Ruột kích thích có cần nội soi không? Khi nào cần kiểm tra đại tràng?

Người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS) không cần nội soi đại tràng nếu triệu chứng điển hình, không có dấu hiệu cảnh báo và được bác sĩ đánh giá phù hợp. Ngược lại, nên nội soi khi xuất hiện các biểu hiện như đi ngoài ra máu, thiếu máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc nghi ngờ bệnh lý khác. 

IBS không phải trường hợp nào cũng cần nội soi đại tràng.

Nội soi không chẩn đoán trực tiếp hội chứng ruột kích thích mà chủ yếu giúp phát hiện hoặc loại trừ một số bệnh lý thực thể.

Đi ngoài ra máu, thiếu máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, tiêu chảy kéo dài về đêm hoặc tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng là những yếu tố cần được bác sĩ đánh giá.

Người tiêu chảy kéo dài có thể cần xét nghiệm phân, máu hoặc nội soi kèm sinh thiết tùy biểu hiện.

Không nên tự kết luận mắc IBS khi chưa được thăm khám, đặc biệt nếu triệu chứng mới xuất hiện hoặc thay đổi bất thường.

1. Vì sao người mắc ruột kích thích không cần nội soi?

Người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS) thường không cần nội soi đại tràng vì đây là rối loạn chức năng của trục não – ruột, không gây tổn thương cấu trúc niêm mạc đại tràng. Khi người bệnh có triệu chứng điển hình, đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán và không xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, bác sĩ có thể xác định IBS dựa trên khai thác bệnh sử, thăm khám lâm sàng và một số xét nghiệm phù hợp.

Những lý do người mắc IBS thường không cần nội soi gồm:

• Không có tổn thương đặc trưng trên niêm mạc đại tràng: IBS gây rối loạn hoạt động và cảm nhận của đường ruột, không tạo ra khối u, vết loét hay tổn thương viêm đặc trưng để nội soi phát hiện.
• Có thể chẩn đoán dựa trên triệu chứng: Bác sĩ đánh giá tình trạng đau bụng tái diễn, thay đổi tần suất đại tiện, hình dạng phân và mối liên hệ giữa cơn đau với việc đi ngoài theo tiêu chuẩn Rome IV.
• Không cần nội soi chỉ để xác nhận IBS: Nội soi không phải xét nghiệm bắt buộc nếu triệu chứng điển hình, người bệnh không có dấu hiệu cảnh báo và không có chỉ định tầm soát ung thư đại trực tràng.
• Có thể sử dụng xét nghiệm khác khi cần: Xét nghiệm máu, xét nghiệm phân hoặc một số kiểm tra chuyên biệt giúp bác sĩ loại trừ bệnh Celiac, viêm ruột và các nguyên nhân gây triệu chứng tương tự.

Theo hướng dẫn của Hội Tiêu hóa Anh (BSG) năm 2021, người mắc IBS không cần nội soi đại tràng thường quy, trừ khi có dấu hiệu cảnh báo hoặc triệu chứng không điển hình cần kiểm tra thêm. Nguồn: BSG – Guidelines on the management of irritable bowel syndrome.

2. Những trường hợp ruột kích thích cần nội soi đại tràng

Người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS) không phải lúc nào cũng cần nội soi đại tràng. Tuy nhiên, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện thủ thuật này khi người bệnh xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, có yếu tố nguy cơ ung thư đại trực tràng hoặc triệu chứng không điển hình. 

Những trường hợp người có triệu chứng ruột kích thích cần được cân nhắc nội soi gồm:

• Đi ngoài ra máu: Phân có máu đỏ tươi, máu sẫm hoặc xuất huyết tiêu hóa không rõ nguyên nhân. Đây không phải biểu hiện điển hình của IBS.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân: Cân nặng giảm liên tục dù không thay đổi chế độ ăn uống hoặc vận động.
• Thiếu máu thiếu sắt: Có thể liên quan đến tình trạng chảy máu đường tiêu hóa kéo dài, cần kiểm tra để tìm nguyên nhân.
• Thay đổi thói quen đại tiện bất thường: Tiêu chảy, táo bón hoặc thay đổi khuôn phân kéo dài, đặc biệt khi triệu chứng mới xuất hiện ở người lớn tuổi.
• Đau bụng dai dẳng hoặc tăng dần: Cơn đau không cải thiện, ngày càng nghiêm trọng hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường khác.
• Có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng: Đặc biệt khi cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con từng mắc ung thư đại trực tràng hay có polyp tiến triển.
• Đến độ tuổi cần tầm soát ung thư đại trực tràng: Người bệnh vẫn cần thực hiện tầm soát theo khuyến nghị về độ tuổi và nguy cơ, ngay cả khi đã được chẩn đoán IBS.

3. Nội soi đại tràng có phát hiện được hội chứng ruột kích thích không?

Nội soi đại tràng không thể chẩn đoán trực tiếp hội chứng ruột kích thích (IBS) vì đây là rối loạn chức năng của trục não – ruột, không gây tổn thương đặc trưng trên niêm mạc đại tràng. Khi nội soi, hình ảnh đại tràng của người mắc IBS thường không có bất thường cấu trúc rõ ràng. Bệnh chủ yếu được chẩn đoán dựa trên triệu chứng, tiền sử và tiêu chuẩn Rome IV.

