Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư dạ dày không?

Xét nghiệm máu không thể tự xác định chính xác ung thư dạ dày, nhưng có thể hỗ trợ phát hiện dấu hiệu bất thường, đánh giá nguy cơ và theo dõi tình trạng bệnh trong quá trình điều trị. Một số xét nghiệm như công thức máu, chức năng gan và các dấu ấn ung thư có thể được bác sĩ chỉ định tùy từng trường hợp. Để chẩn đoán xác định ung thư dạ dày, nội soi dạ dày kết hợp sinh thiết và xét nghiệm mô bệnh học vẫn là phương pháp quan trọng nhất.

Xét nghiệm máu có thể cung cấp dấu hiệu nhưng không đủ để chẩn đoán hoặc loại trừ ung thư dạ dày.

Công thức máu có thể phát hiện thiếu máu, trong khi một số dấu ấn khối u như CEA, CA 19-9 và CA 72-4 có thể được chỉ định trong những trường hợp phù hợp.

Chỉ số dấu ấn khối u tăng không đồng nghĩa chắc chắn có ung thư; ngược lại, chỉ số bình thường cũng không loại trừ hoàn toàn bệnh.

Nội soi dạ dày kết hợp sinh thiết có vai trò quan trọng trong xác định ung thư dạ dày.

CT và một số xét nghiệm hình ảnh khác chủ yếu hỗ trợ đánh giá mức độ lan rộng, giai đoạn bệnh sau khi có nghi ngờ hoặc chẩn đoán.

1. Những xét nghiệm máu nào được thực hiện khi nghi ngờ ung thư dạ dày?

Khi nghi ngờ ung thư dạ dày, bác sĩ có thể chỉ định công thức máu, xét nghiệm sinh hóa và một số dấu ấn khối u như CEA, CA 19-9 hoặc CA 72-4 tùy từng trường hợp. Các xét nghiệm này chủ yếu cung cấp thông tin hỗ trợ, không thay thế nội soi và sinh thiết.

• Công thức máu toàn bộ: Công thức máu giúp đánh giá số lượng và đặc điểm của các tế bào máu, trong đó có hồng cầu và hemoglobin. Ở một số người bệnh ung thư dạ dày, tổn thương có thể gây chảy máu tiêu hóa âm thầm trong thời gian dài. Khi đó, người bệnh có thể xuất hiện thiếu máu, biểu hiện qua: Hemoglobin giảm, số lượng hồng cầu giảm, người bệnh mệt mỏi, xanh xao. Hoa mắt, chóng mặt hoặc giảm khả năng gắng sức trong trường hợp thiếu máu rõ.
• Xét nghiệm CEA: CEA là một trong những dấu ấn khối u có thể được sử dụng trong đánh giá một số bệnh ung thư, trong đó có ung thư đường tiêu hóa. Tuy nhiên, CEA không đặc hiệu cho ung thư dạ dày. Chỉ số này có thể thay đổi trong nhiều tình trạng khác nhau và cũng không phải người bệnh ung thư dạ dày nào cũng có CEA tăng.Vì vậy, CEA chủ yếu được xem là một thông tin bổ sung, không phải xét nghiệm có thể dùng độc lập để chẩn đoán.
• Xét nghiệm CA 19-9: CA 19-9 cũng là một dấu ấn khối u được sử dụng trong đánh giá một số bệnh lý ung thư tiêu hóa. Giống CEA, CA 19-9 có thể tăng trong nhiều tình trạng khác nhau và không chỉ liên quan đến ung thư dạ dày. Do đó, CA 19-9 tăng không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư dạ dày.
• Xét nghiệm CA 72-4: CA 72-4 thường được nhắc đến khi tìm hiểu về các xét nghiệm máu liên quan đến ung thư dạ dày. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là một dấu ấn hỗ trợ. Không nên hiểu rằng CA 72-4 tăng là chắc chắn có ung thư hoặc kết quả nằm trong giới hạn tham chiếu là có thể loại trừ bệnh. Đặc biệt, khoảng tham chiếu có thể khác nhau giữa các phương pháp và phòng xét nghiệm. Vì vậy, người bệnh nên đọc kết quả dựa trên khoảng tham chiếu được ghi trực tiếp trên phiếu xét nghiệm.
• Xét nghiệm chức năng gan, thận: Xét nghiệm chức năng gan, thận không phải xét nghiệm chuyên biệt để phát hiện ung thư dạ dày. Nhóm xét nghiệm này chủ yếu giúp bác sĩ đánh giá sức khỏe tổng quát, tình trạng hoạt động của các cơ quan và có thêm thông tin khi lập kế hoạch chẩn đoán hoặc điều trị.

