Nguyên Nhân Áp Xe Hậu Môn: Vì Sao Hình Thành Ổ Mủ Quanh Hậu Môn?

Thẩm định chuyên môn: BS.CKI NGUYỄN QUỐC KHÁNH
- Bác sĩ Nội soi tiêu hóa · Hơn 12 năm kinh nghiệm
- Nguyên Phó trưởng khoa Thăm dò chức năng – Trung tâm Y tế Tiên Du
Nguyên nhân áp xe hậu môn phổ biến nhất là tình trạng tắc nghẽn và nhiễm trùng các tuyến hậu môn nhỏ nằm bên trong ống hậu môn. Khi vi khuẩn xâm nhập vào mô mềm xung quanh, phản ứng viêm khiến bạch cầu tập trung và hình thành ổ mủ. Ngoài ra, tổn thương hậu môn, bệnh Crohn, đái tháo đường và suy giảm miễn dịch cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Nguyên nhân phổ biến nhất: Tắc nghẽn và nhiễm trùng tuyến hậu môn.
Tác nhân gây bệnh: Thường là vi khuẩn đường tiêu hóa như E. coli và các vi khuẩn khác.
Nguyên nhân liên quan: Tổn thương hậu môn, nhiễm trùng sau thủ thuật và một số bệnh lý viêm ruột.
Yếu tố nguy cơ: Đái tháo đường, HIV/AIDS, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch và suy giảm sức đề kháng.
Biến chứng: Ổ áp xe có thể vỡ, hình thành đường rò hậu môn nếu đường nhiễm trùng không lành hoàn toàn.
1. Nguyên nhân gây áp xe hậu môn là gì?
Áp xe hậu môn hình thành do nhiễm trùng các tuyến hậu môn bị tắc nghẽn. Ngoài ra, một số tình trạng tổn thương mô và bệnh lý viêm nhiễm cũng có thể liên quan đến sự hình thành ổ mủ.
- Tắc nghẽn và nhiễm trùng tuyến hậu môn: Các tuyến hậu môn bị bít tắc khiến dịch tiết ứ đọng, tạo điều kiện cho vi khuẩn như E. coli, Staphylococcus phát triển, gây viêm và hình thành ổ mủ. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.
- Nhiễm trùng từ vết nứt kẽ hậu môn: Vết rách niêm mạc do phân cứng hoặc rặn mạnh có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào mô bị tổn thương.
- Nhiễm trùng sau phẫu thuật hoặc thủ thuật: Vi khuẩn có thể xâm nhập vào vết thương sau các can thiệp vùng hậu môn – trực tràng hoặc tầng sinh môn.
- Tổn thương liên quan đến quan hệ tình dục qua đường hậu môn: Trầy xước, rách niêm mạc và một số bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể gây viêm nhiễm tại chỗ.
- Bệnh Crohn: Viêm xuyên thành ruột có thể gây loét, hình thành đường rò và lan nhiễm trùng đến các mô quanh hậu môn. Đây là bệnh lý có liên quan đáng kể đến áp xe quanh hậu môn.

Theo Bộ Y tế, nhiễm khuẩn gây áp xe cạnh hậu môn thường có nguồn gốc từ tình trạng viêm các tuyến Hermann và Desfosses. Vi khuẩn có thể lan vào những khoang quanh hậu môn – trực tràng, hình thành ổ áp xe. Nguồn Bộ Y tế.
2. Những yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành áp xe hậu môn
Những yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành áp xe hậu môn chủ yếu liên quan đến tình trạng tắc nghẽn và nhiễm trùng các tuyến nhỏ nằm trong ống hậu môn. Các yếu tố thường gặp gồm:
- Bệnh lý hậu môn – trực tràng: Nứt kẽ hậu môn, viêm nhiễm hoặc tổn thương vùng hậu môn có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.
- Suy giảm miễn dịch: Người mắc HIV, đang hóa trị hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch dễ bị nhiễm trùng hơn.
- Bệnh tiểu đường: Đường huyết kiểm soát kém làm suy giảm khả năng chống nhiễm trùng và tăng nguy cơ hình thành ổ áp xe.
- Vệ sinh và tổn thương vùng hậu môn: Vết thương, kích ứng hoặc tổn thương mô quanh hậu môn có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.

