Nguyên nhân loét dạ dày: Vì sao niêm mạc dạ dày bị tổn thương và hình thành vết loét?

Nguyên nhân loét dạ dày là nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) và sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) kéo dài hoặc không đúng cách. Ngoài ra, hút thuốc, rượu bia, một số bệnh lý và tình trạng tăng tiết acid bất thường có thể làm tổn thương niêm mạc hoặc khiến ổ loét khó lành. 

H. pylori và thuốc NSAIDs là hai nguyên nhân trực tiếp phổ biến nhất của loét dạ dày tá tràng.

H. pylori có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ niêm mạc, tạo điều kiện để acid và dịch tiêu hóa gây tổn thương.

NSAIDs như aspirin, ibuprofen, naproxen có thể làm giảm cơ chế bảo vệ niêm mạc dạ dày, từ đó tăng nguy cơ hình thành ổ loét.

Rượu bia, thuốc lá, stress và một số thói quen sinh hoạt không phải lúc nào cũng là nguyên nhân trực tiếp, nhưng có thể làm tổn thương niêm mạc hoặc khiến triệu chứng nặng hơn.

Một số trường hợp loét do bệnh lý hiếm gặp hoặc không xác định được nguyên nhân cần được bác sĩ đánh giá chuyên sâu.

Điều trị loét cần hướng đến nguyên nhân gây bệnh, thay vì chỉ dùng thuốc giảm đau hoặc thuốc giảm acid để kiểm soát triệu chứng.

1. Loét dạ dày do yếu tố nào gây nên?

Loét dạ dày chủ yếu xảy ra khi lớp niêm mạc bảo vệ dạ dày bị tổn thương, trong khi tác động của axit và pepsin vượt quá khả năng bảo vệ và phục hồi của niêm mạc. Hai nguyên nhân thường gặp nhất là nhiễm vi khuẩn H. pylori và sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như Ibuprofen, Aspirin, Naproxen trong thời gian dài hoặc không đúng cách.

Ngoài ra, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ hoặc khiến ổ loét khó lành như:

• Nhiễm H. pylori: Vi khuẩn gây viêm niêm mạc dạ dày kéo dài, làm suy yếu hàng rào bảo vệ và tăng nguy cơ hình thành ổ loét.
• Thuốc NSAID: Có thể làm giảm các chất bảo vệ niêm mạc dạ dày, từ đó tăng nguy cơ tổn thương và xuất huyết.
• Hút thuốc lá: Làm ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ và phục hồi niêm mạc, đồng thời có thể làm tăng nguy cơ loét tái phát.
• Rượu bia: Sử dụng nhiều có thể kích thích và làm tổn thương niêm mạc dạ dày.
• Căng thẳng và một số bệnh lý: Không phải nguyên nhân trực tiếp phổ biến của loét dạ dày nhưng có thể làm triệu chứng nặng hơn hoặc ảnh hưởng đến quá trình hồi phục.

Lưu ý: Đồ cay, chua hoặc stress thường không phải nguyên nhân trực tiếp gây loét dạ dày ở đa số người. Tuy nhiên, chúng có thể làm triệu chứng đau, nóng rát hoặc khó chịu rõ hơn ở một số trường hợp.

Theo VnExpress Sức khỏe, phần lớn trường hợp viêm loét dạ dày liên quan đến H. pylori hoặc thuốc NSAIDs. H. pylori có thể làm hỏng lớp bảo vệ niêm mạc, trong khi NSAIDs làm giảm các cơ chế bảo vệ dạ dày, từ đó tạo điều kiện cho acid gây tổn thương. VnExpress Sức khỏe – Viêm loét dạ dày

2. Rượu bia và thuốc lá có gây loét dạ dày không?

Rượu bia và thuốc lá có thể làm tổn thương niêm mạc dạ dày và làm tăng nguy cơ loét hoặc khiến ổ loét khó lành, nhưng đây không phải hai nguyên nhân trực tiếp phổ biến nhất. Hai nguyên nhân chính gây loét dạ dày là nhiễm H. pylori và sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID).

