Nội soi có bỏ sót ung thư dạ dày không? Nguyên nhân và cách hạn chế

Nội soi dạ dày có thể bỏ sót một số trường hợp ung thư, đặc biệt khi tổn thương còn rất nhỏ, nằm ở vị trí khó quan sát hoặc có hình ảnh không điển hình. Tuy nhiên, nội soi chất lượng cao kết hợp đánh giá kỹ niêm mạc và sinh thiết khi có vùng nghi ngờ giúp tăng khả năng phát hiện bệnh.

Nội soi dạ dày có độ chính xác cao nhưng không tuyệt đối, vẫn có khả năng bỏ sót một số ung thư, đặc biệt là tổn thương giai đoạn sớm, nhỏ hoặc có hình thái khó nhận biết.

Các nguyên nhân thường gặp gồm tổn thương quá nhỏ, nằm ở vị trí khó quan sát, hình ảnh không điển hình, niêm mạc có nhiều biến đổi nền hoặc quá trình quan sát và sinh thiết chưa đầy đủ.

Một phân tích tổng hợp quốc tế ghi nhận khoảng 9,4% ung thư dạ dày có thể bị bỏ sót khi nội soi đường tiêu hóa trên trước thời điểm chẩn đoán, cho thấy chất lượng nội soi có vai trò rất quan trọng.

Nếu sau nội soi vẫn xuất hiện sụt cân, thiếu máu, nôn kéo dài, đi ngoài phân đen, đau thượng vị dai dẳng hoặc các triệu chứng bất thường khác, người bệnh nên tái khám để được đánh giá lại.

1. Lý do nội soi có thể bỏ sót ung thư dạ dày?

Nội soi có thể bỏ sót ung thư dạ dày khi tổn thương còn rất nhỏ, phẳng hoặc có hình ảnh tương tự viêm, loét lành tính; ngoài ra, vị trí tổn thương, chất lượng quan sát và khả năng nhận diện của bác sĩ cũng ảnh hưởng đến kết quả.

• Tổn thương quá nhỏ hoặc phẳng: Ung thư dạ dày giai đoạn sớm có thể chỉ tạo ra một vùng niêm mạc hơi đổi màu, lõm nhẹ hoặc gồ nhẹ. Những thay đổi này đôi khi khó phân biệt với viêm dạ dày thông thường, đặc biệt khi niêm mạc xung quanh cũng bị viêm hoặc teo.
• Tổn thương nằm ở vị trí khó quan sát: Dạ dày có nhiều vùng giải phẫu với các nếp gấp và góc quan sát khác nhau. Nếu quá trình kiểm tra không được thực hiện có hệ thống, tổn thương nhỏ có thể nằm ngoài trường nhìn hoặc bị che khuất bởi nếp niêm mạc.
• Tổn thương giống viêm hoặc loét: Một số ung thư dạ dày có thể biểu hiện dưới dạng tổn thương viêm hoặc loét. Nếu hình ảnh chưa đủ điển hình, bác sĩ có thể cần theo dõi diễn biến hoặc lấy mẫu mô để xác định bản chất. Do đó, khi nội soi phát hiện vùng niêm mạc bất thường, việc có sinh thiết hay không cần được quyết định dựa trên hình thái tổn thương và nguy cơ của từng người.

Theo một phân tích tổng hợp 22 nghiên cứu được công bố trên PubMed, tỷ lệ ung thư dạ dày bị bỏ sót khi nội soi đường tiêu hóa trên khoảng 9,4%. Các yếu tố được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ bỏ sót gồm tuổi trẻ hơn, teo niêm mạc dạ dày rõ, tiền sử adenoma hoặc loét dạ dày và số lượng mảnh sinh thiết chưa đầy đủ.

PubMed – Missing rate for gastric cancer during upper gastrointestinal endoscopy

2. Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ nội soi bỏ sót ung thư?

Nguy cơ bỏ sót tăng khi tổn thương khó nhận biết, niêm mạc dạ dày bị biến đổi nhiều, vị trí tổn thương khó tiếp cận, chất lượng quan sát hạn chế hoặc việc lấy mẫu mô chưa phù hợp.

