Các loại polyp đại tràng: Loại nào nguy hiểm, có nguy cơ ung thư?

Các loại polyp đại tràng thường gặp hiện nay gồm polyp tăng sản, polyp tuyến, polyp răng cưa, polyp viêm và polyp hamartoma. Trong đó, polyp tuyến và một số loại polyp răng cưa có nguy cơ tiến triển thành ung thư đại trực tràng, còn polyp tăng sản nhỏ thường có nguy cơ thấp. Việc xác định loại polyp cần dựa vào kết quả nội soi và xét nghiệm mô bệnh học.

Polyp tuyến và một số tổn thương răng cưa là nhóm cần lưu ý vì có tiềm năng tiền ung thư.

Polyp tăng sản nhỏ và polyp viêm thường có nguy cơ ác tính thấp, nhưng cần phân biệt với các tổn thương có đặc điểm tương tự.

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại mô học, kích thước, số lượng, vị trí và mức độ loạn sản.

Nội soi giúp phát hiện và đánh giá polyp; xét nghiệm giải phẫu bệnh giúp xác định bản chất tổn thương.

Sau khi cắt polyp, người bệnh cần tuân thủ lịch nội soi theo dõi được bác sĩ chỉ định.

1. Các loại polyp đại tràng thường gặp hiện nay

Polyp đại tràng bao gồm polyp tăng sản, polyp tuyến, polyp răng cưa, polyp viêm và polyp hamartoma là những nhóm thường gặp.

Polyp tăng sản

Đây là loại polyp có kích thước nhỏ, hay xuất hiện ở trực tràng và đại tràng sigma. Polyp tăng sản hình thành do sự tăng sinh của các tế bào niêm mạc, nhưng phần lớn không có nguy cơ tiến triển thành ung thư đáng kể, đặc biệt khi tổn thương nhỏ và nằm ở đoạn cuối đại tràng. 

Tuy nhiên, polyp tăng sản cần được phân biệt với tổn thương răng cưa không cuống vì hai loại này có thể có hình ảnh tương tự khi nội soi nhưng khác nhau về nguy cơ ung thư. Bác sĩ sẽ căn cứ vào vị trí, kích thước và kết quả mô bệnh học để xác định hướng xử trí phù hợp.

Polyp tuyến

Polyp tuyến là nhóm polyp tân sinh do số tổn thương có thể phát triển thành ung thư đại trực tràng qua thời gian. Polyp tuyến được chia thành ba dạng chính: dạng ống, dạng nhung mao và dạng ống – nhung mao. Polyp tuyến dạng ống thường gặp nhất và có nguy cơ thấp hơn khi kích thước nhỏ, không có loạn sản độ cao. 

Ngược lại, polyp có thành phần nhung mao, kích thước từ 10mm trở lên hoặc xuất hiện loạn sản độ cao thường có nguy cơ tiến triển ác tính cao hơn. Việc phát hiện và cắt bỏ polyp tuyến qua nội soi giúp giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng trong tương lai.

Nghiên cứu đăng trên Tạp chí Y học Việt Nam đánh giá vai trò của nội soi trong tầm soát, chẩn đoán và điều trị polyp đại trực tràng, góp phần giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng. Đọc nghiên cứu trên Tạp chí Y học Việt Nam

Polyp răng cưa

Polyp răng cưa gồm polyp tăng sản, tổn thương răng cưa không cuống và tổn thương răng cưa có cuống. Trong đó, tổn thương răng cưa không cuống thường xuất hiện ở đại tràng phải, đôi khi có hình dạng phẳng, màu sắc gần giống niêm mạc xung quanh nên dễ bị bỏ sót khi nội soi.

Một số tổn thương có thể tiến triển thành ung thư thông qua con đường sinh ung thư dạng răng cưa. Nguy cơ đáng lưu ý hơn khi polyp có kích thước lớn, có loạn sản hoặc xuất hiện với số lượng nhiều. Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá kỹ đặc điểm tổn thương và bảo đảm cắt bỏ hoàn toàn khi có chỉ định.