3. Áp xe hậu môn có liên quan đến rò hậu môn không?
Có. Áp xe hậu môn và rò hậu môn là hai bệnh lý có mối liên hệ chặt chẽ. Trên thực tế, rò hậu môn thường hình thành sau một đợt áp xe khi đường nhiễm trùng không lành hoàn toàn.
Hai tình trạng này khác nhau về bản chất:
- Áp xe hậu môn: Là tình trạng nhiễm trùng cấp tính, tạo thành ổ mủ trong các mô mềm xung quanh ống hậu môn hoặc trực tràng.
- Rò hậu môn: Là đường hầm bất thường nối ống hậu môn hoặc trực tràng với vùng da bên ngoài, thường có lỗ nhỏ cạnh hậu môn.
Quá trình hình thành rò hậu môn sau áp xe thường diễn ra như sau:
- Tuyến hậu môn bị tắc nghẽn và nhiễm trùng, hình thành ổ áp xe.
- Ổ mủ phát triển trong các mô mềm xung quanh hậu môn.
- Ổ áp xe tự vỡ hoặc được bác sĩ rạch dẫn lưu để thoát mủ.
- Nếu đường nhiễm trùng không lành hoàn toàn, một đường hầm bất thường có thể tồn tại giữa ống hậu môn và da bên ngoài.
- Người bệnh xuất hiện lỗ rò, chảy dịch mủ tái diễn hoặc sưng đau từng đợt.
Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) – Anal fistula, phần lớn trường hợp rò hậu môn có liên quan đến tiền sử áp xe hậu môn. Tuy nhiên, không phải mọi ổ áp xe đều tiến triển thành rò.
4. Dấu hiệu nhận biết áp xe hậu môn do nhiễm trùng
Khi vi khuẩn xâm nhập và hình thành ổ mủ, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng tại chỗ. Mức độ biểu hiện phụ thuộc vào kích thước, vị trí và độ sâu của ổ áp xe.
Các dấu hiệu thường gặp gồm:
- Đau nhức vùng hậu môn: Cơn đau thường xuất hiện liên tục, có thể tăng khi ngồi, đi lại, ho hoặc đại tiện.
- Sưng đỏ quanh hậu môn: Vùng da gần ổ áp xe có thể nóng, đỏ và xuất hiện khối phồng đau khi chạm vào.
- Căng tức và khó chịu: Người bệnh có cảm giác vướng, căng tức hoặc đau nhói ở vùng hậu môn – tầng sinh môn.
- Sốt và ớn lạnh: Có thể xuất hiện khi nhiễm trùng tiến triển hoặc lan rộng.
- Chảy dịch mủ: Khi ổ áp xe tự vỡ, mủ có thể thoát ra ngoài qua một vị trí trên da. Cơn đau đôi khi giảm tạm thời nhưng không đồng nghĩa nhiễm trùng đã khỏi.