• Rượu bia: Uống nhiều, thường xuyên có thể gây kích ứng và tổn thương hàng rào bảo vệ niêm mạc dạ dày, làm các triệu chứng đau, nóng rát hoặc khó chịu trở nên rõ hơn. Người đang có ổ loét nên hạn chế hoặc tránh rượu bia để hỗ trợ quá trình hồi phục.
• Thuốc lá: Nicotine và các chất trong khói thuốc có thể ảnh hưởng đến cơ chế bảo vệ, tưới máu và phục hồi niêm mạc dạ dày, đồng thời làm tăng nguy cơ loét tái phát và biến chứng.

Vì vậy, nếu đang bị loét dạ dày, nên ngừng hút thuốc và hạn chế tối đa rượu bia. Đồng thời, cần tìm và điều trị nguyên nhân như H. pylori hoặc xem xét việc sử dụng NSAID để kiểm soát nguy cơ tái phát.

3. Những bệnh lý nào có thể gây loét dạ dày?

Một số bệnh lý có thể làm tổn thương niêm mạc, tăng tiết axit hoặc suy giảm cơ chế bảo vệ dạ dày, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành ổ loét. Tuy nhiên, trong thực tế, hai nguyên nhân quan trọng nhất vẫn là nhiễm H. pylori và sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID). Một số bệnh lý và tình trạng liên quan gồm:

• Viêm dạ dày do H. pylori: Nhiễm H. pylori kéo dài gây viêm niêm mạc, làm suy yếu hàng rào bảo vệ và có thể dẫn đến loét.
• Bệnh trào ngược dạ dày thực quản: Không phải nguyên nhân trực tiếp thường gặp của loét dạ dày, nhưng có thể cùng tồn tại với các bệnh lý tiêu hóa khác và gây các triệu chứng tương tự.
• Hội chứng Zollinger–Ellison: Hiếm gặp, do khối u tiết gastrin làm dạ dày tăng tiết axit mạnh, có thể gây loét tái phát, nhiều ổ hoặc khó điều trị.
• Một số bệnh lý nặng gây stress cho cơ thể: Chẳng hạn chấn thương nặng, bỏng rộng, nhiễm trùng nặng hoặc tình trạng nguy kịch có thể liên quan đến loét stress ở dạ dày.
• Một số bệnh lý toàn thân: Một số bệnh tự miễn, bệnh gan, bệnh thận hoặc các tình trạng ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ và phục hồi niêm mạc có thể làm nguy cơ tổn thương dạ dày tăng lên.

Lưu ý: Không phải mọi trường hợp loét dạ dày đều do một bệnh lý nền. Khi phát hiện ổ loét, bác sĩ thường cần tìm nguyên nhân, đặc biệt là kiểm tra H. pylori và đánh giá việc sử dụng NSAID, thay vì chỉ điều trị triệu chứng.

Theo NIDDK thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), đánh giá loét dạ dày tá tràng có thể bao gồm khai thác tiền sử, kiểm tra H. pylori và nội soi đường tiêu hóa trên. Việc xác định nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn điều trị phù hợp và kiểm soát nguy cơ biến chứng.

NIDDK – Symptoms & Causes of Peptic Ulcers

4. Khi nào cần đi khám vì nghi ngờ loét dạ dày?

Đau hoặc nóng rát vùng thượng vị kéo dài, tái diễn, kèm buồn nôn, đầy bụng, nhanh no hoặc sụt cân nên được thăm khám. Nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau bụng dữ dội đột ngột cần được xử trí y tế khẩn cấp.

Không phải tất cả trường hợp loét đều gây triệu chứng rõ ràng. Một số người chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng như chảy máu hoặc thủng ổ loét.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi có các biểu hiện:

• Nôn ra máu hoặc chất nôn giống bã cà phê, có thể là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa trên.
• Đi ngoài phân đen như hắc ín, đặc biệt khi đi kèm mệt mỏi hoặc chóng mặt.
• Đau bụng dữ dội và đột ngột, nhất là khi cơn đau không giảm.
• Chóng mặt, ngất, tim đập nhanh hoặc mệt lả, có thể liên quan đến mất máu hoặc biến chứng nghiêm trọng.