Polyp viêm

Polyp viêm hình thành khi niêm mạc đại tràng bị viêm hoặc tổn thương kéo dài, chẳng hạn ở người mắc viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn. Một số trường hợp xuất hiện các mảnh niêm mạc còn lại sau những đợt viêm và tái tạo, tạo thành hình ảnh giống polyp khi nội soi. 

Bản thân polyp viêm không phải tổn thương tiền ung thư. Tuy nhiên, người mắc bệnh viêm ruột kéo dài có thể tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng do tình trạng viêm mạn tính, vì vậy vẫn cần theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ. Việc xử trí phụ thuộc vào hình dạng tổn thương, triệu chứng và bệnh lý nền.

Polyp hamartoma

Đây là loại polyp hình thành do sự phát triển bất thường của các mô vốn có trong đường tiêu hóa. Polyp hamartoma có thể xuất hiện đơn độc hoặc liên quan đến các hội chứng di truyền như Peutz–Jeghers và hội chứng polyp thiếu niên. 

Với những trường hợp đơn độc, nguy cơ ung thư có thể thấp tùy loại mô học. Tuy nhiên, khi người bệnh có nhiều polyp, xuất hiện từ sớm hoặc có tiền sử gia đình mắc các hội chứng liên quan, bác sĩ cần đánh giá nguy cơ kỹ hơn vì một số hội chứng có liên quan đến nguy cơ ung thư đường tiêu hóa và các cơ quan khác. 

2. Polyp đại tràng loại nào nguy hiểm, dễ gây ung thư?

Polyp tuyến và một số tổn thương răng cưa là những nhóm cần được chú ý vì có khả năng tiến triển thành ung thư đại trực tràng. 

Một số đặc điểm làm tăng mức độ đáng lo ngại gồm:

• Kích thước lớn: Polyp từ 10mm trở lên thường cần được đánh giá thận trọng hơn polyp nhỏ.
• Đặc điểm mô học nguy cơ cao: Polyp tuyến có thành phần nhung mao hoặc tổn thương răng cưa nguy cơ cao cần được xử trí và theo dõi phù hợp.
• Loạn sản độ cao: Cho thấy tế bào có những biến đổi bất thường rõ rệt, làm tăng mức độ đáng lo ngại.
• Nhiều polyp: Số lượng polyp có thể ảnh hưởng đến lịch nội soi theo dõi và trong một số trường hợp gợi ý hội chứng di truyền.
• Tiền sử cá nhân hoặc gia đình: Người từng có polyp nguy cơ cao hoặc có người thân mắc ung thư đại trực tràng có thể cần kế hoạch theo dõi riêng.

Polyp có nguy cơ tiền ung thư không đồng nghĩa với việc người bệnh đã mắc ung thư. Việc phát hiện và loại bỏ tổn thương phù hợp qua nội soi có thể giúp giảm nguy cơ tiến triển thành ung thư đại trực tràng.

3. Polyp đại tràng có triệu chứng gì?

Phần lớn polyp đại tràng không gây triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện khi nội soi. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể gặp:

• Đi ngoài ra máu hoặc phát hiện máu ẩn trong phân.
• Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, chẳng hạn táo bón hoặc tiêu chảy bất thường.
• Thiếu máu do mất máu kéo dài, có thể gây mệt mỏi, chóng mặt hoặc da xanh.
• Đau bụng hoặc khó chịu vùng bụng trong một số trường hợp.

Những dấu hiệu này không đặc hiệu cho polyp đại tràng và cũng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý tiêu hóa khác. Người đi ngoài ra máu, thay đổi đại tiện kéo dài hoặc thiếu máu không rõ nguyên nhân nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (AGA) và Lực lượng Đặc nhiệm Đa Hiệp hội Hoa Kỳ về ung thư đại trực tràng, lịch nội soi theo dõi sau cắt polyp được xác định dựa trên số lượng, kích thước và đặc điểm mô học của polyp. Chẳng hạn, người có 1–2 polyp tuyến dạng ống nhỏ hơn 10 mm, đã được cắt hoàn toàn trong lần nội soi chất lượng cao, thường được khuyến nghị nội soi lại sau 7–10 năm. Đọc hướng dẫn của Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ

4. Chẩn đoán polyp đại tràng bằng cách nào?

Nội soi đại tràng là phương pháp giúp phát hiện polyp và đánh giá vị trí, kích thước, số lượng cũng như hình thái tổn thương. Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể cắt polyp hoặc lấy mẫu mô để xét nghiệm khi phù hợp.

