Khám đại tràng không cần nội soi cần lưu ý điều gì?

Chào Khánh, 

Khám đại tràng không cần nội soi là việc đánh giá tình trạng đại tràng bằng các phương pháp như khám lâm sàng, chụp X-quang barium, siêu âm ổ bụng, CT scan (nội soi ảo), xét nghiệm phân và xét nghiệm máu, giúp phát hiện các bất thường lớn mà không xâm lấn. Tuy nhiên, độ chính xác chỉ khoảng 70–80%, không thể phát hiện tổn thương nhỏ hoặc sinh thiết hay cắt polyp, do đó nội soi vẫn là phương pháp chẩn đoán và tầm soát ung thư đại tràng chính xác nhất.

Có thể thực hiện khám đại tràng bằng các phương pháp khác

1. Khám đại tràng không cần nội soi là gì?

Khám đại tràng không cần nội soi là phương pháp đánh giá tình trạng ruột già bằng kỹ thuật hình ảnh hoặc xét nghiệm không xâm lấn như chụp CT, MRI, siêu âm hoặc xét nghiệm phân tìm máu ẩn. Các kỹ thuật này giúp phát hiện viêm, polyp, khối u, xuất huyết hay các dấu hiệu bất thường khác mà không cần đưa ống nội soi vào cơ thể, nên người bệnh cảm thấy nhẹ nhàng và thoải mái hơn.

Phương pháp khám đại tràng không cần nội soi phù hợp với:

• Người sợ đau hoặc sợ cảm giác khó chịu khi nội soi.
• Người cao tuổi, hoặc có bệnh tim mạch, huyết áp, không thể gây mê.
• Người muốn kiểm tra sức khỏe tổng quát ban đầu trước khi tiến hành nội soi thật sự.

2. Các phương pháp khám đại tràng không cần nội soi hiện nay

Các phương pháp khám đại tràng không cần nội soi gồm: chụp CT Scanner (nội soi ảo), chụp X-quang có cản quang, siêu âm ổ bụng, xét nghiệm phân (FOBT, FIT, DNA phân) và xét nghiệm máu dấu ấn ung thư (CEA, CA 19-9). Những cách này giúp sàng lọc sớm bất thường nhưng không thay thế hoàn toàn nội soi.

2.1. Chụp CT Scanner đại tràng (nội soi ảo)

Chụp CT Scanner đại tràng, còn gọi là nội soi ảo đại tràng, là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại sử dụng máy CT cắt lớp đa dãy để tái tạo hình ảnh 3D toàn bộ đại tràng mà không cần đưa ống soi vào cơ thể. Trước khi chụp, người bệnh có thể được bơm khí hoặc thuốc cản quang vào ruột để hình ảnh rõ nét hơn. Phương pháp này giúp phát hiện polyp ≥6 mm, khối u, hẹp ruột hoặc bất thường niêm mạc một cách nhanh chóng và chính xác.

Ưu điểm:

• Không xâm lấn, không đau, phù hợp cho người sợ nội soi truyền thống.
• Thời gian thực hiện nhanh, chỉ khoảng 10–15 phút.
• Cho hình ảnh 3D rõ nét, dễ quan sát toàn bộ đại tràng.

Nhược điểm:

• Không phát hiện được polyp nhỏ <5 mm.
• Không thể sinh thiết hoặc cắt polyp khi phát hiện tổn thương.
• Có sử dụng tia X (bức xạ ion hóa) nên cần cân nhắc ở người chụp nhiều lần.
• Độ chính xác trung bình 85–90%, thích hợp cho sàng lọc ban đầu hoặc theo dõi sau điều trị.

