Điều trị nứt kẽ hậu môn thế nào? Khi nào cần phẫu thuật?

Điều trị nứt kẽ hậu môn gồm điều chỉnh chế độ ăn, ngâm hậu môn nước ấm, sử dụng thuốc làm mềm phân, thuốc bôi giãn cơ thắt hậu môn và tiêm Botox trong một số trường hợp. Phần lớn vết nứt cấp tính có thể lành sau vài tuần điều trị bảo tồn. Phẫu thuật thường được cân nhắc khi nứt kẽ hậu môn kéo dài trên 6 – 8 tuần, tái phát nhiều lần hoặc không đáp ứng với điều trị nội khoa.

Nứt kẽ hậu môn cấp tính thường được ưu tiên điều trị nội khoa, chưa cần phẫu thuật ngay.

Tăng chất xơ, uống đủ nước, hạn chế rặn khi đại tiện và ngâm hậu môn nước ấm giúp giảm táo bón, hạn chế tổn thương thêm.

Thuốc làm mềm phân và thuốc giãn cơ thắt tại chỗ có thể được bác sĩ chỉ định tùy tình trạng bệnh.

Nứt kẽ hậu môn mạn tính hoặc không đáp ứng điều trị bảo tồn có thể cần tiêm Botulinum toxin hoặc phẫu thuật.

Cắt bên cơ thắt trong hậu môn có hiệu quả cao nhưng cần đánh giá nguy cơ ảnh hưởng khả năng kiểm soát đại tiện.

Người bệnh nên khám chuyên khoa khi đau hậu môn kéo dài, chảy máu khi đại tiện hoặc điều trị tại nhà không cải thiện.

1. Tổng hợp những cách điều trị nứt kẽ hậu môn

Các cách điều trị nứt kẽ hậu môn hiện nay gồm thay đổi chế độ ăn uống, nội khoa và phẫu thuật. Tùy mức độ tổn thương, thời gian mắc bệnh và khả năng đáp ứng điều trị, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp. 

• Điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt: Tăng chất xơ từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc; uống đủ nước, tránh rặn mạnh và ngồi đại tiện quá lâu. Mục tiêu là giữ phân mềm, hạn chế vết nứt bị tổn thương lặp lại.
• Ngâm hậu môn bằng nước ấm: Ngâm khoảng 10–15 phút, đặc biệt sau đại tiện, giúp giảm đau, thư giãn cơ thắt hậu môn và hỗ trợ quá trình hồi phục.
• Sử dụng thuốc làm mềm phân: Psyllium hoặc polyethylene glycol có thể được chỉ định để cải thiện táo bón, giảm áp lực lên vết nứt khi đi ngoài.
• Thuốc bôi giãn cơ thắt hậu môn: Nitroglycerin, diltiazem hoặc nifedipine dạng bôi giúp giảm co thắt cơ vòng, tăng lưu lượng máu đến vùng tổn thương và tạo điều kiện cho vết nứt lành lại.
• Thuốc giảm đau tại chỗ: Lidocaine có thể được sử dụng ngắn hạn để giảm đau rát khi đại tiện, nhưng không thay thế thuốc điều trị nguyên nhân.
• Tiêm Botulinum toxin (Botox): Giúp cơ thắt hậu môn giãn tạm thời, thường được cân nhắc khi thuốc bôi không hiệu quả hoặc không phù hợp. Một số trường hợp có thể tái phát sau điều trị.
• Phẫu thuật cắt một phần cơ thắt trong hậu môn bên: Được cân nhắc khi nứt kẽ mạn tính không đáp ứng điều trị nội khoa. Phương pháp giúp giảm áp lực cơ thắt nhưng có nguy cơ ảnh hưởng khả năng kiểm soát hơi hoặc phân.
• Phẫu thuật tạo hình bằng vạt da: Có thể được lựa chọn trong một số trường hợp nứt kẽ mạn tính, đặc biệt khi cần hạn chế can thiệp vào cơ thắt hậu môn.