5. Khi nào cần thăm khám để tránh biến chứng áp xe hậu môn?
Người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa hậu môn – trực tràng ngay khi xuất hiện khối sưng đau nghi ngờ áp xe, đặc biệt nếu cơn đau tăng dần hoặc kèm sốt.
Một số tình huống cần được thăm khám sớm gồm:
- Xuất hiện khối sưng nóng đỏ, đau nhức quanh hậu môn.
- Đau hậu môn liên tục, ảnh hưởng đến việc ngồi, đi lại hoặc đại tiện.
- Sốt, ớn lạnh, mệt mỏi hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân.
- Ổ áp xe tự vỡ nhưng vẫn chảy mủ, đau hoặc sưng kéo dài.
- Tình trạng sưng đau tái phát nhiều lần tại cùng một vị trí.
- Người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch xuất hiện dấu hiệu nhiễm trùng vùng hậu môn.
6. Cách khắc phục áp xe hậu môn
Cách khắc phục áp xe hậu môn chủ yếu là rạch dẫn lưu mủ để loại bỏ ổ nhiễm trùng. Bệnh thường không thể tự khỏi hoàn toàn chỉ bằng thuốc hoặc các biện pháp chăm sóc tại nhà. Tùy mức độ nhiễm trùng, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp:
- Rạch dẫn lưu ổ áp xe: Đây là phương pháp điều trị chính, giúp thoát mủ, giảm áp lực và kiểm soát ổ nhiễm trùng. Thủ thuật có thể được thực hiện dưới gây tê hoặc gây mê tùy tình trạng.
- Sử dụng kháng sinh: Được chỉ định khi có viêm mô tế bào, nhiễm trùng lan rộng, sốt hoặc người bệnh suy giảm miễn dịch. Kháng sinh không thay thế việc dẫn lưu ổ mủ.
- Điều trị bệnh lý đi kèm: Nếu áp xe liên quan đến bệnh Crohn, tiểu đường hoặc các bệnh lý khác, cần kiểm soát đồng thời để hỗ trợ hồi phục và hạn chế tái phát.
- Chăm sóc sau dẫn lưu: Ngâm hậu môn bằng nước ấm theo hướng dẫn, vệ sinh nhẹ nhàng, giữ vùng hậu môn sạch và khô, ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước để hạn chế táo bón.
- Theo dõi nguy cơ rò hậu môn: Một số trường hợp hình thành đường rò sau khi áp xe được dẫn lưu. Bác sĩ có thể cần thăm khám và chỉ định phẫu thuật điều trị rò nếu xuất hiện.

7. Câu hỏi thường gặp về nguyên nhân áp xe hậu môn
Áp xe hậu môn có phải do vệ sinh kém không?
Không hoàn toàn. Vệ sinh không đúng cách có thể gây kích ứng và nhiễm trùng da quanh hậu môn, nhưng nguyên nhân phổ biến nhất của áp xe hậu môn là tắc nghẽn và nhiễm trùng các tuyến hậu môn bên trong ống hậu môn.
Áp xe hậu môn có phải do bệnh trĩ gây ra không?
Không. Bệnh trĩ và áp xe hậu môn là hai bệnh lý khác nhau. Bệnh trĩ hình thành do các đệm mạch máu vùng hậu môn – trực tràng bị giãn và phình to, trong khi áp xe hậu môn là tình trạng nhiễm trùng tạo ổ mủ. Hai bệnh có thể xuất hiện đồng thời nhưng bệnh trĩ không phải nguyên nhân trực tiếp phổ biến gây áp xe.
Áp xe hậu môn có tự khỏi không?
Ổ áp xe đã hình thành khó tự khỏi hoàn toàn nếu không được dẫn lưu phù hợp. Trong một số trường hợp, ổ mủ có thể tự vỡ và thoát dịch ra ngoài, khiến cơn đau giảm tạm thời. Tuy nhiên, nhiễm trùng vẫn có thể tồn tại bên trong và tiếp tục gây viêm hoặc hình thành đường rò hậu môn.
Áp xe hậu môn có nguy hiểm không? Khi nào cần cấp cứu, để lâu có sao không?
Sưng đau cạnh hậu môn kèm sốt là bệnh gì? Dấu hiệu áp xe cần xử lý sớm
Đừng đoán bụng mình
Đau bụng, ợ chua, đi ngoài bất thường… Cùng một triệu chứng có thể đến từ nhiều nguyên nhân rất khác nhau. Đã đến lúc thay một phép đoán bằng một câu hỏi đúng.
Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.
