Nhiễm HP có nguy hiểm không và khi nào cần điều trị? Bác sĩ tiêu hóa giải đáp

Chào Linh,

Nhiễm HP có thể nguy hiểm nếu kéo dài và không được điều trị, vì tăng nguy cơ gây viêm dạ dày, loét dạ dày–tá tràng, xuất huyết tiêu hóa và làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Tuy nhiên, với khoảng 80% trường hợp mang vi khuẩn nhưng không phát bệnh, HP hầu như vô hại và người bệnh có thể hoàn toàn yên tâm sống chung hòa bình. Việc điều trị được cân nhắc khi có triệu chứng, có tổn thương trên nội soi hoặc có yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình ung thư dạ dày và do bác sĩ chỉ định sau khi thăm khám. 

I – Mức độ nguy hiểm của vi khuẩn HP

Phần lớn người nhiễm vi khuẩn HP sống hòa bình cả đời mà không gặp biến chứng. Tuy nhiên, vi khuẩn này vẫn có thể tiến triển từ viêm loét lành tính đến các tổn thương niêm mạc nghiêm trọng và làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày ở một tỷ lệ nhỏ người bệnh.

Nhiễm HP diễn tiến theo các mức độ tác hại khác nhau tùy thuộc vào cơ địa và chủng vi khuẩn:

• Độ phổ biến cao: Khoảng 80% người Việt Nam mang vi khuẩn HP, lây lan dễ dàng qua thói quen ăn uống dùng chung đụng.
• Nguy cơ viêm loét (10 – 20%): Vi khuẩn tấn công niêm mạc gây loét dạ dày – tá tràng, có thể dẫn đến thủng dạ dày hoặc xuất huyết tiêu hóa.
• Rủi ro ung thư (1 – 2%): Dù tỷ lệ tiến triển thành ung thư dạ dày rất thấp, WHO vẫn xếp HP vào nhóm tác nhân gây ung thư hàng đầu do độc tính tích lũy lâu dài.

II – Khi nào bắt buộc phải điều trị diệt vi khuẩn HP?

Linh chỉ cần dùng phác đồ kháng sinh khi HP đã gây tổn thương dạ dày, người thuộc nhóm nguy cơ ung thư cao hoặc mắc một số bệnh lý liên quan theo chỉ định y khoa. Linh cần tiến hành phác đồ diệt HP khi thuộc các nhóm đối tượng sau:

1. Tổn thương thực thể phát hiện qua nội soi

Việc diệt trừ vi khuẩn HP là bắt buộc khi nội soi phát hiện các tổn thương niêm mạc, nhằm ngăn chặn bệnh tiến triển nặng hơn:

• Bệnh lý viêm loét dạ dày – tá tràng: Áp dụng cho người bệnh đang có ổ loét tiến triển hoặc có tiền sử từng bị loét. Việc loại bỏ HP giúp vết loét nhanh lành, giảm tối đa nguy cơ tái phát, thủng dạ dày hoặc xuất huyết tiêu hóa.
• Tổn thương tiền ung thư: Trường hợp niêm mạc bị viêm teo mạn tính nặng, có hiện tượng dị sản ruột hoặc loạn sản. Tiêu diệt HP ở giai đoạn này giúp làm chậm hoặc đảo ngược quá trình biến đổi bất thường của tế bào niêm mạc.
• Khối u dạ dày: Chỉ định bắt buộc khi phát hiện u Lympho MALT (mô lympho liên kết niêm mạc dạ dày), Polyp tăng sản hoặc u tuyến (Adenoma). Đối với u Lympho MALT giai đoạn sớm, việc diệt sạch HP có thể giúp khối u thuyên giảm hoàn toàn mà chưa cần can thiệp hóa trị.