Tuy không phát hiện trực tiếp IBS, nội soi đại tràng vẫn có vai trò quan trọng trong một số trường hợp:

• Loại trừ bệnh lý đại tràng khác: Giúp phát hiện polyp, khối u, viêm loét hoặc những tổn thương có thể gây đau bụng, tiêu chảy và thay đổi thói quen đại tiện.
• Phát hiện ung thư đại trực tràng: Giúp quan sát niêm mạc, xác định tổn thương nghi ngờ và lấy mẫu sinh thiết khi cần thiết.
• Đánh giá tình trạng viêm: Hỗ trợ phát hiện những bất thường gợi ý viêm đại tràng. Trong một số trường hợp nghi viêm đại tràng vi thể, bác sĩ cần lấy mẫu sinh thiết ngay cả khi niêm mạc quan sát bằng mắt thường không có bất thường.
• Tìm nguyên nhân gây triệu chứng kéo dài: Giúp bác sĩ kiểm tra khi người bệnh tiêu chảy dai dẳng, đi ngoài ra máu, thiếu máu hoặc có các dấu hiệu cảnh báo khác.

4. Không nội soi thì cần làm xét nghiệm gì để đánh giá ruột kích thích?

Không phải người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS) đều cần nội soi đại tràng. Nếu triệu chứng điển hình và không có dấu hiệu cảnh báo, bác sĩ có thể đánh giá bệnh dựa trên bệnh sử, thăm khám lâm sàng kết hợp một số xét nghiệm máu và phân để loại trừ các bệnh lý tiêu hóa khác. Không có xét nghiệm đơn lẻ nào xác định trực tiếp IBS.

Các xét nghiệm thường được cân nhắc gồm:

• Xét nghiệm công thức máu: Kiểm tra tình trạng thiếu máu, số lượng hồng cầu và các chỉ số liên quan. Thiếu máu có thể gợi ý tình trạng mất máu hoặc bệnh lý khác cần được tìm nguyên nhân.
• Xét nghiệm CRP hoặc tốc độ máu lắng (ESR): Đánh giá tình trạng viêm trong cơ thể, hỗ trợ phân biệt IBS với một số bệnh viêm ruột.
• Xét nghiệm kháng thể bệnh Celiac: Có thể được chỉ định ở người bị tiêu chảy hoặc tiêu chảy xen kẽ táo bón để loại trừ bệnh Celiac – tình trạng phản ứng miễn dịch với gluten gây tổn thương ruột non.
• Xét nghiệm phân: Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân, ký sinh trùng hoặc tác nhân nhiễm khuẩn. Calprotectin trong phân cũng có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng viêm đường ruột và hỗ trợ phân biệt với IBS.
• Xét nghiệm chức năng tuyến giáp: Được cân nhắc khi người bệnh có biểu hiện gợi ý rối loạn tuyến giáp, vì tình trạng này cũng có thể gây thay đổi nhu động ruột và thói quen đại tiện.

5. Khi nào người bị ruột kích thích nên đi khám tiêu hóa?

Người có biểu hiện đau bụng tái diễn, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài nên khám chuyên khoa tiêu hóa để xác định nguyên nhân. Việc thăm khám đặc biệt cần thiết khi triệu chứng ảnh hưởng đến sinh hoạt, tái phát thường xuyên hoặc không cải thiện sau khi điều chỉnh chế độ ăn và lối sống.

Người bệnh nên đi khám sớm nếu có một trong các biểu hiện:

• Đi ngoài ra máu hoặc phân đen.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Thiếu máu hoặc mệt mỏi kéo dài.
• Tiêu chảy về đêm, tiêu chảy nhiều lần hoặc kéo dài.
• Đau bụng dữ dội, sốt hoặc tình trạng sức khỏe suy giảm.
• Gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng, polyp hoặc bệnh viêm ruột.

6. Câu hỏi thường gặp về nội soi khi mắc ruột kích thích

Bị ruột kích thích nhưng nội soi đại tràng bình thường có sao không?

Người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS) có kết quả nội soi đại tràng bình thường là tình trạng thường gặp và không đáng lo ngại nếu đã được bác sĩ đánh giá đầy đủ. Nguyên nhân là IBS thuộc nhóm rối loạn chức năng của trục não – ruột, gây bất thường trong hoạt động co bóp và cảm nhận của đường tiêu hóa nhưng không tạo ra tổn thương cấu trúc đặc trưng trên niêm mạc đại tràng.

Đau bụng, đầy hơi và đi ngoài thất thường có cần nội soi ngay không?

Không phải trường hợp nào cũng cần nội soi ngay. Bác sĩ cần đánh giá triệu chứng, thời gian mắc bệnh, tuổi, tiền sử gia đình và dấu hiệu cảnh báo. Nếu biểu hiện điển hình, không có yếu tố nguy cơ đáng ngại, người bệnh có thể được đánh giá bằng khám lâm sàng và xét nghiệm phù hợp trước.

Tiêu chảy kéo dài có phải nội soi đại tràng không?

Tiêu chảy kéo dài không phải lúc nào cũng cần nội soi đại tràng, nhưng người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân. Tình trạng này có thể liên quan đến hội chứng ruột kích thích thể tiêu chảy (IBS-D), nhiễm khuẩn đường ruột, bệnh Celiac, viêm ruột hoặc viêm đại tràng vi thể. Bác sĩ sẽ căn cứ vào thời gian mắc bệnh, triệu chứng đi kèm, độ tuổi và kết quả xét nghiệm để quyết định có cần nội soi hay không.

Giá cắt polyp đại tràng bao nhiêu? Các khoản chi phí cần biết

Các loại polyp đại tràng: Loại nào nguy hiểm, có nguy cơ ung thư?

Hội chứng ruột kích thích là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách kiểm soát