5. Cách điều trị loét dạ dày hiệu quả

Điều trị loét dạ dày hiệu quả cần xác định đúng nguyên nhân, kiểm soát axit và tạo điều kiện để niêm mạc phục hồi. Tùy nguyên nhân và mức độ tổn thương, bác sĩ có thể kết hợp thuốc giảm tiết axit, điều trị H. pylori nếu có nhiễm và điều chỉnh các yếu tố làm tăng nguy cơ loét.

• Điều trị H. pylori: Nếu xét nghiệm xác định có nhiễm H. pylori, người bệnh cần sử dụng phác đồ diệt HP theo chỉ định, thường phối hợp thuốc giảm tiết axit với kháng sinh và có thể thêm Bismuth tùy phác đồ.
• Sử dụng thuốc giảm tiết axit: Thuốc ức chế bơm proton (PPI) thường được sử dụng để giảm tiết axit, tạo điều kiện cho ổ loét lành lại. Thời gian dùng thuốc phụ thuộc vào vị trí, kích thước và mức độ ổ loét.
• Xử trí loét liên quan đến NSAID: Nếu ổ loét liên quan đến Ibuprofen, Aspirin, Naproxen hoặc thuốc NSAID khác, bác sĩ có thể cân nhắc ngừng, thay đổi thuốc hoặc phối hợp thuốc bảo vệ dạ dày tùy trường hợp.
• Thay đổi lối sống: Hạn chế rượu bia, ngừng hút thuốc, tránh các thực phẩm khiến triệu chứng nặng hơn và không tự ý sử dụng thuốc giảm đau NSAID.
• Theo dõi và tái khám: Một số ổ loét, đặc biệt loét dạ dày, có thể cần nội soi kiểm tra lại theo chỉ định để đánh giá quá trình lành và loại trừ tổn thương bất thường.

6. Câu hỏi thường gặp về nguyên nhân loét dạ dày

Stress có gây loét dạ dày không?

Stress tâm lý thông thường không phải nguyên nhân trực tiếp phổ biến gây loét dạ dày. Hai nguyên nhân quan trọng nhất là nhiễm H. pylori và sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID). Tuy nhiên, căng thẳng kéo dài có thể làm các triệu chứng đau, khó tiêu hoặc nóng rát dạ dày trở nên rõ hơn ở một số người.

Uống thuốc giảm đau thường xuyên có gây loét dạ dày không?

Có, đặc biệt khi thường xuyên sử dụng thuốc giảm đau nhóm NSAID như Aspirin, Ibuprofen hoặc Naproxen. Dùng thuốc với liều cao hoặc kéo dài có thể làm suy yếu cơ chế bảo vệ niêm mạc dạ dày, từ đó tăng nguy cơ loét và xuất huyết tiêu hóa. Nếu phải sử dụng NSAID thường xuyên, nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá nguy cơ và lựa chọn biện pháp bảo vệ dạ dày phù hợp.

Loét dạ dày có tự khỏi không?

Không nên chủ quan cho rằng loét dạ dày có thể tự khỏi mà không cần điều trị. Ổ loét có thể lành khi nguyên nhân được kiểm soát và sử dụng thuốc phù hợp. Nếu loét liên quan đến H. pylori, cần điều trị loại trừ vi khuẩn; nếu liên quan đến NSAID, bác sĩ có thể điều chỉnh thuốc và kết hợp điều trị giúp ổ loét phục hồi. Không điều trị đúng nguyên nhân có thể làm tăng nguy cơ tái phát hoặc biến chứng.

Nội soi sinh thiết dạ dày bao lâu có kết quả? Có cần chờ đợi lâu không

Nội soi dạ dày sinh thiết là gì? Dấu hiệu cần nội soi sinh thiết