Chụp CT để khám đại tràng nhanh chóng, không xâm lấn

2.2. Chụp X-quang đại tràng có cản quang (Barium enema)

Chụp X-quang đại tràng có cản quang hay còn gọi là thụt bari, là phương pháp chẩn đoán hình ảnh dùng để quan sát cấu trúc bên trong đại tràng. Trong quá trình thực hiện, bác sĩ sẽ bơm dung dịch Barium sulfate (chất cản quang) vào đại tràng qua đường hậu môn. Chất này giúp phủ đều niêm mạc ruột, làm nổi bật hình ảnh khi chụp X-quang, từ đó phát hiện các bất thường như hẹp, viêm, loét, khối u hoặc polyp lớn.

Ưu điểm:

• Thủ thuật đơn giản, chi phí thấp, phổ biến.
• Không cần gây mê, không xâm lấn, người bệnh ít khó chịu hơn so với nội soi.

Nhược điểm:

• Độ phân giải thấp, khó phát hiện các tổn thương nhỏ hoặc phẳng.
• Không thể sinh thiết hoặc cắt polyp nếu phát hiện bất thường.
• Độ chính xác trung bình 70–80%, chỉ phù hợp khi không thể thực hiện nội soi trực tiếp.

Chụp X-quang nhanh chóng với chi phí thấp

2.3. Siêu âm ổ bụng tổng quát

Siêu âm ổ bụng tổng quát là phương pháp dùng sóng âm tần số cao để quan sát hình ảnh đại tràng và các cơ quan trong ổ bụng như gan, mật, tụy, thận. Trước khi thực hiện, người bệnh nên nhịn ăn 6–8 giờ để giảm hơi, giúp hình ảnh rõ nét hơn. Trong quá trình siêu âm, bác sĩ di chuyển đầu dò có bôi gel trên vùng bụng để thu nhận hình ảnh, qua đó phát hiện các dấu hiệu bất thường như viêm, dày thành ruột hoặc khối u lớn.

Ưu điểm:

• An toàn tuyệt đối, không xâm lấn, không dùng bức xạ ion hóa.
• Không gây đau, thực hiện nhanh, phù hợp kiểm tra tổng quát ban đầu.

Nhược điểm:

• Không quan sát được niêm mạc chi tiết, khó phát hiện polyp nhỏ hoặc tổn thương phẳng.
• Độ chính xác chỉ khoảng 60–70%, chủ yếu có giá trị định hướng, không thay thế được nội soi.
• Cần phải nhịn ăn trước khi siêu âm để cho kết quả rõ nét và chính xác hơn.

Siêu âm đại tràng không cần xâm lấn, không gây nguy hiểm

2.4. Xét nghiệm phân (Fecal Test)

Xét nghiệm phân giúp phát hiện sớm bất thường ở đại tràng như polyp, viêm hay ung thư thông qua phân tích mẫu phân. Người bệnh được hướng dẫn tự lấy mẫu tại nhà và gửi đến phòng xét nghiệm. Các kỹ thuật phổ biến gồm: FOBT (kiểm tra máu ẩn trong phân), FIT (xét nghiệm miễn dịch phát hiện máu vi thể) và xét nghiệm DNA phân – Cologuard giúp nhận biết tế bào bất thường.

Ưu điểm:

• Không xâm lấn, dễ thực hiện và không gây đau.
• Có thể tự thực hiện tại nhà, tiết kiệm thời gian và chi phí.
• Hữu ích trong sàng lọc ung thư đại tràng giai đoạn sớm.

Nhược điểm:

• Chỉ phát hiện bất thường gián tiếp, không xác định vị trí cụ thể.
• Có thể cho kết quả âm tính giả hoặc dương tính giả.
• Cần xét nghiệm bổ sung (như nội soi) để chẩn đoán chính xác.

2.5. Xét nghiệm máu – dấu ấn ung thư tiêu hóa

Xét nghiệm máu giúp phát hiện sớm các bất thường ở đại tràng thông qua việc định lượng các chỉ số như hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu và các dấu ấn ung thư CEA, CA 19-9. Phương pháp này hỗ trợ bác sĩ đánh giá tình trạng viêm, xuất huyết hoặc sàng lọc nguy cơ ung thư đại tràng. Thường áp dụng cho người có triệu chứng như táo bón, tiêu chảy kéo dài hoặc có máu trong phân.

