Diệt HP rồi có bị tái nhiễm không? Nguyên nhân HP tái phát

Diệt HP rồi vẫn có thể bị tái nhiễm. Sau khi điều trị diệt trừ thành công, cơ thể không tạo miễn dịch lâu dài với vi khuẩn Helicobacter pylori, vì vậy nếu tiếp xúc lại với nguồn lây, người bệnh vẫn có nguy cơ nhiễm HP trở lại. Nguy cơ này liên quan đến thói quen vệ sinh, ăn uống, dùng chung đồ cá nhân hoặc sống cùng người đang nhiễm HP. Vì thế, sau điều trị cần kiểm tra lại đúng thời điểm để xác nhận đã tiệt trừ hoàn toàn và duy trì các biện pháp phòng lây nhiễm trong sinh hoạt hằng ngày.

HP có thể nhiễm lại dù người bệnh đã từng điều trị thành công.

HP dương tính trở lại cần phân biệt giữa điều trị chưa tiệt trừ hoàn toàn và tái nhiễm mới.

Không thể dựa vào triệu chứng để xác định HP đã khỏi hay tái nhiễm.

Cần kiểm tra xác nhận tiệt trừ sau điều trị bằng phương pháp phù hợp.

Giữ vệ sinh tay, ăn uống an toàn và hạn chế tiếp xúc với nước bọt có thể giúp giảm nguy cơ lây nhiễm.

Nếu HP dương tính trở lại, không tự dùng lại đơn thuốc cũ.

1. Nguyên nhân HP tái phát sau điều trị

HP xuất hiện trở lại sau điều trị có thể do vi khuẩn chưa được tiệt trừ hoàn toàn hoặc người bệnh bị tái nhiễm từ nguồn lây mới. Vì vậy, kết quả dương tính trở lại không phải lúc nào cũng có nghĩa là vừa bị lây HP lần nữa.

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Điều trị HP chưa thành công: Vi khuẩn vẫn còn tồn tại sau phác đồ và có thể được phát hiện khi kiểm tra lại.
• Kháng kháng sinh: HP kháng với một hoặc nhiều loại kháng sinh trong phác đồ có thể làm giảm hiệu quả tiệt trừ.
• Không tuân thủ đầy đủ liệu trình: Quên thuốc, uống sai liều, sai thời điểm hoặc tự ngừng thuốc khi triệu chứng thuyên giảm có thể khiến HP không được loại bỏ hoàn toàn.
• Phác đồ điều trị chưa phù hợp: Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên tiền sử sử dụng kháng sinh, tình trạng bệnh và các yếu tố liên quan đến khả năng kháng thuốc.
• Tái nhiễm từ người khác: Sau khi đã diệt trừ thành công, người bệnh vẫn có thể nhiễm HP trở lại khi tiếp xúc với nguồn lây, đặc biệt trong môi trường sống có người đang nhiễm HP.
• Điều kiện ăn uống và vệ sinh: Nguồn nước, thực phẩm không đảm bảo vệ sinh hoặc thói quen vệ sinh tay kém có thể làm tăng nguy cơ tiếp xúc với HP.

Do đó, nếu HP dương tính trở lại sau điều trị, người bệnh nên tái khám để bác sĩ phân biệt khả năng điều trị thất bại với tái nhiễm thực sự. Không nên tự sử dụng lại phác đồ cũ vì có thể làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh và khiến những lần điều trị tiếp theo khó khăn hơn.

Theo Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam, việc theo dõi sau điều trị và các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm là những nội dung cần được quan tâm sau khi diệt trừ HP. 

Nguồn: Đồng thuận về chẩn đoán và điều trị nhiễm H. pylori – Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam

2. Bao lâu sau điều trị HP có thể bị tái nhiễm?

Không có mốc thời gian cố định cho việc tái nhiễm HP. Sau khi đã tiệt trừ thành công, người bệnh vẫn có thể nhiễm lại vi khuẩn Helicobacter pylori nếu tiếp xúc với nguồn lây mới.

Có thể hiểu theo hai trường hợp:

• HP dương tính trở lại trong thời gian ngắn sau điều trị: Có thể vi khuẩn chưa được tiêu diệt hoàn toàn từ lần điều trị trước, còn gọi là tái phát hoặc điều trị thất bại.
• HP dương tính trở lại sau một thời gian dài: Nếu trước đó đã có xét nghiệm xác nhận tiệt trừ thành công, bác sĩ có thể cân nhắc khả năng người bệnh đã bị tái nhiễm từ nguồn lây mới.

Để biết HP đã được loại bỏ hay chưa, người bệnh nên xét nghiệm kiểm tra ít nhất 4 tuần sau khi kết thúc kháng sinh và bismuth. Với thuốc ức chế bơm proton (PPI), thường cần ngừng khoảng 2 tuần trước khi kiểm tra theo hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế kết quả âm tính giả.

Một nghiên cứu theo dõi bệnh nhân sau điều trị HP tại Việt Nam cũng ghi nhận tình trạng nhiễm lại trong thời gian theo dõi. Tuy nhiên, nguy cơ tái nhiễm thay đổi theo từng quần thể và điều kiện vệ sinh, nên không nên áp dụng một tỷ lệ chung cho tất cả người bệnh. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

4. Làm sao biết HP đã được diệt sạch?

Để biết HP đã được diệt sạch hay chưa, cần thực hiện xét nghiệm kiểm tra sau điều trị. Việc hết đau bụng, đầy hơi hay khó tiêu không đủ để khẳng định vi khuẩn Helicobacter pylori đã được loại bỏ hoàn toàn.

