Xét nghiệm HP bằng cách nào, test hơi thở có chính xác không?

Xét nghiệm HP bằng hơi thở, hay test hơi thở ure (Urea Breath Test – UBT), là phương pháp không xâm lấn được sử dụng để phát hiện vi khuẩn Helicobacter pylori đang hoạt động trong dạ dày. Xét nghiệm dựa trên khả năng phân giải ure của HP để phát hiện sản phẩm chuyển hóa trong hơi thở. Khi thực hiện đúng quy trình và chuẩn bị đúng hướng dẫn, test hơi thở có độ chính xác cao, đồng thời có thể được sử dụng để kiểm tra tình trạng nhiễm HP sau điều trị.

Test hơi thở HP là xét nghiệm không xâm lấn, không cần nội soi hoặc lấy mẫu mô dạ dày.

Cơ chế xét nghiệm dựa trên enzyme urease do HP sản xuất, từ đó phát hiện sản phẩm chuyển hóa trong hơi thở.

Độ chính xác cao khi chuẩn bị đúng, nhưng một số thuốc có thể làm giảm lượng HP tạm thời và gây âm tính giả.

Kháng sinh, bismuth và thuốc ức chế tiết acid cần được sử dụng hoặc ngừng theo đúng hướng dẫn trước xét nghiệm.

Test hơi thở không quan sát được niêm mạc dạ dày, vì vậy không thay thế nội soi khi người bệnh có chỉ định nội soi.

Sau điều trị HP, cần kiểm tra xác nhận đã tiệt trừ bằng test hơi thở, xét nghiệm phân hoặc phương pháp dựa trên sinh thiết trong thời điểm phù hợp.

1. Test hơi thở HP là gì?

Test hơi thở HP là người bệnh uống ure được đánh dấu, sau đó thổi hơi vào dụng cụ chuyên dụng để kiểm tra sản phẩm chuyển hóa được tạo ra nếu HP hiện diện.

HP sản xuất enzyme urease, có khả năng phân giải ure. Đây chính là cơ sở để test hơi thở phát hiện tình trạng nhiễm khuẩn đang hoạt động.

Quy trình xét nghiệm thường gồm:

• Lấy mẫu hơi thở ban đầu: Người bệnh thổi vào dụng cụ chuyên dụng để thu mẫu trước khi uống dung dịch hoặc viên ure.
• Uống ure chuyên dụng: Lượng ure được sử dụng tùy theo loại xét nghiệm và thiết bị của cơ sở thực hiện.
• Chờ theo thời gian quy định: Người bệnh ngồi nghỉ hoặc chờ trong khoảng thời gian được nhân viên y tế hướng dẫn.
• Lấy mẫu hơi thở lần hai: Mẫu sau khi uống ure được thu lại để phân tích.
• Đọc kết quả: Nếu HP hiện diện và hoạt động urease, sản phẩm chuyển hóa được phát hiện trong hơi thở sẽ thay đổi theo ngưỡng xét nghiệm.

Cổng thông tin quản lý trang thiết bị y tế của Bộ Y tế có công bố thiết bị test hơi thở Urea 14C, trong đó nêu mục đích sử dụng để lấy mẫu hơi thở hỗ trợ chẩn đoán nhiễm Helicobacter pylori. 

Test hơi thở Urea 14C trên Cổng thông tin Bộ Y tế

2. Test hơi thở HP có chính xác không?

Test hơi thở ure có độ chính xác cao trong phát hiện HP đang hoạt động và kiểm tra sau điều trị khi người bệnh được chuẩn bị đúng. Tuy nhiên, một số thuốc như PPI, kháng sinh và bismuth có thể làm giảm hoạt động của vi khuẩn, dẫn đến kết quả âm tính giả.

Ưu điểm của phương pháp này nằm ở việc xét nghiệm hoạt động của HP, thay vì chỉ phát hiện kháng thể trong máu. Vì vậy, test hơi thở có thể được sử dụng ở cả giai đoạn chẩn đoán và đánh giá hiệu quả tiệt trừ.

Tuy nhiên, độ chính xác có thể bị ảnh hưởng nếu:

• Người bệnh đang sử dụng thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole, esomeprazole, pantoprazole…
• Vừa sử dụng kháng sinh hoặc thuốc chứa bismuth.
• Thực hiện xét nghiệm quá sớm sau khi hoàn thành phác đồ điều trị HP.
• Không tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn hoặc các yêu cầu chuẩn bị khác của cơ sở xét nghiệm.

