Triệu chứng ruột kích thích gồm những gì? Cách nhận biết và xử lý

Hội chứng ruột kích thích (IBS) gây đau bụng tái diễn, đầy hơi, chướng bụng và thay đổi thói quen đại tiện như tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai. Các triệu chứng có thể xuất hiện từng đợt, nặng hơn sau ăn hoặc khi căng thẳng, sau đó giảm đi nhưng dễ tái phát. 

Đau bụng tái diễn kèm thay đổi số lần hoặc hình dạng phân là biểu hiện quan trọng của IBS.

Người bệnh có thể mắc IBS thể tiêu chảy, thể táo bón hoặc thể hỗn hợp.

Đầy hơi, mót đi ngoài, cảm giác đại tiện không hết và phân có nhầy có thể xuất hiện kèm theo.

IBS không đồng nghĩa với viêm loét đại tràng hay ung thư đại trực tràng, nhưng không nên tự chẩn đoán khi có triệu chứng bất thường.

Đi ngoài ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, thiếu máu hoặc đau bụng tăng dần là những dấu hiệu cần được khám sớm.

1. Các triệu chứng ruột kích thích thường gặp

Biểu hiện điển hình của hội chứng ruột kích thích là đau bụng tái diễn đi kèm thay đổi thói quen đại tiện. Người bệnh có thể bị tiêu chảy, táo bón hoặc luân phiên hai tình trạng, đồng thời gặp đầy hơi, chướng bụng và cảm giác đại tiện không hết.

Đau bụng, đau quặn bụng

Đau bụng là triệu chứng quan trọng của IBS. Cơn đau có thể xuất hiện ở vùng bụng dưới, quanh rốn hoặc nhiều vị trí khác nhau, với mức độ từ âm ỉ đến đau quặn từng cơn. Vị trí và cường độ đau không nhất thiết giống nhau ở mỗi lần tái phát.

Tiêu chảy, đi ngoài nhiều lần

Ở người mắc IBS thể tiêu chảy, phân thường mềm nhão hoặc lỏng, số lần đại tiện tăng và có thể xuất hiện cảm giác mót đi ngoài đột ngột. Người bệnh đôi khi phải tìm nhà vệ sinh ngay sau khi ăn hoặc cảm thấy khó chủ động thời gian sinh hoạt vì nhu cầu đại tiện khó đoán trước.

Triệu chứng có thể đi kèm đau quặn bụng, sôi bụng, đầy hơi hoặc cảm giác đi ngoài chưa hết. Tình trạng này có thể xuất hiện thành từng đợt, xen kẽ những ngày đại tiện bình thường.

Táo bón, phân khô cứng

IBS thể táo bón thường khiến người bệnh đi ngoài ít hơn bình thường, phân khô cứng hoặc vón cục, phải rặn nhiều khi đại tiện. Một số người có cảm giác phân khó di chuyển dù đã cố gắng đi vệ sinh.

Việc đại tiện khó có thể làm tăng cảm giác đầy bụng và đau bụng. Người bệnh đôi khi phải ngồi lâu trong nhà vệ sinh nhưng vẫn cảm thấy chưa đi hết phân.

Lúc tiêu chảy, lúc táo bón

Một số người có biểu hiện thay đổi giữa hai trạng thái: Có giai đoạn đi ngoài phân lỏng nhiều lần, sau đó lại táo bón, phân khô và khó đại tiện. Đây là kiểu biểu hiện thường được gọi là IBS thể hỗn hợp.

Sự thay đổi có thể khiến người bệnh khó duy trì một thói quen đại tiện ổn định. Tuy nhiên, không phải bất kỳ trường hợp tiêu chảy xen kẽ táo bón nào cũng là IBS. Bác sĩ cần xem xét thời gian mắc triệu chứng, đặc điểm đau bụng, chế độ ăn, thuốc đang sử dụng và các dấu hiệu cảnh báo đi kèm.

Đầy hơi, chướng bụng, bụng căng tức

Đầy hơi là cảm giác khí tích tụ trong bụng, trong khi chướng bụng có thể khiến bụng căng hoặc to hơn bình thường. Người mắc IBS có thể thấy bụng khó chịu sau ăn, tăng về cuối ngày hoặc giảm sau khi đại tiện hay trung tiện.

