Loét dạ dày tá tràng là gì, khác viêm dạ dày thế nào?

• Khác biệt cốt lõi: viêm = tổn thương bề mặt niêm mạc; loét = ổ khuyết ăn sâu qua lớp niêm mạc.
• Loét nguy hiểm hơn: nguy cơ xuất huyết, thủng, hẹp đường ra dạ dày cao hơn viêm.
• Nguyên nhân chính: HP & NSAID (aspirin, ibuprofen, naproxen…); kèm rượu bia, thuốc lá, stress nặng.
• Thẳng thắn: loét có thể không đau ở một số người & chỉ phát hiện khi đã biến chứng — không đau ≠ không loét.
• Nội soi là tiêu chuẩn phân biệt viêm/loét, xác định vị trí – kích thước ổ loét, sinh thiết & kiểm tra HP.

1. Sự khác biệt giữa loét dạ dày tá tràng & viêm dạ dày

Viêm & loét đều là tổn thương tiêu hóa trên nhưng khác nhau chủ yếu về độ sâu: viêm ảnh hưởng bề mặt niêm mạc, còn loét tạo tổn thương sâu hơn & nguy cơ biến chứng cao hơn.

2. Nguyên nhân gây viêm dạ dày & loét dạ dày – tá tràng

Viêm & loét có nhiều nguyên nhân tương đồng, trong đó nhiễm HP & sử dụng NSAID là hai nguyên nhân quan trọng nhất.

• Nhiễm vi khuẩn HP: gây viêm niêm mạc kéo dài & tăng nguy cơ hình thành loét dạ dày – tá tràng.
• Thuốc NSAID: aspirin, ibuprofen, naproxen… làm giảm cơ chế bảo vệ niêm mạc, nhất là khi dùng kéo dài/nguy cơ cao.
• Rượu bia: kích thích & làm tổn thương niêm mạc dạ dày, khiến viêm nặng hơn.
• Hút thuốc lá: ảnh hưởng khả năng bảo vệ & phục hồi niêm mạc, làm chậm lành ổ loét.
• Stress sinh lý nặng: bỏng nặng, chấn thương, nhiễm trùng nặng hoặc bệnh nguy kịch có thể gây loét do stress.
• Nguyên nhân ít gặp: tăng tiết acid bất thường (hội chứng Zollinger–Ellison), bệnh tự miễn…

3. Triệu chứng nhận biết loét dạ dày tá tràng

Loét thường gây đau/nóng rát vùng thượng vị, đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn & có thể liên quan bữa ăn — nhưng mức độ khác nhau ở mỗi người, một số không có biểu hiện rõ cho đến khi biến chứng.

• Đau vùng thượng vị: âm ỉ, nóng rát hoặc cồn cào vùng trên rốn, dưới xương ức.
• Đau liên quan bữa ăn: có thể khi đói, sau ăn hoặc về đêm tùy vị trí & tình trạng ổ loét.
• Đầy bụng, khó tiêu: chướng bụng, nhanh no hoặc khó chịu sau ăn.
• Buồn nôn hoặc nôn: khi niêm mạc bị kích thích hoặc tổn thương nặng.
• Ợ hơi, ợ chua: có thể đi kèm nhưng không đặc hiệu cho loét.
• Chán ăn, sụt cân: cần lưu ý nếu kéo dài hoặc giảm cân không rõ nguyên nhân.

4. Viêm dạ dày có thể dẫn đến loét dạ dày không?

Có — viêm dạ dày kéo dài/không kiểm soát tốt có thể làm niêm mạc tổn thương nặng hơn & hình thành ổ loét, nhưng không phải viêm nào cũng tiến triển thành loét. Nguy cơ cao hơn khi nhiễm HP, dùng NSAID, hút thuốc hoặc có yếu tố làm suy yếu hàng rào bảo vệ.