• Niêm mạc dạ dày bị viêm teo hoặc dị sản: Ở người bị viêm teo hoặc dị sản ruột, niêm mạc dạ dày có thể thay đổi đáng kể về màu sắc và cấu trúc. Khi nền niêm mạc đã bất thường, một tổn thương ung thư mới xuất hiện có thể khó phân biệt hơn. Nhóm này vì vậy thường cần được đánh giá nguy cơ kỹ hơn và xây dựng kế hoạch theo dõi dựa trên phạm vi, mức độ tổn thương cùng các yếu tố nguy cơ khác.
• Tổn thương rất sớm: Tổn thương càng nhỏ và càng ở giai đoạn sớm thì đôi khi càng khó nhận biết bằng nội soi ánh sáng trắng thông thường. Một vùng chỉ thay đổi rất nhẹ có thể không tạo ra hình ảnh rõ ràng như một khối u tiến triển.
• Chất lượng hình ảnh chưa tối ưu: Hình ảnh nội soi phụ thuộc vào chất lượng thiết bị, độ phân giải, khả năng làm sạch niêm mạc và điều kiện quan sát thực tế. Khi hình ảnh không rõ hoặc niêm mạc còn nhiều dịch, bọt, thức ăn tồn dư, việc đánh giá tổn thương có thể khó khăn hơn. Người bệnh vì vậy cần tuân thủ đầy đủ hướng dẫn nhịn ăn trước nội soi và các yêu cầu khác của cơ sở y tế.
• Chưa lấy sinh thiết khi có tổn thương nghi ngờ: Nội soi cho phép quan sát hình thái tổn thương nhưng không phải lúc nào cũng xác định được bản chất tế bào. Khi hình ảnh có nghi ngờ, sinh thiết để xét nghiệm mô bệnh học có thể là bước cần thiết. Kết quả giải phẫu bệnh giúp xác định tổn thương là viêm, thay đổi tiền ung thư hay ung thư, từ đó quyết định hướng xử trí tiếp theo.

Các hệ thống nội soi thế hệ mới có khả năng phóng đại và tăng cường hình ảnh bằng nhuộm màu điện tử giúp bác sĩ quan sát rõ hơn cấu trúc bề mặt, mạch máu và những tổn thương nhỏ trên niêm mạc dạ dày. VnExpress ghi nhận các công nghệ này có thể hỗ trợ phát hiện những tổn thương phẳng, kích thước rất nhỏ và đánh giá rõ hơn ranh giới, cấu trúc của vùng bất thường.

VnExpress Sức khỏe – Nội soi dạ dày có phát hiện sớm ung thư không?

3. Nội soi công nghệ cao có giúp hạn chế bỏ sót ung thư dạ dày không?

Nội soi độ phân giải cao, phóng đại và các kỹ thuật tăng cường hình ảnh có thể giúp làm rõ những thay đổi về cấu trúc niêm mạc và mạch máu, từ đó hỗ trợ bác sĩ phát hiện các tổn thương khó nhận biết hơn.

• Nội soi độ phân giải cao: Hình ảnh có độ phân giải tốt giúp bác sĩ quan sát rõ hơn bề mặt niêm mạc. Đây là nền tảng quan trọng để nhận diện những vùng có màu sắc, cấu trúc hoặc hình thái khác thường. Tuy nhiên, thiết bị hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi được kết hợp với quy trình quan sát kỹ và người thực hiện có kinh nghiệm.
• Nội soi phóng đại: Phóng đại cho phép quan sát chi tiết hơn cấu trúc bề mặt và mạch máu của vùng nghi ngờ. Khi kết hợp với các kỹ thuật tăng cường hình ảnh, bác sĩ có thêm thông tin để đánh giá ranh giới và đặc điểm tổn thương trước khi quyết định sinh thiết hoặc xử trí.
• AI hỗ trợ phát hiện tổn thương: Trí tuệ nhân tạo đang được nghiên cứu và ứng dụng để hỗ trợ phát hiện các vùng bất thường trong quá trình nội soi. AI có thể đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ cảnh báo, nhưng không thay thế bác sĩ trong việc đánh giá hình ảnh, quyết định sinh thiết hoặc kết luận chẩn đoán.

4. Làm gì để hạn chế nguy cơ nội soi bỏ sót ung thư dạ dày?

Người bệnh có thể giảm nguy cơ bỏ sót bằng cách lựa chọn cơ sở có thiết bị nội soi phù hợp, tuân thủ hướng dẫn trước khi soi, thực hiện nội soi có hệ thống và sinh thiết các tổn thương nghi ngờ theo chỉ định.