NCI nêu rằng xét nghiệm máu có thể được thực hiện để kiểm tra thiếu máu, nhưng nội soi đường tiêu hóa trên kết hợp sinh thiết được sử dụng để quan sát vùng bất thường và kiểm tra mô dưới kính hiển vi nhằm tìm tế bào ung thư. CT và các phương pháp hình ảnh khác có thể được sử dụng để đánh giá giai đoạn bệnh.

National Cancer Institute (NCI) – Stomach Cancer Diagnosis and Tests

2. Chỉ số xét nghiệm máu ung thư dạ dày tăng có chắc chắn mắc bệnh?

Không. Chỉ số xét nghiệm máu tăng không có nghĩa người bệnh mắc ung thư dạ dày. Các xét nghiệm máu, đặc biệt là dấu ấn ung thư như CEA và CA 19-9, chủ yếu có giá trị hỗ trợ đánh giá và theo dõi. 

Có thể hiểu như sau:

• Chỉ số tăng nhưng không bị ung thư: CEA hoặc CA 19-9 có thể tăng trong một số bệnh lý khác, tình trạng viêm hoặc một số yếu tố không liên quan trực tiếp đến ung thư. Vì vậy, kết quả tăng cần được bác sĩ đánh giá trong tổng thể bệnh cảnh.
• Mắc ung thư nhưng chỉ số vẫn bình thường: Ung thư dạ dày không phải lúc nào cũng làm CEA hoặc CA 19-9 tăng. Do đó, kết quả trong giới hạn bình thường cũng không thể loại trừ hoàn toàn bệnh.
• Mức tăng cao cũng không đủ để kết luận: Bác sĩ cần xem xét mức độ tăng, triệu chứng, tiền sử bệnh và các kết quả kiểm tra khác trước khi đưa ra hướng đánh giá tiếp theo.

3. Xét nghiệm máu bình thường có loại trừ được ung thư dạ dày không?

Không. Xét nghiệm máu bình thường không thể loại trừ hoàn toàn ung thư dạ dày. Một số trường hợp ung thư dạ dày, đặc biệt ở giai đoạn sớm, có thể chưa gây thiếu máu hoặc chưa làm các dấu ấn ung thư như CEA, CA 19-9 tăng. Vì vậy, kết quả xét nghiệm máu trong giới hạn bình thường không đồng nghĩa chắc chắn không mắc bệnh.

• Công thức máu bình thường: Cho thấy chưa phát hiện bất thường về các tế bào máu, nhưng không đủ để loại trừ khối u trong dạ dày.
• CEA, CA 19-9 bình thường: Không có nghĩa chắc chắn không có ung thư. Các dấu ấn này có độ nhạy và độ đặc hiệu hạn chế, không được sử dụng đơn độc để sàng lọc hoặc chẩn đoán ung thư dạ dày.
• Xét nghiệm máu chỉ có vai trò hỗ trợ: Giúp phát hiện một số dấu hiệu như thiếu máu, đánh giá sức khỏe tổng thể hoặc theo dõi bệnh ở người đã được chẩn đoán.

Nếu người bệnh có triệu chứng kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định nội soi dạ dày dù kết quả xét nghiệm máu hoàn toàn bình thường. Khi phát hiện tổn thương nghi ngờ, sinh thiết và xét nghiệm mô bệnh học mới giúp xác định có tế bào ung thư hay không.

