cay hoặc thực phẩm có tính axit.
• Giảm cân nếu đang thừa cân hoặc béo phì: Kiểm soát cân nặng có thể giúp giảm áp lực ổ bụng và cải thiện triệu chứng ở một số người.
• Kê cao đầu giường khi hay trào ngược ban đêm: Có thể nâng phần đầu giường thay vì chỉ chồng nhiều gối dưới đầu để hạn chế dịch dạ dày trào lên khi nằm.
• Hạn chế hút thuốc và rượu bia: Đây là những yếu tố có thể làm triệu chứng trào ngược nặng hơn ở một số người.
• Không tự dùng thuốc kéo dài: Thuốc trung hòa axit hoặc thuốc giảm tiết axit có thể giúp giảm triệu chứng nhưng nếu phải sử dụng thường xuyên, nên được bác sĩ đánh giá nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp.

Với trường hợp như chị Thảo có ợ chua, đau rát sau xương ức và cảm giác vướng nghẹn ở cổ họng, nên thăm khám chuyên khoa để phân biệt GERD với các nguyên nhân khác và xác định có cần nội soi hay không.

Phòng khám Đa khoa Tiêu Hóa Việt tại 139 Phố Đại La, Phường Tương Mai, Hà Nội có đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa và hệ thống nội soi Fujifilm. Phòng khám công bố sử dụng hệ thống Fuji VP-7000 kết hợp AI EX1 hỗ trợ bác sĩ quan sát và đánh giá tổn thương đường tiêu hóa.

Người bệnh được bác sĩ khám đầu vào, đánh giá bệnh nền và triệu chứng trước khi quyết định có cần nội soi. Với các trường hợp trào ngược đơn thuần không có dấu hiệu cảnh báo, không phải lúc nào nội soi cũng là bước đầu tiên; chỉ định được cá nhân hóa theo biểu hiện và nguy cơ của từng người.

8. Câu hỏi thường gặp về trào ngược dạ dày

Trào ngược dạ dày có chữa khỏi được không?

GERD có thể được kiểm soát tốt ở nhiều người bằng thay đổi lối sống và thuốc phù hợp. Một số người chỉ cần điều trị trong một giai đoạn, trong khi những trường hợp dễ tái phát hoặc có viêm thực quản nặng có thể cần theo dõi và điều trị dài hơn.

Không nên dùng từ “chữa khỏi” cho mọi trường hợp vì diễn tiến phụ thuộc vào nguyên nhân, cơ địa và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Nội soi dạ dày có bắt buộc khi nghi ngờ trào ngược không?

Nội soi không bắt buộc cho tất cả người có ợ nóng hoặc trớ. Nội soi sớm khi có nuốt khó, sụt cân, xuất huyết tiêu hóa hoặc nhiều yếu tố nguy cơ Barrett thực quản. Với người có triệu chứng điển hình nhưng không có dấu hiệu cảnh báo, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị thử trước.

Người bị trào ngược dạ dày nên kiêng ăn gì?

Không có danh sách thực phẩm phải kiêng giống nhau cho tất cả người bệnh. Một số nhóm thường làm triệu chứng tăng ở một số người gồm đồ nhiều chất béo, cà phê, rượu, chocolate, bạc hà, đồ cay và thực phẩm có tính axit.

Barrett thực quản có đồng nghĩa với ung thư không?

Barrett thực quản làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản nhưng phần lớn người có Barrett không phát triển ung thư. NIDDK cho biết người có loạn sản mức độ cao có nguy cơ tiến triển cao hơn nhóm không có loạn sản hoặc chỉ loạn sản mức độ thấp.

Trào ngược dạ dày gây nghẹt mũi? Gợi ý 6 cách điều trị hiệu quả

Trào ngược dạ dày gây ngứa họng điều trị như nào?

6 mẹo chữa trào ngược dạ dày cho bà bầu

*Tên khách hàng đã được thay đổi

Kết quả thẩm mỹ phụ thuộc cơ địa từng người. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chỉ định của bác sĩ sau thăm khám trực tiếp.