Theo American College of Gastroenterology (ACG) năm 2024, người bệnh sau điều trị HP nên được kiểm tra xác nhận tiệt trừ bằng test hơi thở ure, xét nghiệm kháng nguyên phân hoặc xét nghiệm dựa trên sinh thiết ít nhất 4 tuần sau điều trị; để hạn chế âm tính giả, PPI nên được ngừng 2 tuần, còn kháng sinh và bismuth cần được ngừng 4 tuần trước khi kiểm tra.

Xem ACG Clinical Guideline 2024 về điều trị H. pylori

3. Trước khi xét nghiệm HP bằng hơi thở cần chuẩn bị gì?

Chuẩn bị đúng trước test hơi thở là yếu tố quan trọng để hạn chế âm tính giả. Người bệnh cần thông báo các loại thuốc đang sử dụng và tuân thủ hướng dẫn về nhịn ăn, thời điểm ngừng PPI, kháng sinh hoặc bismuth.

Một số lưu ý gồm:

• Nhịn ăn trước xét nghiệm: Thời gian nhịn ăn phụ thuộc vào loại test và quy trình của từng cơ sở. Người bệnh nên hỏi cụ thể khi đặt lịch và ưu tiên thực hiện vào buổi sáng nếu được hướng dẫn.
• Thuốc PPI: Có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm. Khi kiểm tra sau điều trị, ACG khuyến nghị ngừng PPI khoảng 2 tuần trước test.
• Kháng sinh: Có thể làm giảm lượng vi khuẩn và dẫn đến âm tính giả, do đó thường cần cách xét nghiệm ít nhất 4 tuần.
• Thuốc chứa bismuth: Cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả và thường cần ngừng khoảng 4 tuần trước khi kiểm tra xác nhận.
• Thuốc đang điều trị bệnh khác: Người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ, đặc biệt nếu đang điều trị bệnh mạn tính.
• Không tự ý ngừng thuốc: Việc tạm ngừng thuốc chỉ nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo an toàn.

4. Test hơi thở HP được thực hiện như thế nào?

Quy trình test hơi thở HP tương đối đơn giản, chủ yếu gồm lấy mẫu hơi thở trước và sau khi người bệnh uống ure chuyên dụng. Người bệnh cần phối hợp thổi mẫu đúng hướng dẫn để đảm bảo chất lượng xét nghiệm.

• Bước 1: Nhân viên y tế kiểm tra thông tin, tình trạng chuẩn bị và các thuốc người bệnh đang sử dụng.
• Bước 2: Người bệnh lấy mẫu hơi thở đầu tiên bằng túi hoặc dụng cụ chuyên dụng.
• Bước 3: Uống viên hoặc dung dịch ure theo hướng dẫn.
• Bước 4: Chờ trong khoảng thời gian quy định, thường cần ngồi nghỉ và hạn chế vận động.
• Bước 5: Lấy mẫu hơi thở thứ hai.
• Bước 6: Mẫu được phân tích bằng hệ thống chuyên dụng và trả kết quả theo quy trình của cơ sở.

Người bệnh không cần nội soi, không cần gây mê và không phải chịu tác động trực tiếp lên niêm mạc dạ dày. Đây là lý do test hơi thở thường được lựa chọn khi mục tiêu chính là xác định tình trạng nhiễm HP mà chưa có chỉ định nội soi.

5. Test hơi thở HP có thay thế được nội soi dạ dày không?

Test hơi thở chủ yếu giúp xác định HP đang hoạt động, trong khi nội soi cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc và lấy sinh thiết khi cần.

Test hơi thở phù hợp khi:

• Cần kiểm tra nhiễm HP đang hoạt động.
• Cần xác nhận HP đã được tiệt trừ sau điều trị.
• Người bệnh chưa có chỉ định nội soi.
• Muốn lựa chọn phương pháp xét nghiệm không xâm lấn.
• Nội soi dạ dày cần được cân nhắc khi:
• Có dấu hiệu cảnh báo như nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc sụt cân không chủ ý.
• Cần đánh giá trực tiếp tình trạng niêm mạc dạ dày.
• Nghi ngờ viêm, loét, polyp hoặc tổn thương bất thường.
• Cần sinh thiết để xét nghiệm HP hoặc giải phẫu bệnh.
• Bác sĩ cần theo dõi tổn thương dạ dày đã được phát hiện trước đó.