2. Khi nào nứt kẽ hậu môn cần phẫu thuật?

Nứt kẽ hậu môn cần cân nhắc phẫu thuật khi vết nứt kéo dài trên 6–8 tuần, không đáp ứng với điều trị nội khoa đầy đủ, tái phát nhiều lần hoặc gây đau kéo dài ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt. Tuy nhiên, không phải cứ mắc bệnh trên 8 tuần là bắt buộc phẫu thuật. Bác sĩ cần đánh giá tình trạng vết nứt, mức độ co thắt cơ vòng và nguy cơ biến chứng trước khi chỉ định.

Những trường hợp có thể cần phẫu thuật gồm:

• Nứt kẽ hậu môn mạn tính: Vết nứt tồn tại trên 6–8 tuần, có biểu hiện xơ chai, bờ dày hoặc xuất hiện mẩu da thừa ở rìa hậu môn, khiến khả năng tự lành giảm.
• Điều trị nội khoa không hiệu quả: Đã sử dụng thuốc bôi giãn cơ thắt như diltiazem, nifedipine hoặc nitroglycerin theo đúng chỉ định nhưng vết nứt vẫn không lành.
• Nứt kẽ tái phát nhiều lần: Vết thương vừa lành lại nứt, thường xuyên đau và chảy máu khi đại tiện dù đã kiểm soát táo bón.
• Co thắt cơ vòng hậu môn kéo dài: Cơ thắt tăng trương lực làm giảm lượng máu đến vết nứt, khiến tổn thương khó phục hồi.
• Đau hậu môn nghiêm trọng: Đau kéo dài sau đại tiện, ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ và sinh hoạt, đồng thời không cải thiện với các phương pháp điều trị phù hợp.

Theo hướng dẫn thực hành lâm sàng của Hiệp hội Phẫu thuật Đại trực tràng Hoa Kỳ (ASCRS, 2023), phẫu thuật cắt bên cơ thắt trong có hiệu quả cao đối với nứt kẽ hậu môn mạn tính ở người bệnh được lựa chọn phù hợp. Tuy nhiên, cần cân nhắc nguy cơ són hơi hoặc són phân, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ rối loạn chức năng cơ thắt. Đọc hướng dẫn ASCRS.

3. Điều trị nứt kẽ hậu môn mất bao lâu thì khỏi?

Nứt kẽ hậu môn cấp tính thường có thể lành trong khoảng 2 – 6 tuần, trong khi nứt kẽ mạn tính có thể cần 6 – 8 tuần hoặc lâu hơn để hồi phục. Thời gian lành phụ thuộc vào độ sâu vết nứt, mức độ co thắt cơ vòng hậu môn, tình trạng táo bón và khả năng đáp ứng điều trị.

• Giai đoạn 1 – 7 ngày đầu: Cảm giác đau rát, chảy máu khi đại tiện có thể bắt đầu giảm nếu phân mềm và vết nứt không tiếp tục bị tổn thương.
• Giai đoạn 1 – 2 tuần: Vết nứt cấp tính bắt đầu hình thành mô mới, tình trạng đau và co thắt hậu môn có thể giảm rõ rệt.
• Giai đoạn 2 – 4 tuần: Vết nứt tiếp tục thu nhỏ, bề mặt tổn thương dần được che phủ bởi lớp niêm mạc mới. Người bệnh thường đi ngoài dễ chịu hơn.
• Giai đoạn 4 – 6 tuần: Nhiều trường hợp nứt kẽ cấp tính có thể lành nếu không còn táo bón, tiêu chảy hoặc chấn thương lặp lại.
• Giai đoạn 6 – 8 tuần trở lên: Vết nứt kéo dài, có bờ xơ chai hoặc co thắt cơ vòng thường khó lành hơn. Người bệnh có thể cần điều trị chuyên sâu và theo dõi lâu hơn.

4. Cách chăm sóc sau điều trị nứt kẽ hậu môn để hạn chế tái phát

Sau điều trị nứt kẽ hậu môn, người bệnh cần duy trì chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước, vệ sinh hậu môn nhẹ nhàng, tránh rặn khi đại tiện và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ. 

