Viêm đại tràng ăn gì kiêng gì? Danh sách thực phẩm nên và không nên ăn

Người bị viêm đại tràng nên ưu tiên thực phẩm tươi, được nấu chín, dễ dung nạp và cung cấp đủ dinh dưỡng như cơm mềm, cháo, thịt nạc, cá, trứng cùng rau củ nấu chín phù hợp. Các món sống hoặc không bảo đảm vệ sinh, thực phẩm nhiều dầu mỡ, rượu bia và những món khiến đầy hơi, tiêu chảy nên được hạn chế.

Ưu tiên thực phẩm tươi, nấu chín, đủ chất và phù hợp với khả năng dung nạp.

Cơm mềm, cháo, thịt nạc, cá, trứng và rau củ nấu chín có thể là lựa chọn phù hợp với nhiều người bệnh.

Hạn chế đồ sống, thực phẩm không an toàn, món nhiều dầu mỡ, rượu bia và các món làm triệu chứng nặng hơn.

Không phải mọi trường hợp đều cần kiêng hoàn toàn sữa, rau sống hoặc chất xơ.

Khi tiêu chảy, cần bù nước và điện giải; nếu đi ngoài ra máu, sốt cao hoặc đau bụng dữ dội, cần khám sớm.

1. Người bị viêm đại tràng nên ăn những thực phẩm nào?

Người bị viêm đại tràng nên lựa chọn thực phẩm cung cấp đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất, đồng thời phù hợp với triệu chứng hiện tại. Các món mềm, được nấu chín và dễ dung nạp có thể giúp người bệnh ăn uống thuận lợi hơn trong giai đoạn khó chịu.

• Tinh bột dễ dung nạp: Cơm mềm, cháo, súp, khoai tây nấu chín hoặc yến mạch nấu kỹ có thể giúp bổ sung năng lượng. Lựa chọn cụ thể tùy khả năng tiêu hóa của từng người.
• Nguồn đạm ít béo: Thịt gà bỏ da, thịt lợn nạc, cá và trứng được nấu chín giúp cung cấp protein. Có thể ưu tiên hấp, luộc hoặc nấu canh thay vì chiên rán nhiều dầu.
• Rau củ nấu chín: Bí đỏ, cà rốt, bí xanh và các loại rau mềm nấu kỹ có thể dễ dung nạp hơn rau sống, đặc biệt khi người bệnh đang tiêu chảy hoặc khó chịu đường ruột.
• Trái cây phù hợp: Chuối chín, đu đủ chín hoặc trái cây mềm có thể được lựa chọn theo khả năng dung nạp. Nếu ăn trái cây khiến tiêu chảy, đầy hơi tăng lên, nên điều chỉnh loại và lượng ăn.
• Chất béo lành mạnh: Có thể sử dụng một lượng vừa phải dầu thực vật hoặc thực phẩm chứa chất béo không bão hòa nếu không làm triệu chứng nặng hơn.
• Nước và chất điện giải: Người bị tiêu chảy cần chú ý bù lượng nước đã mất. Dung dịch bù nước đường uống có thể hữu ích khi phù hợp với tình trạng sức khỏe.

2. Viêm đại tràng nên kiêng những thực phẩm nào?

Người bị viêm đại tràng nên hạn chế thực phẩm có nguy cơ gây nhiễm khuẩn, món ăn nhiều dầu mỡ, rượu bia và các thực phẩm khiến bản thân đau bụng, đầy hơi hoặc tiêu chảy rõ rệt. Mức độ cần hạn chế phụ thuộc vào triệu chứng và chẩn đoán cụ thể.

• Thực phẩm sống hoặc không bảo đảm vệ sinh: Gỏi cá, thịt tái, trứng sống, tiết canh và thực phẩm bảo quản không đúng cách có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc ký sinh trùng đường ruột.
• Món nhiều dầu mỡ: Thức ăn nhanh, món chiên ngập dầu và thịt nhiều mỡ có thể làm tiêu chảy hoặc khó chịu bụng tăng lên ở một số người.
• Rượu bia và đồ uống chứa caffeine: Các loại đồ uống này có thể làm tăng triệu chứng ở một số người, đặc biệt khi đang tiêu chảy. Người bệnh nên theo dõi phản ứng của cơ thể để điều chỉnh.
• Đồ cay hoặc gia vị đậm: Ớt, tiêu và các gia vị cay có thể làm tăng cảm giác khó chịu ở đường tiêu hóa. Không phải mọi người đều cần loại bỏ hoàn toàn các gia vị này nếu vẫn dung nạp tốt.
• Thực phẩm nhiều đường hoặc chất tạo ngọt: Nước ngọt, bánh kẹo quá ngọt và một số sản phẩm chứa đường rượu như sorbitol có thể làm đầy hơi hoặc tiêu chảy nặng hơn ở người nhạy cảm.
• Sữa và chế phẩm chứa lactose khi không dung nạp: Nếu uống sữa gây đau bụng, đầy hơi hoặc tiêu chảy, người bệnh có thể thử sản phẩm không lactose hoặc trao đổi với bác sĩ về lựa chọn thay thế.

