Bị viêm đại tràng có cần nội soi không? Khi nào nên thực hiện?

Nội soi đại tràng là phương pháp chẩn đoán quan trọng khi nghi ngờ hoặc đang điều trị viêm đại tràng. Kỹ thuật này giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc ruột già, xác định vị trí và mức độ tổn thương, đồng thời phát hiện hoặc phân biệt viêm đại tràng với các bệnh lý khác như polyp và ung thư đại trực tràng. 

Không phải tất cả người bị viêm đại tràng đều cần nội soi ngay; chỉ định phụ thuộc vào triệu chứng và chẩn đoán nghi ngờ.

Nội soi giúp quan sát trực tiếp niêm mạc đại tràng, phát hiện tổn thương và lấy sinh thiết khi cần.

Đi ngoài ra máu, thay đổi đại tiện kéo dài, thiếu máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân là những dấu hiệu cần được đánh giá sớm.

Xét nghiệm máu và phân có thể hỗ trợ chẩn đoán nhưng không thay thế hoàn toàn nội soi trong những trường hợp cần quan sát niêm mạc hoặc sinh thiết.

Người mắc viêm loét đại tràng mạn tính có thể cần nội soi giám sát theo lịch do bác sĩ chuyên khoa xác định.

1. Vì sao người bị viêm đại tràng cần thực hiện nội soi?

Nội soi đại tràng giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc ruột già để tìm nguyên nhân gây triệu chứng, đánh giá tình trạng viêm và phát hiện các tổn thương khác. Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi người bệnh đau bụng, tiêu chảy kéo dài, đi ngoài ra máu hoặc chưa xác định được nguyên nhân sau khi khám và thực hiện các xét nghiệm ban đầu.

Cụ thể, nội soi có thể hỗ trợ những mục đích sau:

• Quan sát tổn thương niêm mạc: Phát hiện vùng đỏ, phù nề, loét, chảy máu hoặc những bất thường khác trong lòng đại tràng.
• Xác định phạm vi viêm: Đánh giá vị trí và mức độ tổn thương để hỗ trợ chẩn đoán, theo dõi đáp ứng điều trị trong những bệnh lý phù hợp.
• Lấy mẫu sinh thiết: Bác sĩ lấy một mẫu mô nhỏ để kiểm tra dưới kính hiển vi khi nghi ngờ viêm loét đại tràng, bệnh Crohn, viêm đại tràng vi thể hoặc tổn thương tiền ung thư.
• Phát hiện và xử trí một số tổn thương: Nội soi có thể được dùng để cắt polyp hoặc can thiệp cầm máu trong những trường hợp thích hợp. Không phải mọi tổn thương đều có thể xử trí an toàn ngay trong cùng lần nội soi.

Theo Cổng thông tin Bộ Y tế – Các triệu chứng của bệnh viêm đại tràng, việc chẩn đoán cần dựa trên tiền sử, triệu chứng và các xét nghiệm phù hợp. Nội soi có thể giúp phát hiện viêm, polyp hoặc khối bất thường; sinh thiết được thực hiện khi cần xác định bản chất tổn thương.

2. Những trường hợp nào bị viêm đại tràng nên nội soi sớm?

Người có triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo nên được bác sĩ đánh giá để quyết định có cần nội soi hay không. Đặc biệt, không nên chỉ tự mua thuốc điều trị khi tình trạng đại tiện thay đổi bất thường hoặc triệu chứng ngày càng nặng.

Các trường hợp cần chú ý gồm:

• Đi ngoài ra máu: Máu có thể liên quan đến viêm, trĩ, polyp hoặc những bệnh lý nghiêm trọng hơn. Nếu chảy máu tái diễn hoặc không rõ nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định nội soi sau khi đánh giá tình trạng người bệnh.
• Tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài: Rối loạn đại tiện dai dẳng, tái phát hoặc thay đổi rõ rệt so với thói quen trước đây cần được tìm nguyên nhân.
• Đau bụng thường xuyên: Đau bụng không cải thiện sau điều trị, nhất là khi kèm thay đổi đại tiện, cần được đánh giá thêm.
• Sụt cân hoặc thiếu máu không rõ nguyên nhân: Đây là những dấu hiệu cần tìm nguyên nhân, trong đó có thể bao gồm bệnh lý ở đại tràng.
• Điều trị nhiều lần nhưng không cải thiện: Khi triệu chứng kéo dài hoặc chẩn đoán ban đầu chưa rõ ràng, bác sĩ có thể cân nhắc nội soi hoặc những xét nghiệm chuyên sâu khác.
• Có tiền sử bệnh viêm ruột mạn tính: Người mắc viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn có tổn thương đại tràng có thể cần nội soi để đánh giá hoạt động bệnh và giám sát tổn thương theo lịch chuyên khoa.

Theo NHS – Why it’s done, nội soi đại tràng có thể được thực hiện để tìm nguyên nhân chảy máu hậu môn, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài, sụt cân không rõ lý do và để kiểm tra các bệnh lý như viêm loét đại tràng, bệnh Crohn hoặc ung thư đại trực tràng.

3. Trường hợp nào chưa cần nội soi ngay?

Nếu triệu chứng mới xuất hiện, mức độ nhẹ, không có dấu hiệu cảnh báo và bác sĩ nghi ngờ nguyên nhân có thể tự giới hạn như một số trường hợp nhiễm trùng đường ruột, việc đánh giá ban đầu có thể ưu tiên khai thác bệnh sử, khám lâm sàng và xét nghiệm phù hợp.