Ưu điểm:

• Thực hiện nhanh, đơn giản, ít xâm lấn.
• Hỗ trợ phát hiện sớm các bệnh lý viêm, nhiễm trùng hoặc ung thư đại tràng.
• Có thể theo dõi tiến triển bệnh và hiệu quả điều trị qua các lần xét nghiệm.

Nhược điểm:

• Không xác định được vị trí và mức độ tổn thương trong đại tràng.
• Dấu ấn ung thư (CEA) có thể tăng do nhiều nguyên nhân khác, dễ gây nhầm lẫn.
• Cần phối hợp thêm nội soi hoặc chẩn đoán hình ảnh để đưa ra kết luận chính xác.

Xét nghiệm máu giúp sàng lọc nguy cơ ung thư đại tràng

3. So sánh các phương pháp khám đại tràng không nội soi

Các phương pháp khám đại tràng không cần nội soi phân chỉ giúp sàng lọc ban đầu và phát hiện bất thường gián tiếp. Tuy nhiên, độ chính xác còn hạn chế, không thể sinh thiết hay can thiệp điều trị, vì vậy nội soi đại tràng vẫn là tiêu chuẩn chẩn đoán chính xác nhất.

4. Khám đại tràng không cần nội soi có chính xác không?

khám đại tràng không dùng nội soi có thể chính xác để sàng lọc các tổn thương lớn, nhưng không đủ thay thế nội soi vì thiếu khả năng phát hiện tổn thương nhỏ như khối u, polyp, viêm loét và không thể sinh thiết/can thiệp.

Hạn chế của khám đại tràng không cần nội soi:

• Không phát hiện tổn thương nhỏ: Các phương pháp như CT ảo, X-quang hay siêu âm thường chỉ nhìn thấy tổn thương ≥5 mm. Polyp nhỏ, tổn thương phẳng hoặc viêm nhẹ có thể bị bỏ sót, dẫn đến chẩn đoán chưa đầy đủ.
• Không thể sinh thiết hoặc can thiệp: Khám không xâm lấn không cho phép lấy mẫu mô (sinh thiết) để xác định chính xác ung thư hoặc viêm loét, cũng không thể cắt bỏ polyp nếu phát hiện.
• Độ chính xác hạn chế: Độ nhạy và độ chính xác của các phương pháp sàng lọc không nội soi thấp hơn nội soi truyền thống, đặc biệt với các tổn thương nhỏ hoặc phức tạp.
• Hạn chế trong sàng lọc ung thư: Vì khả năng bỏ sót cao, khám không nội soi chỉ phù hợp cho sàng lọc ban đầu, không thể đảm bảo phát hiện sớm các bệnh lý ác tính.
• Không thay thế được nội soi khi có triệu chứng: Nếu người bệnh có triệu chứng rõ ràng như đi ngoài ra máu, đau bụng kéo dài, sụt cân hoặc thiếu máu, nội soi vẫn là bắt buộc để chẩn đoán chính xác và xử lý kịp thời.

Nội soi đại tràng vẫn là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất

5. Khi nào nên chọn khám đại tràng không nội soi?

Người cao tuổi, bệnh tim mạch, rối loạn đông máu, phụ nữ mang thai, người vừa phẫu thuật hoặc xạ trị, những người sợ đau hoặc ngại gây mê nên chọn khám đại tràng không nội soi.

• Người cao tuổi, bệnh tim mạch hoặc rối loạn đông máu: Không thể thực hiện nội soi gây mê an toàn.
• Người sợ đau hoặc sợ gây mê: Tránh được cảm giác khó chịu khi đưa ống nội soi.
• Người chỉ muốn kiểm tra tổng quát, không có triệu chứng rõ: Phù hợp cho sàng lọc ban đầu để phát hiện các bất thường lớn.
• Phụ nữ mang thai: Tránh tiếp xúc trực tiếp với thủ thuật xâm lấn hoặc thuốc gây mê.
• Người vừa phẫu thuật hoặc xạ trị: Không thích hợp cho nội soi do cơ thể cần thời gian hồi phục.
• Trường hợp cần đánh giá nhanh trước khi nội soi: Giúp xác định xem có dấu hiệu bất thường cần nội soi hay không.