3. Người bị viêm đại tràng nên ăn rau gì và trái cây nào?

Người bị viêm đại tràng nên ưu tiên các loại rau củ nấu chín, mềm, ít xơ thô và trái cây chín, dễ tiêu hóa như cà rốt, bí đỏ, bí xanh, chuối chín hoặc táo bỏ vỏ. Tuy nhiên, việc lựa chọn thực phẩm cần dựa trên tình trạng tiêu chảy, đau bụng và mức độ dung nạp của từng người, đặc biệt trong giai đoạn bệnh bùng phát.

Các loại rau củ nên ăn

• Cà rốt: Chứa beta-carotene và chất xơ hòa tan, có thể hấp, luộc hoặc nấu súp để dễ tiêu hóa.
• Bí đỏ: Có kết cấu mềm khi nấu chín, cung cấp vitamin và năng lượng, phù hợp để chế biến thành cháo hoặc súp.
• Bí xanh: Chứa nhiều nước, ít chất béo, có thể gọt vỏ và nấu mềm để giảm cảm giác khó tiêu.
• Khoai tây: Cung cấp tinh bột và kali, nên luộc, nghiền hoặc nấu súp, bỏ vỏ khi đang tiêu chảy.
• Rau cải hoặc rau chân vịt: Có thể ăn lượng vừa phải khi được nấu chín kỹ, thái nhỏ và dung nạp tốt.

Các loại trái cây nên ăn

• Chuối chín: Có kết cấu mềm, cung cấp kali và thường dễ dung nạp khi bị tiêu chảy.
• Táo bỏ vỏ: Nên hấp hoặc nấu mềm nếu đang đau bụng, tiêu chảy; tránh ăn quá nhiều nếu gây đầy hơi.
• Đu đủ chín: Mềm, dễ ăn, có thể dùng với lượng nhỏ và theo dõi phản ứng tiêu hóa.
• Dưa lưới: Chứa nhiều nước, ít xơ thô hơn một số loại trái cây khác, phù hợp khi ăn lượng vừa phải.
• Lê chín bỏ vỏ: Có thể sử dụng nếu dung nạp tốt, nhưng nên hạn chế khi dễ đầy hơi hoặc tiêu chảy vì chứa fructose và sorbitol.

Theo bài viết “Ăn rau gì tốt khi viêm loét đại tràng?” đăng trên Báo VnExpress ngày 07/10/2023, người mắc viêm loét đại tràng có thể ưu tiên các loại rau củ như cà rốt, bí xanh, bí đỏ, khoai tây và khoai lang. Những thực phẩm này cung cấp chất dinh dưỡng, trong đó có chất xơ hòa tan, và có thể dễ dung nạp hơn khi được nấu chín, làm mềm.

Nguồn: VnExpress – Ăn rau gì tốt khi viêm loét đại tràng? 

4. Viêm đại tràng có ăn được sữa chua, uống sữa và ăn trứng không?

Người bị viêm đại tràng có thể sử dụng sữa chua, sữa hoặc trứng nếu dung nạp tốt và thực phẩm được bảo đảm an toàn. Không có yêu cầu chung rằng tất cả người bệnh phải loại bỏ những thực phẩm này khỏi khẩu phần.

• Sữa và sữa chua: Một số người gặp tình trạng không dung nạp lactose nên bị đầy hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy sau khi dùng sữa. Trong trường hợp này, có thể cân nhắc sản phẩm không lactose hoặc nguồn bổ sung canxi khác theo tư vấn chuyên môn. Sữa chua có thể được dung nạp tốt hơn ở một số người, nhưng không nên xem đây là phương pháp điều trị viêm đại tràng hoặc chắc chắn giúp cân bằng hệ vi sinh ở mọi trường hợp.
• Trứng: Trứng được nấu chín có thể cung cấp protein và thường dễ chế biến. Người bệnh nên thử lượng vừa phải, ưu tiên luộc hoặc hấp nếu món chiên nhiều dầu làm triệu chứng tăng lên.
• Cá và thịt nạc: Đây là những nguồn đạm có thể đưa vào khẩu phần để duy trì dinh dưỡng. Nên chế biến chín kỹ, hạn chế phần mỡ và điều chỉnh cách nấu theo khả năng dung nạp.

