Uống paracetamol bao lâu thì đào thải hết? mốc thời gian cần biết

Chào Dũng, 

Paracetamol được cơ thể thải hết trong vòng 24 giờ nhờ chuyển hóa ở gan và bài tiết qua nước tiểu. Thời gian bán thải ở người lớn khỏe mạnh là 1–3 giờ, nghĩa là nồng độ thuốc giảm một nửa sau 1–3 giờ. Vì vậy, khoảng cách giữa các liều nên tối thiểu 4–6 giờ và liều tối đa không vượt quá 4g/ngày để đảm bảo an toàn cho gan.

Paracetamol sẽ đào thải sau vài giờ sử dụng  nhờ chuyển hóa gan qua nước tiểu

1. Cơ chế chuyển hóa và đào thải Paracetamol trong cơ thể

Paracetamol được hấp thu nhanh ở ruột non và chuyển hóa chủ yếu tại gan thành các chất hòa tan trong nước, sau đó được thải ra ngoài qua nước tiểu. Hầu hết thuốc được biến đổi thành dạng hòa tan không độc, còn một phần nhỏ tạo thành chất độc NAPQI nhưng sẽ được trung hòa nếu gan khỏe, nhờ đó thuốc an toàn và được loại bỏ hoàn toàn trong vòng 24 giờ.

Cơ chế chuyển hóa và đào thải:

• Hấp thu: Sau khi uống, paracetamol đi vào ruột non và hấp thu nhanh, đạt nồng độ tối đa trong máu sau 30–60 phút.
• Chuyển hóa ở gan: Khoảng 80–90% thuốc được gan chuyển thành chất hòa tan trong nước, dễ đào thải qua nước tiểu.
• Chất độc NAPQI: Khoảng 10% thuốc chuyển thành NAPQI, một chất có độc tính nhẹ; nếu glutathione trong gan đủ, NAPQI sẽ được trung hòa và không gây hại.
• Đào thải: Thuốc và các chất chuyển hóa hòa tan được thải ra khỏi cơ thể chủ yếu qua nước tiểu, hoàn tất trong vòng 24 giờ nếu gan bình thường.

Cơ chế đào thải Paracetamol chủ yếu qua gan

2. Bao lâu sau khi uống Paracetamol thì được dùng thuốc khác hoặc uống rượu?

Sau khi uống Paracetamol, nên chờ ít nhất 4–6 giờ trước khi dùng thuốc khác (trừ khi có chỉ định của bác sĩ) và tuyệt đối không uống rượu trong vòng 24 giờ để tránh nguy cơ tổn thương gan.

• Uống thuốc khác: Chờ ít nhất 4–6 giờ để tránh vượt liều tối đa 4g/ngày. Ngoài ra, cẩn thận với các thuốc chứa Paracetamol hoặc thuốc giảm đau/kháng viêm khác (Ibuprofen, Aspirin) do nguy cơ tương tác và làm tăng gánh nặng cho gan. Nếu đang dùng kháng sinh hoặc thuốc cảm, nên hỏi ý kiến dược sĩ để đảm bảo an toàn.
• Uống rượu hoặc bia: Không nên uống ít nhất trong 24 giờ, vì rượu làm giảm glutathione trong gan, dẫn đến tích tụ chất độc NAPQI, gây viêm gan cấp hoặc suy gan.

3. Các yếu tố ảnh hưởng tới thời gian đào thải Paracetamol

Thời gian Paracetamol được chuyển hóa và thải ra ngoài cơ thể không giống nhau ở mọi người, phụ thuộc vào nhiều yếu tố liên quan đến gan, thận, tuổi tác, dinh dưỡng, lối sống và tương tác thuốc.

• Tình trạng gan và thận: Gan là cơ quan chính chuyển hóa Paracetamol. Bệnh gan mạn tính như xơ gan làm giảm khả năng chuyển hóa thuốc, tăng nguy cơ độc tính. Trong khi đó, thận đảm nhận việc đào thải các chất chuyển hóa ra ngoài. Suy thận có thể làm chậm quá trình thải thuốc.
• Tuổi tác: Người lớn tuổi thường có chức năng gan suy giảm, dẫn đến quá trình chuyển hóa Paracetamol chậm hơn và nguy cơ tích tụ NAPQI cao hơn.
• Chế độ dinh dưỡng: Người bị suy dinh dưỡng hoặc thiếu hụt glutathione làm gan kém khả năng trung hòa NAPQI, làm tăng nguy cơ tổn thương gan.
• Sử dụng rượu bia: Rượu mãn tính vừa gây tổn thương gan, vừa làm suy giảm dinh dưỡng, từ đó tăng nguy cơ ngộ độc Paracetamol.
• Tương tác với các loại thuốc khác: Một số thuốc như carbamazepine, primidone, rifampin, isoniazid tăng chuyển hóa Paracetamol theo đường độc tính, làm tăng nguy cơ tổn thương gan. Hoặc dùng nhiều sản phẩm chứa Paracetamol cùng lúc có thể dẫn tới quá liều, vượt khả năng trung hòa của glutathione.