Quá trình đánh giá thường gồm:

• Nội soi đại tràng: Quan sát niêm mạc để phát hiện polyp và các tổn thương bất thường.
• Cắt polyp hoặc lấy mẫu mô: Bác sĩ lựa chọn phương pháp dựa trên kích thước, vị trí và đặc điểm tổn thương.
• Xét nghiệm mô bệnh học: Xác định loại polyp, mức độ loạn sản và liệu mẫu mô có tế bào ung thư hay không.
• Đánh giá nguy cơ: Kết hợp kết quả nội soi, mô bệnh học và tiền sử người bệnh để xây dựng kế hoạch xử trí, theo dõi.

Hình ảnh nội soi có thể giúp bác sĩ nhận diện tổn thương đáng nghi, nhưng không phải lúc nào cũng đủ để xác định chính xác bản chất tế bào. Vì vậy, kết quả mô bệnh học có vai trò quan trọng trong việc quyết định bước tiếp theo.

5. Polyp đại tràng có cần cắt bỏ không?

Phần lớn polyp đại tràng nên được cắt bỏ khi có chỉ định, đặc biệt là polyp tuyến và các tổn thương răng cưa có nguy cơ tiền ung thư. Việc loại bỏ polyp giúp giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng trong tương lai. Tuy nhiên, phương pháp xử trí phụ thuộc vào loại polyp, kích thước, vị trí, đặc điểm bề mặt, kết quả mô bệnh học và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

• Polyp có nguy cơ tiền ung thư: Polyp tuyến và các tổn thương răng cưa có nguy cơ thường được chỉ định cắt bỏ nếu có thể thực hiện an toàn. Đây là biện pháp quan trọng để ngăn ngừa tổn thương tiến triển thành ung thư.
• Polyp kích thước nhỏ: Nhiều polyp nhỏ có thể được cắt ngay trong quá trình nội soi đại tràng bằng kìm sinh thiết hoặc thòng lọng, tùy kích thước và đặc điểm tổn thương. Một số polyp tăng sản nhỏ ở trực tràng hoặc đại tràng sigma có thể được theo dõi theo hướng dẫn chuyên môn, nhưng cần xác định đúng bản chất tổn thương.
• Polyp kích thước lớn hoặc có dấu hiệu bất thường: Những polyp lớn, có bề mặt loét, lõm, dễ chảy máu hoặc nghi ngờ ung thư xâm lấn cần được đánh giá kỹ. Bác sĩ có thể chỉ định kỹ thuật cắt polyp chuyên sâu hoặc chuyển đến cơ sở có chuyên môn phù hợp để lựa chọn phương pháp điều trị.
• Polyp viêm hoặc polyp liên quan bệnh lý nền: Không phải trường hợp nào cũng cần cắt bỏ riêng polyp. Bác sĩ sẽ đánh giá tổn thương, điều trị bệnh lý nền và cân nhắc sinh thiết hoặc can thiệp nếu có dấu hiệu bất thường.

6. Câu hỏi thường gặp về các loại polyp đại tràng

Polyp đại tràng có phải ung thư không?

Không. Polyp đại tràng là tổn thương nhô lên từ niêm mạc, phần lớn không phải ung thư. Tuy nhiên, một số loại polyp có thể tiến triển thành ung thư nếu không được phát hiện và xử trí phù hợp.

Polyp đại tràng nhỏ có nguy hiểm không?

Polyp nhỏ có nguy cơ thấp hơn polyp lớn, nhưng kích thước không phải yếu tố duy nhất quyết định mức độ nguy hiểm. Loại mô học và tình trạng loạn sản cũng cần được xem xét.

Polyp đại tràng có tái phát sau khi cắt không?

Polyp đã được cắt bỏ hoàn toàn không mọc lại ngay tại vị trí đó, nhưng người bệnh vẫn có thể hình thành polyp mới ở vị trí khác. Vì vậy, nội soi theo dõi vẫn cần thiết theo lịch bác sĩ chỉ định.