• Nhiễm HP kéo dài: gây viêm mạn & làm suy yếu hàng rào bảo vệ niêm mạc.
• Tiếp tục dùng NSAID: giảm khả năng bảo vệ niêm mạc & tăng nguy cơ loét.
• Không điều trị nguyên nhân: chỉ giảm triệu chứng mà không xử lý yếu tố gây bệnh thì tổn thương dễ tái diễn.
• Có thêm yếu tố nguy cơ: hút thuốc hoặc thuốc dùng đồng thời có thể làm tăng nguy cơ loét.

5. Thuốc giảm đau có thể gây viêm & loét dạ dày không?

Có — nhóm thuốc chống viêm không steroid (NSAID) có thể gây viêm, trợt & loét dạ dày – tá tràng do làm giảm các chất bảo vệ niêm mạc, khiến dạ dày dễ bị acid gây tổn thương.

• Thuốc thường gặp: aspirin, ibuprofen, naproxen, diclofenac…
• Cơ chế: NSAID làm giảm các chất bảo vệ niêm mạc, dạ dày dễ bị acid gây tổn thương.
• Nguy cơ cao hơn khi: dùng liều cao/kéo dài, người lớn tuổi, tiền sử loét, nhiễm HP, uống nhiều rượu bia hoặc hút thuốc.
• Biến chứng có thể gặp: xuất huyết tiêu hóa, thủng ổ loét, nhất là nhóm nguy cơ cao.
• Dấu hiệu cần khám: đau thượng vị kéo dài, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, chóng mặt hoặc mệt bất thường.

6. Loét dạ dày – tá tràng có nguy hiểm hơn viêm dạ dày không?

Có — loét nguy hiểm hơn viêm vì tổn thương đã ăn sâu qua lớp cơ niêm thay vì giới hạn ở bề mặt. Khi ổ loét tiến triển, người bệnh có nguy cơ các biến chứng nghiêm trọng:

• Xuất huyết tiêu hóa: ổ loét ăn vào mạch máu, gây nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
• Thủng dạ dày – tá tràng: tổn thương xuyên sâu qua thành ống tiêu hóa, có thể gây viêm phúc mạc & cần cấp cứu.
• Hẹp đường ra dạ dày: viêm & sẹo gây hẹp, khiến đầy bụng, nôn ói, ăn uống khó khăn.
• Ổ loét lâu lành hoặc tái phát: cần đánh giá nguyên nhân & theo dõi, nhất là loét dạ dày có hình ảnh bất thường.

7. Điều trị loét dạ dày tá tràng bằng cách nào?

Điều trị chủ yếu bằng thuốc theo phác đồ bác sĩ nhằm xử lý nguyên nhân, giảm tiết axit & tạo điều kiện cho niêm mạc lành — có HP thì tiệt trừ vi khuẩn, loét do NSAID thì điều chỉnh thuốc & bổ sung thuốc bảo vệ dạ dày.

• Diệt HP nếu dương tính: phối hợp thuốc giảm tiết acid với kháng sinh, có thể thêm bismuth theo phác đồ.
• Dùng thuốc giảm tiết acid: nhóm PPI thường dùng để giảm acid, tạo điều kiện cho ổ loét lành.
• Ngừng/điều chỉnh NSAID khi có thể: đổi thuốc, giảm liều hoặc thêm thuốc bảo vệ dạ dày.
• Điều trị biến chứng: xuất huyết có thể cần nội soi cầm máu; thủng/hẹp nặng có thể phải can thiệp ngoại khoa.
• Thay đổi lối sống: hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá, tránh tự dùng NSAID & ăn uống điều độ.
• Theo dõi sau điều trị: một số loét dạ dày cần nội soi lại để đánh giá ổ loét đã lành & loại trừ tổn thương bất thường.

8. Khi nào đau dạ dày nên đi khám?

Nên đi khám khi đau kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm dấu hiệu bất thường — đây có thể là biểu hiện của viêm, loét dạ dày – tá tràng hoặc bệnh lý tiêu hóa khác.