Sử dụng với các loại thuốc khác cũng ảnh hưởng tới tốc độ đào thải Paracetamol

4. Dấu hiệu cơ thể đang bị tích tụ hoặc ngộ độc Paracetamol 

Cơ thể có thể bị tích tụ hoặc ngộ độc Paracetamol khi xuất hiện như buồn nôn, chán ăn, đau tức vùng hạ sườn phải, vàng da, vàng mắt, mệt mỏi, chóng mặt, nước tiểu sậm màu, men gan tăng.  Các dấu hiệu quan trọng:

• Buồn nôn, chán ăn, đau tức vùng hạ sườn phải xuất hiện sớm trong vòng 4–24 giờ sau khi dùng quá liều (>4g/ngày hoặc uống liên tục nhiều ngày).
• Vàng da, vàng mắt báo hiệu gan bị tổn thương.
• Mệt mỏi, chóng mặt, khó chịu do cơ thể phản ứng với chất độc tích tụ.
• Men gan tăng, nước tiểu sẫm màu là dấu hiệu xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán ngộ độc.

Buồn nôn, nôn ói, đau đầu và chóng mặt là những biểu hiện của ngộ độc paracetamol

5. Làm gì nếu lỡ uống Paracetamol quá liều?

Nếu uống Paracetamol quá liều hoặc xuất hiện triệu chứng mệt, buồn nôn, đau bụng, vàng da, cần đến ngay cơ sở y tế để được xử lý kịp thời. Tuyệt đối không tự uống thuốc giải độc hay dùng thuốc khác, đồng thời hỗ trợ cơ thể bằng cách uống nhiều nước lọc.

• Đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt: Bác sĩ có thể dùng thuốc giải độc N-acetylcysteine (NAC) trong vòng 8–10 giờ đầu, đây là thời gian vàng giúp hạn chế tổn thương gan.
• Không tự dùng thêm thuốc: Việc uống thêm thuốc khác, đặc biệt là thuốc có chứa Paracetamol, kháng sinh hoặc giảm đau, có thể khiến gan bị quá tải, tăng độc tính.
• Uống nhiều nước lọc: Hỗ trợ quá trình đào thải thuốc qua thận, giúp giảm nồng độ Paracetamol còn tồn đọng trong máu.

6. Cách sử dụng thuốc Paracetamol an toàn, tránh tích tụ và hại gan

Sử dụng thuốc uống Paracetamol 500mg mỗi lần, cách 4–6 giờ, tối đa 4 viên/ngày cho người lớn và không dùng quá 3–5 ngày. Ngoài ra, cần tránh kết hợp rượu, bia hoặc các thuốc chứa Paracetamol khác.

Hướng dẫn liều dùng theo độ tuổi :

• Người trưởng thành và trẻ trên 16 tuổi: Uống 1–2 viên (500mg/viên) mỗi 4–6 giờ khi cần hạ sốt hoặc giảm đau. Không vượt quá 4g/ngày (8 viên/24 giờ).
• Trẻ 10–15 tuổi: Liều tối đa 2g/ngày (4 viên/24 giờ).
• Trẻ dưới 10 tuổi: Liều dùng cần theo chỉ định bác sĩ, tính theo cân nặng.

Nguyên tắc sử dụng an toàn:

• Khoảng cách giữa các liều tối thiểu 4–6 giờ để gan có thời gian chuyển hóa.
• Thời gian sử dụng không dùng quá 3 ngày để hạ sốt hoặc 5 ngày để giảm đau mà không có hướng dẫn bác sĩ.
• Tránh dùng cùng lúc nhiều sản phẩm chứa Paracetamol (Panadol, Hapacol, Tatanol…).
• Không dùng cùng rượu, bia hoặc thuốc lá để giảm nguy cơ tổn thương gan và tương tác thuốc.

Sử dụng thuốc uống Paracetamol đúng liều lượng

7. Khi nào nên đi khám sau khi uống Paracetamol?

Bạn nên đi khám ngay nếu uống quá liều Paracetamol, xuất hiện các triệu chứng đau hạ sườn phải, mệt mỏi, buồn nôn, vàng da, sốt hoặc đau không thuyên giảm, hoặc nếu bạn đang mắc bệnh gan hoặc phải dùng Paracetamol dài hơn 7 ngày.

• Uống quá liều: Vượt quá 4g/ngày ở người lớn có thể gây ngộ độc gan.
• Triệu chứng cảnh báo: Đau tức vùng gan, mệt mỏi, buồn nôn, vàng da, nước tiểu sẫm màu là dấu hiệu gan chịu tổn thương.
• Người có bệnh gan: Viêm gan, xơ gan hoặc men gan cao làm tăng nguy cơ độc tính khi dùng Paracetamol.
• Dùng thuốc dài ngày: Sử dụng hơn 7 ngày liên tục có thể dẫn đến tích tụ và hại gan.
• Triệu chứng không cải thiện: Sốt hoặc đau kéo dài dù dùng đúng liều cần được kiểm tra nguyên nhân và điều chỉnh thuốc.