Tiêu chảy mạn tính là gì, kéo dài bao lâu thì gọi là mạn?

Tiêu chảy mạn tính là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc phân nước kéo dài ít nhất 4 tuần (28 ngày), thường kèm theo tăng số lần đại tiện, đau bụng hoặc đầy hơi. Tình trạng này có thể liên quan đến rối loạn chức năng tiêu hóa, bệnh viêm ruột, kém hấp thu hoặc các bệnh lý khác cần được xác định nguyên nhân.

Định nghĩa: Tiêu chảy mạn tính là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nước kéo dài từ 4 tuần (28 ngày) trở lên.

Nguyên nhân phổ biến: Thường xuất phát từ hội chứng ruột kích thích (IBS), bệnh viêm ruột mạn tính (IBD), kém hấp thu thực phẩm hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Cần đi khám ngay khi: Có dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như phân lẫn máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài hoặc đau bụng dữ dội.

1. Dấu hiệu nhận biết tiêu chảy mạn tính

Tiêu chảy mạn tính thường có biểu hiện đi ngoài phân lỏng kéo dài ít nhất 4 tuần , tăng số lần đại tiện, đau bụng, đầy hơi, mót rặn, đi ngoài về đêm và có thể kèm theo sụt cân, mệt mỏi hoặc phân lẫn nhầy máu. Các triệu chứng có thể xuất hiện liên tục hoặc tái diễn từng đợt, tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh.

Theo thông tin cảnh báo từ Báo Sức Khỏe & Đời Sống, tình trạng tiêu chảy kéo dài không chỉ làm suy giảm chất lượng cuộc sống mà còn là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý đường tiêu hóa mạn tính nguy hiểm cần được phát hiện và can thiệp sớm.

2. Tiêu chảy kéo dài bao lâu thì được gọi là mạn tính?

Tiêu chảy được phân loại theo thời gian mắc bệnh thành 3 nhóm: tiêu chảy cấp tính dưới 14 ngày, tiêu chảy kéo dài từ 14 đến dưới 28 ngày và tiêu chảy mạn tính từ 28 ngày trở lên.

• Tiêu chảy cấp tính: Kéo dài dưới 14 ngày, thường liên quan đến nhiễm trùng đường tiêu hóa hoặc ngộ độc thực phẩm.
• Tiêu chảy kéo dài: Kéo dài từ 14 ngày đến dưới 28 ngày, có thể liên quan đến nhiễm trùng dai dẳng hoặc các nguyên nhân khác cần được đánh giá.
• Tiêu chảy mạn tính: Kéo dài ít nhất 28 ngày, có thể bắt nguồn từ hội chứng ruột kích thích, bệnh viêm ruột, rối loạn hấp thu, tác dụng phụ của thuốc hoặc nhiễm trùng kéo dài.

Theo tài liệu chuyên khảo từ American College of Gastroenterology (ACG), tiêu chảy mạn tính được định nghĩa chuẩn xác là tình trạng đi phân lỏng hoặc nước kéo dài ít nhất 4 tuần, trong đó phần lớn các ca bệnh có nguyên nhân không do nhiễm trùng.

3. Nguyên nhân gây tình trạng tiêu chảy mạn tính

Tiêu chảy mạn tính có thể xuất phát từ hội chứng ruột kích thích, bệnh viêm ruột mạn tính, rối loạn hấp thu thực phẩm, tác dụng phụ của thuốc, nhiễm trùng kéo dài hoặc các bệnh lý nội tiết. Mỗi nguyên nhân có cơ chế gây tiêu chảy khác nhau, vì vậy cần xác định đúng bệnh lý để lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

• Hội chứng ruột kích thích (IBS): Rối loạn tương tác giữa não và ruột khiến đại tràng co bóp quá mức, dẫn đến tiêu chảy xen kẽ đau bụng và đầy hơi.
• Bệnh viêm ruột mạn tính (IBD): Bao gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng, gây tổn thương viêm sâu ở niêm mạc ruột, phân thường lẫn nhầy hoặc máu.
• Kém hấp thu và dị ứng thực phẩm: Cơ thể không dung nạp đường lactose trong sữa, dị ứng gluten (bệnh Celiac) hoặc suy giảm khả năng hấp thu chất béo từ thức ăn.
• Tác dụng phụ của thuốc: Lạm dụng thuốc kháng sinh kéo dài, thuốc giảm đau, thuốc chứa magie hoặc các biệt dược điều trị bệnh mạn tính làm tổn hại hệ vi sinh đường ruột.
• Nhiễm trùng mạn tính hoặc rối loạn nội tiết: Các ký sinh trùng đường ruột bám trụ lâu ngày hoặc bệnh lý cường giáp, đái tháo đường ảnh hưởng trực tiếp đến nhu động ruột.