Phân có nhầy, cảm giác đi ngoài chưa hết

Một số người mắc IBS nhận thấy chất nhầy trong phân hoặc có cảm giác vẫn còn phân sau khi đại tiện. Người bệnh có thể mót đi ngoài nhiều lần, phải rặn hoặc quay lại nhà vệ sinh dù lượng phân mỗi lần không nhiều.

Những biểu hiện này có thể đi kèm táo bón, tiêu chảy hoặc đau bụng. Tuy nhiên, phân có nhầy và cảm giác đại tiện không hết cũng có thể gặp trong những bệnh lý khác nên không thể dùng riêng chúng để chẩn đoán IBS.

Theo NIDDK, những dấu hiệu như thiếu máu, chảy máu trực tràng, phân có máu hoặc phân đen và sụt cân không rõ nguyên nhân có thể gợi ý bệnh lý khác thay vì IBS. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá, không nên tự xác định nguyên nhân dựa trên triệu chứng.

Nguồn: NIDDK – Diagnosis of Irritable Bowel Syndrome

2. Những yếu tố khiến triệu chứng ruột kích thích nặng hơn

Các triệu chứng hội chứng ruột kích thích (IBS) có thể nặng hơn do chế độ ăn uống, căng thẳng tâm lý, rối loạn giấc ngủ và những thay đổi trong hoạt động của đường ruột. Những yếu tố thường gặp gồm:

• Thực phẩm dễ gây kích thích đường ruột: Đồ ăn nhiều dầu mỡ, thức ăn cay, cà phê, rượu bia và một số thực phẩm chứa carbohydrate khó hấp thu như hành, tỏi, sữa hoặc các loại đậu có thể làm tăng đầy hơi, đau bụng, tiêu chảy ở một số người.
• Căng thẳng, lo âu: Sự tương tác giữa não và ruột khiến áp lực tâm lý có thể làm tăng độ nhạy cảm của ruột, khiến cơn đau bụng và rối loạn đại tiện xuất hiện thường xuyên hơn.
• Ăn uống thất thường: Bỏ bữa, ăn quá no hoặc ăn quá nhanh có thể kích thích nhu động ruột và làm triệu chứng khó kiểm soát.
• Thiếu ngủ, sinh hoạt không điều độ: Ngủ không đủ giấc và thay đổi giờ giấc sinh hoạt có thể ảnh hưởng đến hoạt động tiêu hóa, làm triệu chứng trầm trọng hơn ở một số người.
• Nhiễm trùng đường tiêu hóa: Sau một đợt nhiễm trùng tiêu hóa, một số người có thể xuất hiện hoặc tăng các triệu chứng giống IBS.
• Thay đổi nội tiết tố: Một số người, đặc biệt là phụ nữ, nhận thấy triệu chứng thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt.
• Sử dụng một số loại thuốc: Thuốc kháng sinh, thuốc nhuận tràng hoặc một số thuốc khác có thể gây tiêu chảy, táo bón và làm các triệu chứng tiêu hóa khó kiểm soát hơn.

3. Dấu hiệu cảnh báo không nên nhầm với ruột kích thích

Đau bụng, đầy hơi và thay đổi đại tiện có thể gặp trong IBS nhưng cũng xuất hiện ở nhiều bệnh tiêu hóa khác. Đi ngoài ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, thiếu máu, sốt, tiêu chảy ban đêm hoặc đau bụng ngày càng nặng là những dấu hiệu cần được khám để tìm nguyên nhân.

Người bệnh cần chú ý các biểu hiện sau:

• Đi ngoài ra máu hoặc phân đen: Có thể liên quan đến chảy máu đường tiêu hóa và cần được đánh giá.
• Sụt cân không chủ ý: Đặc biệt khi cân nặng giảm liên tục dù không thay đổi chế độ ăn hoặc vận động.
• Thiếu máu, mệt mỏi kéo dài: Có thể liên quan đến mất máu hoặc một vấn đề sức khỏe khác.
• Sốt hoặc tiêu chảy kéo dài: Cần xem xét nhiễm trùng, viêm ruột và những nguyên nhân khác.
• Tiêu chảy đánh thức người bệnh vào ban đêm: Không nên tự quy kết là IBS.
• Đau bụng dữ dội, tăng dần hoặc khu trú rõ: Cần được đánh giá, nhất là khi kèm nôn ói hoặc bụng chướng nhiều.

