
Bài này giúp bạn
- Hiểu vì sao áp xe hậu môn có thể để lại đường rò.
- Biết các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ khác ngoài áp xe.
- Nắm cách hạn chế rò và dấu hiệu cần tái khám sau áp xe.
"Tôi từng bị áp xe hậu môn và đã chích mủ, giờ chỗ đó lại rỉ dịch. Vì sao áp xe lại thành rò hậu môn?"
Bác sĩ trả lời
Rò hậu môn chủ yếu hình thành từ áp xe quanh hậu môn do nhiễm trùng các tuyến nhỏ trong ống hậu môn. Khi ổ áp xe tự vỡ hoặc được dẫn lưu nhưng đường thông giữa ống hậu môn và da không lành hoàn toàn, một đường rò có thể hình thành và gây chảy mủ tái diễn. Không phải mọi ổ áp xe đều thành rò. Bệnh Crohn, lao, chấn thương và biến chứng can thiệp vùng hậu môn – trực tràng là những nguyên nhân khác cần lưu ý.
- Nguyên nhân phổ biến nhất: nhiễm trùng tuyến hậu môn dẫn đến áp xe.
- Không phải áp xe nào cũng thành rò: rò xuất hiện khi đường nhiễm trùng bên trong không lành sau khi thoát mủ.
- Biểu hiện khác nhau: áp xe gây sưng đau cấp tính; rò thường là lỗ nhỏ chảy dịch hoặc mủ tái diễn.
- Điều trị khác nhau: cần xác định đúng tổn thương để chọn phương pháp phù hợp.
Nhiều người bất ngờ khi ổ áp xe đã được chích mủ mà vùng hậu môn vẫn tiếp tục rỉ dịch. Bài viết giải thích cơ chế áp xe chuyển thành đường rò, các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ khác, cách phân biệt áp xe với rò và những việc nên làm để hạn chế rò sau áp xe.
1. Rò hậu môn hình thành từ ổ áp xe như thế nào?
- Nhiễm trùng tuyến hậu môn: các tuyến này tiết chất nhầy hỗ trợ đại tiện. Khi tuyến bị tắc hoặc vi khuẩn xâm nhập, viêm nhiễm xuất hiện và lan vào mô xung quanh.
- Hình thành ổ áp xe: mủ tích tụ trong các khoang mô cạnh hậu môn hoặc sâu hơn. Người bệnh thường có khối sưng nóng, đỏ, đau, đôi khi kèm sốt và ớn lạnh.
- Áp xe vỡ hoặc được dẫn lưu: mủ tự vỡ ra da hoặc được bác sĩ rạch dẫn lưu. Áp lực bên trong giảm nên đau thường thuyên giảm.
- Còn lại đường thông bất thường: nếu đường nhiễm trùng từ trong ống hậu môn ra da không lành hoàn toàn, đường hầm nối ống hậu môn với da bên ngoài tồn tại. Đó là đường rò.

Theo Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, áp xe và rò hậu môn đều liên quan đến nhiễm khuẩn tuyến hậu môn, trong đó áp xe có thể tiến triển thành đường rò.
2. Ngoài áp xe, còn nguyên nhân nào gây rò hậu môn?
- Bệnh Crohn: viêm ruột mạn tính gây loét sâu đường tiêu hóa. Khi tổn thương lan đến vùng hậu môn – trực tràng, ổ viêm có thể xuyên qua thành ruột và mô xung quanh tạo đường rò. Rò do Crohn thường phức tạp, nhiều nhánh, dễ tái phát nếu chỉ phẫu thuật mà không kiểm soát bệnh nền.
- Nhiễm trùng lao: vi khuẩn lao gây tổn thương mô vùng hậu môn – trực tràng, viêm kéo dài và tạo đường rò. Nguyên nhân này ít gặp hơn nhiễm trùng tuyến hậu môn.
- HIV và một số nhiễm trùng khác: suy giảm miễn dịch hoặc nhiễm trùng đặc hiệu có thể làm nhiễm trùng vùng hậu môn kéo dài. Tuy nhiên, không nên mặc định người nhiễm HIV sẽ bị rò.