4. Các biến chứng nguy hiểm nếu để tiêu chảy mạn kéo dài

Tiêu chảy mạn tính kéo dài không được kiểm soát có thể dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải, suy dinh dưỡng, sụt cân, ảnh hưởng tâm lý và làm chậm phát hiện các bệnh lý đường ruột có nguy cơ tiến triển nghiêm trọng. Mức độ biến chứng phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, tần suất đi ngoài và khả năng hấp thu dinh dưỡng của cơ thể.

• Mất nước và suy kiệt điện giải: Đi ngoài liên tục làm hao hụt lượng nước cùng các khoáng chất thiết yếu (natri, kali, canxi), gây tụt huyết áp, chuột rút, mệt mỏi li bì hoặc rối loạn nhịp tim.
• Suy dinh dưỡng và sụt cân nhanh: Do niêm mạc ruột bị tổn thương không thể hấp thu protein, vitamin và chất béo, khiến cơ thể gầy gò, teo cơ, thiếu máu mạn tính.
• Ảnh hưởng tâm lý nặng nề: Việc luôn phải lo lắng tìm nhà vệ sinh khi đi ra ngoài, mất ngủ vì đau bụng ban đêm dễ dẫn đến tình trạng lo âu, căng thẳng thần kinh và trầm cảm nhẹ.
• Tiềm ẩn nguy cơ ác tính: Các tổn thương viêm mạn tính kéo dài tại đại tràng nếu bỏ qua có thể tiến triển thành các tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư đại trực tràng.

5. Khi nào người bệnh cần đi khám bác sĩ ngay lập tức?

Người bị tiêu chảy mạn tính cần đi khám sớm khi có phân lẫn máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài hoặc tiêu chảy về đêm. Trường hợp đau bụng dữ dội, ngất, mất nước nặng hoặc đi ngoài ra nhiều máu cần được đánh giá cấp cứu.

• Phân bất thường: Phân lẫn máu đỏ hoặc phân đen như hắc ín.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân: Giảm cân ngoài ý muốn, đặc biệt khi kèm chán ăn hoặc mệt mỏi.
• Đau bụng dữ dội: Đau tăng nhanh, đau liên tục hoặc kèm bụng chướng.
• Sốt kéo dài: Sốt kèm tiêu chảy nhiều lần, mệt mỏi hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.
• Dấu hiệu mất nước: Khô miệng, chóng mặt, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu hoặc lơ mơ.

6. Câu hỏi thường gặp về tiêu chảy mạn tính

Tiêu chảy mạn tính có tự khỏi được không?

Tiêu chảy mạn tính có thể cải thiện khi nguyên nhân gây bệnh được loại bỏ, nhưng không phải trường hợp nào cũng tự khỏi. Nếu tiêu chảy do không dung nạp thực phẩm hoặc tác dụng phụ của thuốc, triệu chứng có thể giảm sau khi điều chỉnh phù hợp, trong khi các bệnh lý như viêm ruột mạn tính hoặc bệnh Celiac thường cần điều trị và theo dõi lâu dài.

Tôi nên làm những xét nghiệm gì khi bị tiêu chảy mạn tính?

Người bị tiêu chảy mạn tính có thể được chỉ định xét nghiệm máu, xét nghiệm phân, đánh giá tình trạng viêm, rối loạn hấp thu hoặc nội soi đại tràng khi cần thiết. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp kiểm tra dựa trên thời gian tiêu chảy, đặc điểm phân, triệu chứng đi kèm và tiền sử bệnh để xác định nguyên nhân.

Chế độ ăn uống nào phù hợp cho người bị tiêu chảy mạn?

Người bị tiêu chảy mạn tính nên ưu tiên thực phẩm dễ tiêu hóa, uống đủ nước, bổ sung dung dịch bù nước điện giải khi cần và hạn chế những thực phẩm làm triệu chứng nặng hơn. Có thể giảm sữa chứa lactose, đồ ăn nhiều dầu mỡ, rượu bia và thức uống chứa caffeine nếu chúng gây kích thích đường ruột, đồng thời điều chỉnh chế độ ăn theo nguyên nhân bệnh lý.

Nếu bạn hoặc người thân đang gặp tình trạng rối loạn tiêu hóa, đi ngoài phân lỏng kéo dài dai dẳng không rõ nguyên nhân, đừng ngần ngại tìm kiếm sự đồng hành từ các bác sĩ chuyên khoa. Phòng khám Đa khoa Tiêu Hóa Việt tại địa chỉ 139 Phố Đại La, Phường Tương Mai, Hà Nội là cơ sở chuyên sâu uy tín quy tụ đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, hệ thống máy móc nội soi hiện đại giúp chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ điều trị nhẹ nhàng, hiệu quả.

Đi ngoài ra máu có phải ung thư đại tràng không? 

Rát hậu môn sau khi đi ngoài kéo dài có nguy hiểm không? 

Đau bụng quặn từng cơn buồn đi ngoài là dấu hiệu bệnh gì?