Triệu chứng mới xuất hiện ở người lớn tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng, bệnh viêm ruột hay bệnh đường tiêu hóa đáng chú ý: Nên thông báo cho bác sĩ để xác định nhu cầu thăm khám và xét nghiệm.

4. Khi có triệu chứng ruột kích thích, cần làm gì?

Khi xuất hiện các triệu chứng nghi hội chứng ruột kích thích (IBS) như đau bụng tái diễn, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân, đồng thời điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt nhằm giảm triệu chứng. Cụ thể:

• Thăm khám bác sĩ: Nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh nên khám chuyên khoa tiêu hóa để được đánh giá và loại trừ các bệnh lý có biểu hiện tương tự.
• Điều chỉnh chế độ ăn: Hạn chế những thực phẩm khiến triệu chứng nặng hơn như đồ ăn nhiều dầu mỡ, thức ăn cay, rượu bia hoặc cà phê. Nên ăn đúng bữa, uống đủ nước và theo dõi phản ứng của cơ thể với từng loại thực phẩm.
• Điều chỉnh thói quen đại tiện: Duy trì giờ đi vệ sinh đều đặn, không nhịn đại tiện. Nếu bị táo bón, có thể tăng chất xơ hòa tan từ từ; nếu tiêu chảy, cần chú ý bù nước và điện giải khi cần thiết.
• Giảm căng thẳng, ngủ đủ giấc: Tập thể dục phù hợp, thư giãn và duy trì lịch ngủ ổn định có thể giúp kiểm soát các triệu chứng liên quan đến tương tác não – ruột.
• Sử dụng thuốc theo chỉ định: Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể kê thuốc giảm co thắt, điều hòa nhu động ruột hoặc các thuốc khác. Người bệnh không nên tự ý dùng kháng sinh hay thuốc cầm tiêu chảy kéo dài.
• Theo dõi triệu chứng: Ghi lại tần suất đau bụng, tình trạng phân, thực phẩm đã ăn và các yếu tố gây căng thẳng để hỗ trợ bác sĩ đánh giá, điều chỉnh phương pháp điều trị.

5. Những câu hỏi thường gặp về triệu chứng ruột kích thích

Triệu chứng ruột kích thích có xuất hiện hằng ngày không?

Không. Một số người có biểu hiện thường xuyên, trong khi người khác chỉ bị từng đợt, xen kẽ những ngày bình thường. Tần suất và mức độ triệu chứng có thể thay đổi theo thời gian. Nếu tình trạng thay đổi đột ngột hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần đi khám thay vì cho rằng đó là đợt IBS thông thường.

Ruột kích thích có gây đi ngoài ra máu không?

Hội chứng ruột kích thích (IBS) thường không gây đi ngoài ra máu, vì đây là rối loạn chức năng tiêu hóa, không gây viêm loét hay tổn thương thực thể ở niêm mạc đại tràng. Nếu xuất hiện máu trong phân, nguyên nhân có thể liên quan đến bệnh lý khác như trĩ, nứt kẽ hậu môn, viêm đại tràng, polyp hoặc ung thư đại trực tràng.

Hội chứng ruột kích thích có nguy hiểm không?

IBS thường là bệnh mạn tính ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống nhưng không đồng nghĩa với tổn thương viêm loét đường ruột hay ung thư. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào tần suất đau bụng, rối loạn đại tiện và khả năng kiểm soát triệu chứng. Điều quan trọng là xác định đúng nguyên nhân, điều chỉnh sinh hoạt phù hợp và không bỏ qua dấu hiệu cảnh báo.

Khi nào cần đi khám vì nghi mắc ruột kích thích?

Người bệnh nên khám khi đau bụng tái diễn kèm thay đổi đại tiện, triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ và sinh hoạt. Cần đi khám sớm nếu có máu trong phân, sụt cân không rõ nguyên nhân, thiếu máu, sốt hoặc tiêu chảy ban đêm. Đau bụng dữ dội, chảy máu nhiều, ngất hoặc nôn liên tục cần được xử trí khẩn cấp.

Giá cắt polyp đại tràng bao nhiêu? Các khoản chi phí cần biết

Các loại polyp đại tràng: Loại nào nguy hiểm, có nguy cơ ung thư?

Hội chứng ruột kích thích là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách kiểm soát