6. Khi nào bắt buộc phải nội soi đại tràng?

Bắt buộc phải nội soi đại tràng khi có các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý nguy hiểm như đi ngoài ra máu hoặc phân đen kéo dài, rối loạn tiêu hóa trên 2 tuần, đau bụng, chướng hơi, sụt cân không rõ nguyên nhân, có người thân mắc ung thư hoặc polyp đại tràng hoặc kết quả xét nghiệm phân bất thường.

• Đi ngoài ra máu hoặc phân đen kéo dài: Đây là dấu hiệu nghi ngờ chảy máu trong đại tràng, polyp hoặc ung thư.
• Rối loạn tiêu hóa kéo dài trên 2 tuần, đi ngoài thất thường: Có thể cảnh báo viêm đại tràng, hội chứng ruột kích thích hoặc khối u.
• Đau bụng, chướng hơi, sụt cân không rõ nguyên nhân: Thường liên quan đến tổn thương nghiêm trọng hoặc tiến triển âm thầm của khối u.
• Tiền sử gia đình có người mắc ung thư đại tràng hoặc polyp: Là yếu tố nguy cơ cao, cần tầm soát sớm và định kỳ.
• Kết quả xét nghiệm phân bất thường: Như xét nghiệm FOBT/FIT dương tính, cho thấy có máu ẩn hoặc tế bào bất thường trong phân.

Xuất hiện dấu hiệu bất thường như đau bụng kéo dài, táo bón

7. Ưu và nhược điểm khi khám đại tràng không nội soi

Khám đại tràng không nội soi có ưu điểm là ít xâm lấn, không đau, không cần gây mê, thực hiện nhanh và phù hợp với người cao tuổi hoặc sợ thủ thuật. Tuy nhiên, có độ chính xác hạn chế, không phát hiện tổn thương nhỏ, không thể sinh thiết hay cắt polyp và dễ bỏ sót các tổn thương tiền ung thư.

Ưu điểm:

• Ít xâm lấn, không đau: Không cần đưa ống nội soi vào trực tràng, giúp bệnh nhân cảm thấy thoải mái, không bị buồn nôn hay khó chịu.
• Không cần gây mê: Giảm thiểu các rủi ro liên quan đến thuốc mê, phù hợp với người cao tuổi, bệnh nhân tim mạch hoặc suy yếu.
• Thời gian thực hiện nhanh và chi phí thấp: Thường hoàn tất trong thời gian ngắn, bệnh nhân có thể về ngay sau khi làm thủ thuật.

Nhược điểm:

• Độ chính xác hạn chế: Khó phát hiện các tổn thương nhỏ hoặc niêm mạc phẳng, như polyp dưới 5mm hoặc khối u sớm.
• Không thể sinh thiết hoặc can thiệp: Không thực hiện được cắt polyp, lấy mẫu mô hay điều trị trực tiếp.
• Có nguy cơ bỏ sót tổn thương tiền ung thư: Vì chỉ phát hiện gián tiếp các bất thường, cần nội soi nếu nghi ngờ bất thường.

Khám đại tràng không cần nội soi là phương pháp an toàn, ít xâm lấn, phù hợp để sàng lọc ban đầu hoặc kiểm tra nhanh, đặc biệt với người cao tuổi, sợ thủ thuật hoặc có bệnh lý nền. Tuy nhiên, các phương pháp này chỉ phát hiện được tổn thương lớn, không thể sinh thiết hay xử lý trực tiếp các bất thường nhỏ.  Vì vậy, nếu có dấu hiệu nghi ngờ hoặc kết quả xét nghiệm bất thường, nội soi đại tràng vẫn là bước cần thiết để chẩn đoán chính xác và can thiệp kịp thời.