Những biện pháp chăm sóc giúp giảm nguy cơ tái phát gồm:

• Bổ sung 25–30g chất xơ mỗi ngày: Ưu tiên rau xanh, trái cây, yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu. Tăng chất xơ từ từ để hạn chế đầy hơi, giúp phân mềm và dễ đào thải.
• Uống đủ khoảng 1,5–2 lít nước mỗi ngày: Điều chỉnh theo thể trạng, mức độ vận động và bệnh lý đi kèm. Uống đủ nước giúp chất xơ phát huy tác dụng, hạn chế táo bón.
• Duy trì thói quen đại tiện đúng cách: Đi ngoài khi có nhu cầu, không nhịn đại tiện, tránh rặn mạnh và không ngồi trên bồn cầu quá lâu. Có thể kê chân lên ghế thấp để hỗ trợ tư thế đại tiện.
• Vệ sinh hậu môn nhẹ nhàng: Rửa bằng nước sạch sau đại tiện, thấm khô bằng khăn mềm. Tránh chà xát mạnh hoặc sử dụng xà phòng, dung dịch vệ sinh có chất gây kích ứng.
• Ngâm hậu môn bằng nước ấm: Có thể ngâm khoảng 10–15 phút sau đại tiện để giảm khó chịu và thư giãn cơ thắt. Nếu vừa phẫu thuật, cần thực hiện theo hướng dẫn chăm sóc vết thương của bác sĩ.
• Kiểm soát táo bón và tiêu chảy: Không để phân quá cứng hoặc đi ngoài nhiều lần gây kích ứng hậu môn. Có thể sử dụng thuốc làm mềm phân theo chỉ định nếu thay đổi chế độ ăn chưa đủ hiệu quả.
• Vận động nhẹ nhàng mỗi ngày: Đi bộ và tập thể dục phù hợp giúp hỗ trợ nhu động ruột. Sau phẫu thuật, tránh vận động mạnh hoặc nâng vật nặng cho đến khi được bác sĩ cho phép.
• Tuân thủ thuốc và lịch tái khám: Sử dụng thuốc đúng liều, không tự ý ngừng điều trị khi vừa hết đau hoặc dùng kéo dài thuốc bôi không được chỉ định. Tái khám giúp đánh giá vết nứt đã lành hoàn toàn hay chưa.

5. Câu hỏi thường gặp về điều trị nứt kẽ hậu môn

Nứt kẽ hậu môn có tự khỏi không?

Nứt kẽ hậu môn có thể tự khỏi trong khoảng 2 – 6 tuần nếu vết nứt còn mới, mức độ nhẹ và người bệnh duy trì phân mềm, tránh táo bón hoặc rặn mạnh khi đại tiện. Tuy nhiên, nứt kẽ hậu môn mạn tính kéo dài trên 6 – 8 tuần thường khó tự lành do cơ thắt hậu môn co thắt liên tục, làm giảm lượng máu nuôi dưỡng vùng tổn thương.

Nứt kẽ hậu môn lâu ngày có nguy hiểm không?

Nứt kẽ hậu môn lâu ngày có thể gây đau kéo dài, chảy máu tái diễn, hình thành sẹo xơ và tiến triển thành nứt kẽ hậu môn mạn tính khó điều trị. Mặc dù bệnh thường không đe dọa tính mạng và bản thân vết nứt không chuyển thành ung thư, việc kéo dài không điều trị có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Sau phẫu thuật nứt kẽ hậu môn có bị mất kiểm soát đại tiện không?

Sau phẫu thuật nứt kẽ hậu môn, người bệnh có nguy cơ bị són hơi, rò rỉ phân hoặc giảm khả năng kiểm soát đại tiện, đặc biệt khi thực hiện phẫu thuật cắt một phần cơ thắt trong hậu môn (LIS). Tuy nhiên, không phải ai cũng gặp biến chứng này. Phần lớn người bệnh vẫn duy trì khả năng kiểm soát đại tiện, nhưng một số trường hợp có thể bị rối loạn kéo dài.

Nguyên nhân nứt kẽ hậu môn là gì? 7 yếu tố thường gặp

Nứt kẽ hậu môn nên ăn gì để phân mềm và giảm đau khi đi ngoài?

Làm mềm phân khi bị nứt kẽ hậu môn bằng cách nào? Gợi ý 3 cách hiệu quả