• Đau thượng vị kéo dài/ngày càng tăng, ảnh hưởng ăn uống & sinh hoạt.
• Đau tái phát thường xuyên, dùng thuốc không cải thiện hoặc nhanh đau lại.
• Buồn nôn, nôn nhiều, đầy bụng, chán ăn hoặc nhanh no kéo dài.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi hoặc biểu hiện thiếu máu.
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen — cảnh báo xuất huyết tiêu hóa.
• Đau bụng dữ dội, đột ngột, bụng cứng hoặc kèm choáng — cần cấp cứu ngay (có thể thủng/chảy máu).

9. Nội soi có phân biệt được viêm & loét dạ dày không?

Có — nội soi dạ dày giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc & phân biệt tương đối rõ viêm với loét, đánh giá vị trí, mức độ, phạm vi tổn thương & sinh thiết khi cần.

• Viêm dạ dày: niêm mạc sung huyết, phù nề, dễ chảy máu, có vết trợt — chưa hình thành ổ loét sâu.
• Loét dạ dày – tá tràng: quan sát thấy ổ khuyết niêm mạc sâu, xác định vị trí, kích thước, hình dạng, đáy & bờ ổ loét.
• Đánh giá nguy cơ chảy máu: nếu ổ loét đang chảy máu/nguy cơ xuất huyết, có thể nội soi cầm máu khi có chỉ định.
• Sinh thiết tổn thương: với ổ loét dạ dày hoặc vùng niêm mạc bất thường, lấy mẫu mô làm giải phẫu bệnh để phân biệt lành tính với nghi ngờ.
• Kiểm tra H. pylori: mẫu sinh thiết cũng dùng để kiểm tra HP bằng phương pháp phù hợp.

10. Hướng dẫn cách chăm sóc khi bị loét dạ dày

Khi bị loét, cần dùng thuốc đúng phác đồ, điều chỉnh ăn uống & sinh hoạt để giảm kích thích niêm mạc, hỗ trợ ổ loét lành & hạn chế tái phát.

• Dùng thuốc đúng chỉ định: đủ liều, đúng thời gian; không tự ngừng khi triệu chứng giảm; có HP thì hoàn thành đủ phác đồ.
• Không tự ý dùng thuốc giảm đau: thận trọng với NSAID (ibuprofen, naproxen, diclofenac, aspirin) vì có thể làm ổ loét nặng hơn.
• Ăn uống điều độ: ăn đúng bữa, lượng vừa phải; hạn chế món khiến đau, nóng rát hoặc khó tiêu tăng lên.
• Hạn chế rượu bia & bỏ thuốc lá: các yếu tố làm tổn thương niêm mạc & ảnh hưởng quá trình lành.
• Theo dõi triệu chứng & tái khám: một số loét dạ dày cần nội soi kiểm tra lại theo chỉ định.
• Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm: nôn ra máu, phân đen, đau bụng dữ dội đột ngột, chóng mặt, ngất — đến cơ sở y tế ngay.

11. Những câu hỏi thường gặp về viêm & loét dạ dày – tá tràng

Giải đáp nhanh về việc viêm & loét cùng lúc, nguy cơ tái phát, kiêng đồ cay, loét không đau & theo dõi sau loét.

BS.CKI Nguyễn Quốc Khánh — Bác sĩ thẩm định

Bác sĩ Nội soi tiêu hóa · hơn 12 năm kinh nghiệm nội soi dạ dày – đại tràng & can thiệp qua nội soi. Nguyên Phó trưởng khoa Thăm dò chức năng – Trung tâm Y tế Tiên Du.

Phòng khám Đa khoa Tiêu Hóa Việt · 139 Đại La, Hà Nội · GPHĐ 4654/HNO-GPHĐ. Xem hồ sơ & chuyên môn

Câu hỏi tiếp theo bạn có thể cần

Tìm hiểu thêm về loét dạ dày – tá tràng →