2. Nhóm đối tượng có nguy cơ cao tiến triển thành ung thư

Những trường hợp có yếu tố nền làm tăng rủi ro mắc ung thư dạ dày cần được chủ động điều trị diệt HP càng sớm càng tốt:

• Yếu tố di truyền (Tiền sử gia đình): Người có quan hệ huyết thống trực hệ (bố, mẹ, anh, chị, em ruột) từng mắc ung thư dạ dày. Nhóm này mang nguy cơ gen kết hợp với tác động của vi khuẩn HP, khiến rủi ro phát bệnh cao hơn nhiều so với người bình thường.
• Tiền sử can thiệp ung thư giai đoạn sớm: Bệnh nhân đã trải qua phẫu thuật cắt dạ dày hoặc thực hiện thủ thuật cắt hớt/cắt tách niêm mạc qua nội soi để điều trị ung thư dạ dày sớm. Việc diệt HP giúp bảo vệ phần niêm mạc dạ dày còn lại, ngăn ngừa tối đa nguy cơ tái phát ung thư nguyên phát.

3. Các chỉ định lâm sàng kết hợp khác

Ngoài các tổn thương dạ dày rõ rệt, bác sĩ cũng sẽ chỉ định diệt HP trong một số tình trạng bệnh lý liên quan: hội chứng khó tiêu, sử dụng thuốc giảm đau kéo dài, bệnh lý huyết học chưa rõ nguyên nhân.

• Hội chứng khó tiêu chức năng: Người bệnh thường xuyên bị đầy bụng, ợ chua, buồn nôn hoặc đau tức thượng vị dai dẳng kéo dài mà kết quả nội soi không tìm thấy tổn thương cấu trúc lớn. Diệt HP giúp cải thiện đáng kể các triệu chứng chịu đựng này.
• Sử dụng thuốc giảm đau, kháng viêm kéo dài: Bệnh nhân đang phải dùng thường xuyên các thuốc nhóm NSAIDs (như Ibuprofen, Naproxen…) hoặc Aspirin để điều trị bệnh tim mạch, xương khớp. Kết hợp nhiễm HP và dùng các thuốc này sẽ làm tăng vọt nguy cơ chảy máu dạ dày; do đó cần diệt HP để bảo vệ niêm mạc.
• Bệnh lý huyết học chưa rõ nguyên nhân: Trường hợp người bệnh bị thiếu máu thiếu sắt mạn tính hoặc xuất huyết giảm tiểu cầu vô căn (ITP) đã điều trị chuyên khoa nhưng không cải thiện. Việc tiêu diệt vi khuẩn HP giúp phục hồi khả năng hấp thu sắt của dạ dày và cải thiện số lượng tiểu cầu trong máu.

III – Nguyên tắc điều trị vi khuẩn HP an toàn

Điều trị HP bắt buộc phải dùng phác đồ phối hợp kháng sinh từ 10–14 ngày theo đúng chỉ định của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ngưng thuốc giữa chừng để tránh vi khuẩn kháng thuốc và cần làm test lại sau 4 tuần để xác nhận đã sạch vi khuẩn.

Để diệt HP thành công và an toàn, Linh cần tuân thủ nghiêm ngặt các lưu ý:

• Thời gian chuẩn: Dùng thuốc liên tục từ 10 đến 14 ngày, không ngắt quãng.
• Phác đồ phối hợp: Kết hợp tối thiểu 2 loại kháng sinh cùng thuốc giảm tiết axit (PPI) và Bismuth (nếu có) để tối ưu hiệu quả diệt khuẩn.
• Không tự ý bỏ thuốc: Ngay cả khi hết đau bụng vẫn phải uống đủ liều. Tự ý dừng thuốc là nguyên nhân chính khiến HP kháng kháng sinh, làm các đợt điều trị sau cực kỳ khó khăn.
• Tái khám bắt buộc: Cần làm test hơi thở hoặc nội soi kiểm tra lại sau khi ngưng kháng sinh ít nhất 4 tuần để khẳng định vi khuẩn đã bị tiêu diệt hoàn toàn.

Ngược lại, có những trường hợp có thể chỉ cần theo dõi thay vì diệt HP ngay chẳng hạn nhiễm tình cờ, không triệu chứng, không loét và không có yếu tố nguy cơ. Dù vậy, việc theo dõi hay điều trị đều nên do bác sĩ quyết định sau khi đánh giá, không nên tự phán đoán.

Với trường hợp của Linh dương tính HP kèm đầy bụng, ợ hơi nhẹ cách rõ ràng nhất để biết em thuộc nhóm nào là nội soi dạ dày để đánh giá niêm mạc xem có viêm, loét hay không, kết hợp xác định HP.