Bác sĩ có thể cân nhắc:

• Xét nghiệm phân: Tìm một số tác nhân gây nhiễm trùng hoặc đánh giá dấu hiệu viêm đường ruột tùy chỉ định.
• Xét nghiệm máu: Kiểm tra tình trạng thiếu máu, mất nước hoặc các chỉ số liên quan đến viêm.
• Theo dõi diễn biến triệu chứng: Đánh giá đáp ứng sau điều trị ban đầu và chỉ định thêm xét nghiệm nếu bệnh không cải thiện.
• Phương pháp chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm hoặc chụp CT có thể được cân nhắc khi cần đánh giá các cơ quan trong ổ bụng hoặc nghi ngờ biến chứng.

Các phương pháp này có vai trò hỗ trợ nhưng không thay thế được nội soi trong mọi tình huống. Chẳng hạn, xét nghiệm phân không thể quan sát trực tiếp niêm mạc đại tràng, còn CT hoặc siêu âm không thể lấy mẫu sinh thiết qua đường tiêu hóa.

4. Có thể thay nội soi đại tràng bằng xét nghiệm máu, xét nghiệm phân hoặc chụp CT không?

Một số xét nghiệm có thể hỗ trợ đánh giá bệnh đại tràng, nhưng mỗi phương pháp có mục đích và giới hạn riêng. Việc lựa chọn phụ thuộc vào triệu chứng, bệnh lý nghi ngờ và khả năng thực hiện nội soi an toàn.

5. Nội soi đại tràng có đau không và cần chuẩn bị gì?

Nội soi đại tràng có thể gây cảm giác căng tức bụng, đầy hơi hoặc khó chịu, nhưng mức độ khác nhau tùy từng người. Nếu nội soi gây mê, người bệnh thường không cảm nhận rõ quá trình thực hiện. Sau nội soi, cảm giác chướng bụng nhẹ có thể xuất hiện do khí được đưa vào đại tràng.

Trước khi nội soi, người bệnh cần thực hiện các bước sau:

• Thông báo tiền sử sức khỏe: Cho bác sĩ biết các bệnh lý đang mắc, dị ứng thuốc, khả năng mang thai và những lần phẫu thuật trước đó.
• Khai báo thuốc đang sử dụng: Đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc điều trị đái tháo đường và các thuốc có thể ảnh hưởng đến quá trình chuẩn bị hoặc thủ thuật. Không tự ngừng thuốc nếu chưa được hướng dẫn.
• Làm sạch đại tràng: Thực hiện chế độ ăn và uống dung dịch làm sạch ruột theo đúng hướng dẫn của cơ sở nội soi. Ruột không sạch có thể làm giảm khả năng quan sát và khiến việc kiểm tra phải thực hiện lại.
• Tuân thủ hướng dẫn về ăn uống và gây mê: Nếu được an thần hoặc gây mê, người bệnh cần thực hiện đúng yêu cầu nhịn ăn, bố trí người đưa về và không tự lái xe khi còn ảnh hưởng của thuốc.

6. Người bị viêm đại tràng mạn tính bao lâu nên nội soi lại?

Người mắc viêm đại tràng mạn tính thường nên nội soi kiểm tra định kỳ sau mỗi 1–2 năm/lần, tùy tình trạng bệnh và chỉ định của bác sĩ. Nội soi giúp đánh giá mức độ viêm, theo dõi diễn biến tổn thương niêm mạc và phát hiện sớm các bất thường ở đại tràng.

• Viêm đại tràng mạn tính: Người bệnh thường được cân nhắc nội soi định kỳ sau mỗi 1–2 năm/lần, tùy mức độ tổn thương và chỉ định của bác sĩ.
• Viêm loét đại tràng kéo dài: Nếu bệnh lan rộng hơn trực tràng, người bệnh thường cần bắt đầu nội soi giám sát ung thư đại trực tràng khoảng 8 năm sau khi khởi phát. Khoảng cách giữa các lần kiểm tra phụ thuộc vào mức độ viêm và các yếu tố nguy cơ.
• Xuất hiện triệu chứng bất thường: Nếu đi ngoài ra máu, đau bụng tăng dần, thiếu máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đi khám sớm, không chờ đến lịch nội soi định kỳ.

7. Câu hỏi thường gặp về nội soi khi bị viêm đại tràng

Viêm đại tràng có thể chỉ xét nghiệm phân mà không nội soi không?

Có thể trong một số trường hợp, chẳng hạn khi bác sĩ nghi ngờ nhiễm trùng và xét nghiệm phân có thể hỗ trợ xác định nguyên nhân. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, có dấu hiệu cảnh báo hoặc cần sinh thiết, xét nghiệm phân không thay thế hoàn toàn nội soi.

Nội soi đại tràng có phát hiện được ung thư không?

Nội soi giúp phát hiện các tổn thương nghi ngờ và cho phép lấy sinh thiết để kiểm tra mô bệnh học. Kết quả sinh thiết cùng đánh giá lâm sàng giúp xác định bản chất tổn thương.

Có thể nội soi đại tràng khi đang bị viêm cấp không?

Có thể nội soi đại tràng khi đang bị viêm cấp, nhưng cần được bác sĩ đánh giá kỹ trước khi thực hiện. Trong trường hợp viêm nặng, nghi ngờ phình đại tràng nhiễm độc hoặc nguy cơ thủng ruột, nội soi toàn bộ đại tràng có thể làm tăng rủi ro và thường cần trì hoãn hoặc lựa chọn phương pháp thăm dò phù hợp hơn.

Nội soi dạ dày đại tràng combo giá bao nhiêu? Cần lưu ý những gì 

Bác sĩ Khánh chỉ rõ 7 điều cần biết trước khi nội soi dạ dày, đại tràng 

Quy trình nội soi dạ dày đại tràng tại Tiêu Hóa Việt cùng Bác sĩ CKI Nguyễn Quốc Khánh