5. Nguyên tắc xây dựng chế độ ăn giúp người viêm đại tràng duy trì dinh dưỡng

Để chế độ ăn hỗ trợ sức khỏe đường ruột, người bệnh cần chú ý an toàn thực phẩm, cách chế biến, sự đa dạng của khẩu phần và phản ứng của cơ thể. Không có thực đơn cố định phù hợp với tất cả các thể viêm đại tràng.

• Ăn chín, uống an toàn: Rửa sạch nguyên liệu, nấu chín thực phẩm và bảo quản thức ăn đúng cách để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột.
• Ăn lượng vừa phải: Có thể chia thành nhiều bữa nhỏ nếu ăn nhiều trong một bữa khiến đầy bụng hoặc đau bụng. Không nhất thiết mọi người đều phải ăn 4–6 bữa mỗi ngày.
• Uống đủ nước: Nhu cầu nước phụ thuộc thể trạng, hoạt động và tình trạng sức khỏe. Khi tiêu chảy, cần chú ý bù thêm lượng nước và điện giải bị mất.
• Theo dõi thực phẩm gây triệu chứng: Ghi lại món ăn, lượng ăn và phản ứng sau ăn để nhận diện yếu tố không dung nạp. Không nên tự kết luận một thực phẩm gây viêm chỉ vì từng đau bụng sau khi ăn.
• Tránh kiêng khem quá mức: Nếu phải loại bỏ sữa, gluten hoặc nhiều nhóm thực phẩm khác trong thời gian dài, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có phương án thay thế phù hợp.
• Tuân thủ điều trị: Chế độ ăn hỗ trợ kiểm soát triệu chứng nhưng không thay thế thuốc hoặc các phương pháp điều trị được chỉ định. Người mắc viêm loét đại tràng hoặc bệnh viêm ruột mạn tính cần duy trì theo dõi chuyên khoa.

Theo Viện Quốc gia về Bệnh Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (NIDDK), người mắc viêm loét đại tràng nên duy trì chế độ ăn lành mạnh, cân đối và bảo đảm đủ chất dinh dưỡng. Hiện chưa có bằng chứng chắc chắn cho thấy một loại thực phẩm cụ thể gây ra hoặc làm nặng bệnh ở tất cả người bệnh. Do đó, thay vì áp dụng danh sách kiêng ăn cứng nhắc, người bệnh nên theo dõi phản ứng sau ăn, ghi nhật ký thực phẩm và trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh khẩu phần theo triệu chứng, tình trạng dinh dưỡng và phương pháp điều trị.

Nguồn: NIDDK – Eating, Diet, & Nutrition for Ulcerative Colitis 

6 Những câu hỏi liên quan về chế ăn cho người viêm đại tràng

Viêm đại tràng có ăn được rau muống không?

Người bị viêm đại tràng có thể ăn rau muống nấu chín nếu dung nạp tốt và thực phẩm được sơ chế an toàn. Nếu đang tiêu chảy hoặc ăn rau muống khiến đầy bụng, khó chịu tăng lên, nên điều chỉnh lượng ăn hoặc tạm thời lựa chọn loại rau mềm hơn.

Viêm đại tràng có cần kiêng hoàn toàn chất xơ không?

Không. Nhu cầu chất xơ phụ thuộc vào triệu chứng và tình trạng bệnh. Trong một số đợt tiêu chảy hoặc khi có hẹp ruột, bác sĩ có thể hướng dẫn điều chỉnh loại và lượng chất xơ; không nên tự kiêng rau củ kéo dài.

Viêm đại tràng nên ăn mấy bữa một ngày?

Người bệnh có thể duy trì ba bữa chính hoặc chia thành nhiều bữa nhỏ nếu cách ăn này giúp giảm đầy bụng và dễ dung nạp hơn. Điều quan trọng là tổng khẩu phần vẫn đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Nội soi dạ dày đại tràng combo giá bao nhiêu? Cần lưu ý những gì 

Bác sĩ Khánh chỉ rõ 7 điều cần biết trước khi nội soi dạ dày, đại tràng 

Quy trình nội soi dạ dày đại tràng tại Tiêu Hóa Việt cùng Bác sĩ CKI Nguyễn Quốc Khánh