- Chấn thương vùng hậu môn – trực tràng: tổn thương do dị vật, tai nạn hoặc tác động trực tiếp có thể tạo đường thông bất thường ra da.
- Biến chứng sau phẫu thuật hoặc xạ trị: can thiệp vùng hậu môn – trực tràng, phẫu thuật tầng sinh môn hoặc xạ trị vùng chậu có thể liên quan đến hình thành đường rò.
- Ung thư hậu môn – trực tràng: hiếm gặp; khối u xâm lấn, phá hủy mô xung quanh có thể tạo đường thông bất thường.
Theo Viện Quốc gia về Bệnh đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), ngoài áp xe, bệnh Crohn, ung thư, lao, HIV, chấn thương, phẫu thuật và xạ trị đều nằm trong nhóm nguyên nhân có thể gây rò hậu môn. Khi nghi rò liên quan đến bệnh viêm ruột, bác sĩ có thể chỉ định nội soi đại tràng để đánh giá thêm.
3. Những ai có nguy cơ cao bị rò hậu môn?
- Từng bị áp xe hậu môn: yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. Sau khi dẫn lưu áp xe, đường rò có thể vẫn tồn tại hoặc xuất hiện về sau.
- Mắc bệnh Crohn: viêm ruột mạn tính có thể gây tổn thương sâu vùng hậu môn – trực tràng, dễ tạo đường rò phức tạp.
- Đái tháo đường, suy giảm miễn dịch: khả năng chống vi khuẩn giảm khiến nhiễm trùng kéo dài, tăng nguy cơ áp xe và chậm hồi phục.
- Tiền sử phẫu thuật hoặc chấn thương vùng hậu môn: có thể liên quan đến đường rò thứ phát.
- Nhiễm trùng đặc hiệu: lao và một số bệnh nhiễm trùng khác gây tổn thương mô kéo dài.

4. Áp xe hậu môn và rò hậu môn khác nhau như thế nào?
| Tiêu chí | Áp xe hậu môn | Rò hậu môn |
|---|---|---|
| Bản chất | Ổ nhiễm trùng chứa mủ | Đường hầm bất thường nối ống hậu môn với da |
| Diễn biến | Thường cấp tính | Thường kéo dài, tái phát |
| Cảm giác đau | Đau nhức liên tục, có thể dữ dội | Đau âm ỉ, tăng khi đường rò viêm hoặc ứ mủ |
| Biểu hiện bên ngoài | Khối sưng nóng đỏ, căng đau | Một hoặc nhiều lỗ nhỏ cạnh hậu môn |
| Dịch tiết | Có thể chảy mủ khi ổ áp xe vỡ hoặc được dẫn lưu | Thường rỉ dịch vàng, mủ hoặc dịch lẫn máu qua lỗ rò |
| Triệu chứng toàn thân | Có thể sốt, ớn lạnh, mệt mỏi | Thường không sốt nếu không kèm áp xe hoặc nhiễm trùng cấp |
| Hướng điều trị | Chủ yếu rạch mở, dẫn lưu ổ mủ | Phẫu thuật hoặc thủ thuật xử lý đường rò tùy cấu trúc tổn thương |

Đau rát dữ dội khi đi ngoài kèm ra máu tươi nhưng không có lỗ chảy dịch lại gợi ý nứt kẽ hậu môn hơn là rò.
5. Bị áp xe hậu môn có chắc chắn tiến triển thành rò không?
Các biểu hiện gợi ý đường rò vẫn còn sau khi điều trị áp xe:
- Lỗ nhỏ rỉ dịch: lỗ nhỏ cạnh hậu môn thường xuyên rỉ dịch vàng hoặc mủ.
- Sưng đau tại chỗ cũ: vùng hậu môn tiếp tục sưng đau đúng vị trí từng bị áp xe.
- Đóng rồi sưng lại: lỗ rò tạm đóng, sau đó xuất hiện khối sưng căng và đau trở lại.
- Dịch có mùi: dịch tiết có mùi hôi, đôi khi lẫn máu.
- Da ẩm, ngứa rát: vùng da quanh hậu môn thường xuyên ẩm do dịch chảy ra.
Xem thêm mô tả chi tiết từng biểu hiện trong bài dấu hiệu rò hậu môn.