• Tuân thủ đúng hướng dẫn trước nội soi: Người bệnh cần nhịn ăn đúng thời gian và thực hiện đầy đủ hướng dẫn của cơ sở nội soi. Trước khi thực hiện, nên thông báo về các bệnh lý dạ dày đã từng mắc, thuốc đang sử dụng, tiền sử gia đình ung thư đường tiêu hóa và những lần nội soi trước đây.
• Chọn cơ sở có bác sĩ nội soi tiêu hóa chuyên sâu: Bác sĩ cần nhận diện được những thay đổi nhỏ của niêm mạc, biết vùng nào cần quan sát kỹ hơn và xác định khi nào cần lấy mẫu sinh thiết. Vì vậy, khi nội soi với mục đích tầm soát hoặc đánh giá tổn thương nghi ngờ, người bệnh nên ưu tiên cơ sở có chuyên khoa tiêu hóa và hệ thống nội soi phù hợp.
• Lưu giữ hình ảnh và kết quả nội soi: Không nên chỉ giữ phần kết luận bằng văn bản. Hình ảnh nội soi và kết quả giải phẫu bệnh nếu có cũng nên được lưu lại. Khi thực hiện nội soi ở lần tiếp theo, những dữ liệu này giúp bác sĩ so sánh sự thay đổi của niêm mạc theo thời gian và đánh giá những vùng từng có bất thường.

5. Nội soi bình thường nhưng vẫn có triệu chứng thì có cần khám lại không?

Có. Nếu các triệu chứng cảnh báo vẫn kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu mới sau một lần nội soi bình thường, người bệnh nên tái khám để bác sĩ đánh giá lại và quyết định có cần nội soi lại hoặc thực hiện thêm xét nghiệm hay không.

Đặc biệt, người bệnh cần chú ý nếu xuất hiện:

• Sụt cân không chủ ý: Cần được đánh giá nếu cân nặng giảm rõ rệt mà không liên quan đến thay đổi chế độ ăn hoặc vận động.
• Thiếu máu kéo dài: Thiếu máu không rõ nguyên nhân, đặc biệt khi đi kèm triệu chứng tiêu hóa, cần được bác sĩ tìm nguyên nhân.
• Nôn kéo dài hoặc nôn ra máu: Đây là những dấu hiệu cần được khám sớm.
• Đi ngoài phân đen: Có thể liên quan đến chảy máu đường tiêu hóa trên và không nên tự theo dõi tại nhà.
• Đau hoặc khó chịu vùng thượng vị kéo dài: Nếu triệu chứng dai dẳng, tái diễn hoặc ngày càng tăng, người bệnh nên được đánh giá lại.

6. Những câu hỏi thường gặp về nội soi bỏ sót ung thư dạ dày

Nội soi dạ dày bình thường có chắc chắn không bị ung thư không?

Không. Nội soi dạ dày bình thường giúp giảm khả năng có tổn thương ung thư tại thời điểm kiểm tra nhưng không thể đảm bảo loại trừ hoàn toàn ung thư dạ dày. Một số tổn thương rất nhỏ, nằm ở vị trí khó quan sát hoặc có biểu hiện không điển hình vẫn có thể bị bỏ sót.

Bao lâu nên nội soi dạ dày một lần?

Không phải ai cũng cần nội soi dạ dày theo một khoảng thời gian cố định. Tần suất nội soi phụ thuộc vào tuổi, triệu chứng, tiền sử gia đình và các tổn thương đã phát hiện ở lần nội soi trước.

Gia đình có người bị ung thư dạ dày thì có cần nội soi sớm hơn không?

Có thể cần nội soi sớm hoặc theo dõi thường xuyên hơn nếu có người thân mắc ung thư dạ dày, đặc biệt khi đó là người thân bậc một như bố, mẹ, anh chị em ruột hoặc con. Tuy nhiên, không phải cứ có người thân mắc bệnh là bắt buộc phải nội soi theo một lịch cố định. Bác sĩ sẽ đánh giá thêm tuổi mắc bệnh của người thân, số người trong gia đình mắc bệnh, tiền sử H. pylori và các tổn thương dạ dày của chính người bệnh.

Nội soi sinh thiết dạ dày bao lâu có kết quả? Có cần chờ đợi lâu không

Nội soi dạ dày sinh thiết là gì? Dấu hiệu cần nội soi sinh thiết