Do đó, không nên xem test hơi thở là phương pháp thay thế hoàn toàn cho nội soi. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp dựa trên triệu chứng, tiền sử bệnh và mục đích kiểm tra.

6. Test hơi thở HP dùng để kiểm tra sau điều trị như thế nào?

Sau khi hoàn thành điều trị HP, người bệnh cần kiểm tra lại để xác nhận vi khuẩn đã được tiệt trừ. Test hơi thở ure là một trong những phương pháp có thể sử dụng cho mục đích này.

Người bệnh cần lưu ý:

• Không nên test quá sớm sau khi kết thúc kháng sinh.
• Cần đảm bảo đã qua ít nhất 4 tuần sau điều trị.
• PPI thường cần được ngừng khoảng 2 tuần trước xét nghiệm theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Kháng sinh và bismuth thường cần tránh trong khoảng 4 tuần trước khi kiểm tra.
• Không nên kết luận điều trị thành công chỉ vì các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi hoặc ợ chua đã giảm.

Nếu kết quả vẫn dương tính, bác sĩ sẽ đánh giá phác đồ đã sử dụng, tiền sử kháng sinh và các yếu tố liên quan trước khi lựa chọn hướng điều trị tiếp theo.

7. Khi nào nên xét nghiệm HP bằng hơi thở?

Test hơi thở có thể được bác sĩ chỉ định để phát hiện HP ở người phù hợp hoặc xác nhận hiệu quả tiệt trừ sau điều trị. Không phải mọi trường hợp đau dạ dày đều cần tự thực hiện test HP.

Một số trường hợp có thể được cân nhắc gồm:

• Người có triệu chứng khó tiêu: Đặc biệt khi chưa có dấu hiệu cảnh báo và bác sĩ lựa chọn chiến lược xét nghiệm HP trước.
• Người từng mắc loét dạ dày – tá tràng: HP có thể liên quan đến bệnh lý này nên xét nghiệm có thể được chỉ định.
• Người đã điều trị HP: Cần kiểm tra lại để xác nhận vi khuẩn đã được tiệt trừ.
• Người cần phương pháp không xâm lấn: Test hơi thở là lựa chọn thuận tiện khi chưa có chỉ định nội soi.
• Người có yếu tố nguy cơ: Bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm dựa trên tiền sử bệnh và nguy cơ cá nhân.

Nếu xuất hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân không chủ ý, nuốt nghẹn, nôn kéo dài hoặc đau bụng dữ dội, người bệnh nên đi khám thay vì chỉ tự làm test HP.

8. Những câu hỏi thường gặp về xét nghiệm HP bằng hơi thở

Test hơi thở HP âm tính có chắc chắn không nhiễm HP?

Kết quả âm tính thường cho thấy không phát hiện HP đang hoạt động tại thời điểm xét nghiệm. Tuy nhiên, nếu người bệnh đang sử dụng PPI, kháng sinh hoặc bismuth, kết quả có thể bị ảnh hưởng và gây âm tính giả. Khi nghi ngờ kết quả không chính xác, bác sĩ có thể tư vấn thời điểm xét nghiệm lại phù hợp.

Test hơi thở HP có phát hiện được HP sau khi điều trị không?

Có. Test hơi thở ure có thể được sử dụng để kiểm tra xác nhận HP đã được tiệt trừ sau điều trị. Người bệnh cần thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm, thường ít nhất 4 tuần sau khi hoàn thành kháng sinh và ngừng PPI theo hướng dẫn của bác sĩ.

Test hơi thở HP có đau không?

Không. Test hơi thở HP là phương pháp không xâm lấn, người bệnh chỉ cần thổi hơi vào dụng cụ chuyên dụng trước và sau khi uống dung dịch hoặc viên ure theo hướng dẫn. Phương pháp này không đưa ống nội soi vào dạ dày nên thường không gây đau, không gây phản xạ nôn và không cần gây mê.

Ung thư dạ dày có chữa được không nếu phát hiện sớm

3 Phương pháp Tầm soát ung thư dạ dày chính xác hiện nay

Các giai đoạn ung thư dạ dày và tiên lượng điều trị: Bác sĩ tiêu hóa giải đáp