6. Làm thế nào để hạn chế nguy cơ rò hậu môn sau áp xe?
- Điều trị áp xe kịp thời: khi hậu môn sưng đau, nóng đỏ hoặc có ổ mủ, cần khám chuyên khoa để được rạch dẫn lưu đúng chỉ định.
- Kiểm tra đường rò khi dẫn lưu: bác sĩ đánh giá khả năng có đường thông giữa ống hậu môn và ổ áp xe. Đường rò đơn giản có thể được cân nhắc xử lý cùng lúc; đường rò phức tạp cần phương pháp bảo tồn cơ thắt phù hợp.
- Chăm sóc vết thương đúng cách: vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước sạch, thay băng theo hướng dẫn, giữ vùng hậu môn khô thoáng.
- Giữ phân mềm, tránh táo bón: bổ sung chất xơ, uống đủ nước, hạn chế rặn. Cách này giúp giảm đau, hạn chế kích ứng và hỗ trợ lành thương, dù chưa được chứng minh ngăn được hoàn toàn đường rò.
- Kiểm soát bệnh nền: người đái tháo đường cần kiểm soát đường huyết; người có bệnh Crohn hoặc suy giảm miễn dịch cần điều trị phối hợp.
- Tái khám, theo dõi bất thường: vết thương chậm lành, còn chảy mủ, có lỗ nhỏ cạnh hậu môn hoặc sưng đau tái diễn cần được kiểm tra. Bác sĩ có thể chỉ định MRI vùng chậu khi nghi đường rò phức tạp.

7. Câu hỏi thường gặp về nguyên nhân rò hậu môn
Rò hậu môn có phải do áp xe không?
Đa số trường hợp có liên quan đến nhiễm trùng tuyến hậu môn và áp xe. Khi ổ áp xe vỡ hoặc được dẫn lưu mà đường nhiễm trùng bên trong không lành hẳn, đường hầm bất thường còn lại thành rò. Tuy nhiên, bệnh Crohn, lao, chấn thương và một số bệnh khác cũng có thể gây rò.
Áp xe hậu môn tự vỡ có gây rò không?
Có thể. Áp xe tự vỡ giúp mủ thoát ra, giảm áp lực và đau. Nhưng nếu đường nhiễm trùng từ trong ống hậu môn ra da vẫn còn, đường rò có thể hình thành, vì vậy cần tái khám sau khi ổ áp xe vỡ.
Vì sao đã dẫn lưu áp xe nhưng vẫn bị rò hậu môn?
Dẫn lưu giúp giải phóng mủ và kiểm soát nhiễm trùng cấp tính, nhưng không phải lúc nào cũng loại bỏ được đường thông giữa tuyến hậu môn và da. Một số trường hợp đã có đường rò cùng lúc với áp xe nhưng chưa được phát hiện khi can thiệp.
Rò hậu môn có lây từ người này sang người khác không?
Không. Rò hậu môn hình thành từ nhiễm trùng tại chỗ ở tuyến hậu môn hoặc do bệnh lý của chính người bệnh, không lây qua tiếp xúc hay sinh hoạt chung.
Phòng khám Đa khoa Tiêu Hóa Việt
Khám, nội soi và điều trị bệnh hậu môn – trực tràng (trĩ, nứt kẽ, rò, áp xe)Bác sĩ Nội soi tiêu hóa, hơn 12 năm kinh nghiệm; nguyên Phó trưởng khoa Thăm dò chức năng – TTYT Tiên Du. Xem hồ sơ →
- 3 Phương pháp chữa trĩ sau sinh an toàn, hiệu quả nhất. tieuhoaviet.com.vn
Nội dung mang tính cung cấp thông tin, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Chẩn đoán xác định cần thăm khám trực tiếp và nội soi khi có chỉ định.
Câu hỏi tiếp theo bạn có thể cần
Tìm hiểu thêm trong cụm hậu môn – trực tràng →
Đừng đoán bụng mình
Đau bụng, ợ chua, đi ngoài bất thường… Cùng một triệu chứng có thể đến từ nhiều nguyên nhân rất khác nhau. Đã đến lúc thay một phép đoán bằng một câu hỏi đúng.
Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.