Các phương pháp thường được sử dụng để xác nhận tiệt trừ HP gồm:

• Test hơi thở ure: Là phương pháp không xâm lấn, thường được ưu tiên để kiểm tra HP sau điều trị.
• Xét nghiệm kháng nguyên HP trong phân: Có thể xác định tình trạng nhiễm HP hiện tại và được sử dụng để đánh giá hiệu quả điều trị.
• Xét nghiệm qua nội soi: Được cân nhắc khi người bệnh có chỉ định nội soi để kiểm tra tổn thương dạ dày hoặc theo dõi bệnh lý khác.

Theo American College of Gastroenterology (ACG), người bệnh cần kiểm tra xác nhận tiệt trừ HP ít nhất 4 tuần sau khi hoàn thành kháng sinh; PPI/PCAB cần được ngừng ít nhất 2 tuần trước xét nghiệm để hạn chế nguy cơ âm tính giả. ACG cũng mở rộng chỉ định xét nghiệm ở người sống cùng hộ gia đình với người trưởng thành nhiễm HP được xác định bằng xét nghiệm không huyết thanh học. American College of Gastroenterology

5. Những thói quen nào có thể làm tăng nguy cơ nhiễm lại HP?

HP có thể lây giữa người với người, đặc biệt trong môi trường gia đình. Duy trì vệ sinh cá nhân, ăn uống an toàn và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nước bọt có thể giúp giảm nguy cơ phơi nhiễm.

Một số thói quen nên thay đổi:

• Dùng chung bàn chải đánh răng hoặc vật dụng vệ sinh cá nhân: Có thể làm tăng nguy cơ tiếp xúc với dịch tiết.
• Dùng chung cốc, dụng cụ ăn uống: Nên hạn chế trong gia đình có người đang nhiễm HP.
• Nhai thức ăn rồi mớm cho trẻ: Hành vi này làm tăng tiếp xúc trực tiếp với nước bọt.
• Không rửa tay sau khi đi vệ sinh: Có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền theo đường phân – miệng.
• Ăn uống không đảm bảo vệ sinh: Nguồn nước và thực phẩm không an toàn có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

Không cần cách ly người nhiễm HP khỏi gia đình. Quan trọng là duy trì vệ sinh tay, ăn chín uống sạch và hạn chế những hành vi làm tăng tiếp xúc với nước bọt hoặc dịch tiêu hóa.

6. HP tái nhiễm có cần điều trị lại không?

Có, khi xác định HP tái nhiễm, người bệnh thường cần được bác sĩ đánh giá để điều trị tiệt trừ lại. Không nên tự mua kháng sinh hoặc sử dụng lại đơn thuốc của lần điều trị trước, bởi phác đồ mới cần được lựa chọn dựa trên các thuốc đã dùng, tiền sử điều trị và nguy cơ kháng kháng sinh.

Khi HP dương tính trở lại, bác sĩ thường sẽ:

• Xác nhận tình trạng nhiễm HP: Có thể sử dụng test hơi thở ure, xét nghiệm kháng nguyên trong phân hoặc xét nghiệm qua nội soi khi có chỉ định.
• Xem lại phác đồ đã sử dụng: Các loại kháng sinh từng dùng và kết quả điều trị trước đó là thông tin quan trọng để lựa chọn phác đồ tiếp theo.
• Đánh giá nguy cơ kháng thuốc: Nếu đã điều trị thất bại nhiều lần, bác sĩ có thể cân nhắc các xét nghiệm hỗ trợ xác định độ nhạy kháng sinh.
• Chỉ định phác đồ phù hợp: Thuốc và thời gian điều trị có thể khác lần trước nhằm tăng khả năng tiệt trừ vi khuẩn.
• Kiểm tra lại sau điều trị: Sau khi hoàn thành phác đồ, cần xét nghiệm đúng thời điểm để xác nhận HP đã được loại bỏ.

Đặc biệt, nếu người bệnh có viêm loét dạ dày – tá tràng, tiền sử xuất huyết tiêu hóa, tổn thương tiền ung thư hoặc các yếu tố nguy cơ ung thư dạ dày, việc tái khám và xử trí HP càng cần được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa.

7. Những câu hỏi thường gặp về HP tái nhiễm

HP tái nhiễm có phải do ăn chung bát đũa không?

Dùng chung dụng cụ ăn uống có thể làm tăng tiếp xúc với nước bọt, nhưng không thể khẳng định đây là nguyên nhân trực tiếp trong từng trường hợp. Nên duy trì vệ sinh cá nhân và hạn chế dùng chung vật dụng cá nhân.

Trong gia đình có người nhiễm HP thì người khác có cần xét nghiệm không?

Không phải tất cả thành viên đều bắt buộc xét nghiệm. Tuy nhiên, người sống cùng hộ gia đình với người nhiễm HP có thể thuộc nhóm được bác sĩ cân nhắc xét nghiệm tùy nguy cơ và hướng dẫn chuyên môn.

Bao lâu sau điều trị HP cần kiểm tra lại?

Nên kiểm tra xác nhận tiệt trừ theo thời điểm bác sĩ hướng dẫn. ACG khuyến nghị thực hiện ít nhất 4 tuần sau khi hoàn thành kháng sinh, đồng thời cần điều chỉnh một số thuốc trước xét nghiệm để hạn chế âm tính giả.

Ung thư dạ dày có chữa được không nếu phát hiện sớm

3 Phương pháp Tầm soát ung thư dạ dày chính xác hiện nay

Các giai đoạn ung thư dạ dày và tiên lượng điều trị: Bác sĩ tiêu hóa giải đáp