4. Nội soi và sinh thiết có vai trò gì trong chẩn đoán ung thư dạ dày?

Nội soi dạ dày giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc và phát hiện những vùng tổn thương nghi ngờ, còn sinh thiết giúp kiểm tra mẫu mô để xác định có tế bào ung thư hay không. Hai phương pháp này thường được kết hợp để chẩn đoán xác định ung thư dạ dày.

• Nội soi dạ dày: Bác sĩ đưa ống nội soi có camera vào dạ dày để quan sát niêm mạc, phát hiện các dấu hiệu bất thường như vết loét, khối u, vùng niêm mạc thay đổi màu sắc hoặc hình dạng.
• Sinh thiết: Khi phát hiện tổn thương nghi ngờ, bác sĩ dùng dụng cụ nhỏ đưa qua ống nội soi để lấy một hoặc nhiều mẫu mô. Mẫu này được gửi đến phòng xét nghiệm để kiểm tra dưới kính hiển vi.
• Xét nghiệm mô bệnh học: Kết quả giúp xác định tổn thương có chứa tế bào ung thư hay không, đồng thời cung cấp thêm thông tin về loại ung thư và đặc điểm của tế bào ung thư.

Do đó, chỉ nhìn thấy tổn thương bất thường qua nội soi chưa đủ để khẳng định ung thư. Kết quả sinh thiết và xét nghiệm mô bệnh học mới là cơ sở quan trọng để xác định chẩn đoán.

Bệnh viện K cho biết nội soi dạ dày bằng ống mềm giúp đánh giá toàn bộ niêm mạc dạ dày và có thể sinh thiết tổn thương để chẩn đoán sớm ung thư dạ dày; CT có thể được chỉ định bổ sung trong quá trình đánh giá bệnh.

Bệnh viện K – Ung thư dạ dày: Khuyến nghị từ chuyên gia

5. Khi nào nên đi khám và kiểm tra ung thư dạ dày?

Người có triệu chứng tiêu hóa kéo dài, dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa, sụt cân không chủ ý, thiếu máu không rõ nguyên nhân hoặc yếu tố nguy cơ nên được bác sĩ đánh giá. Không nên chỉ làm xét nghiệm máu rồi tự kết luận nếu triệu chứng vẫn tiếp diễn.

Một số dấu hiệu cần lưu ý gồm:

• Đau hoặc khó chịu vùng thượng vị kéo dài: Đau vùng trên rốn, nóng rát hoặc khó chịu ở thượng vị có thể gặp trong nhiều bệnh lý dạ dày. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn thường xuyên, người bệnh nên được khám để tìm nguyên nhân.
• Đầy bụng, khó tiêu, nhanh no: Cảm giác đầy bụng, khó tiêu hoặc nhanh no có thể xuất hiện trong các bệnh lý tiêu hóa thông thường nhưng cũng cần được đánh giá nếu kéo dài và ngày càng rõ.
• Sụt cân không chú ý: Sụt cân mà không thay đổi chế độ ăn hoặc hoạt động thể chất là dấu hiệu cần chú ý, đặc biệt khi đi kèm chán ăn, đau bụng hoặc các triệu chứng tiêu hóa khác.
• Nôn, đi ngoài phân đen hoặc có dấu hiệu chảy máu: Nôn kéo dài hoặc đi ngoài phân đen có thể liên quan đến xuất huyết tiêu hóa và cần được thăm khám sớm.
• Thiếu máu không rõ nguyên nhân: Nếu xét nghiệm phát hiện thiếu máu mà chưa tìm được nguyên nhân, bác sĩ có thể cân nhắc kiểm tra đường tiêu hóa tùy trường hợp.

Lưu ý: Những triệu chứng trên không đồng nghĩa với ung thư dạ dày. Chúng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu cảnh báo, người bệnh nên đi khám thay vì tự xét nghiệm và tự kết luận.

6. Câu hỏi thường gặp về xét nghiệm máu ung thư dạ dày

Xét nghiệm máu ung thư dạ dày gồm những chỉ số nào?

Xét nghiệm máu khi nghi ngờ ung thư dạ dày có thể bao gồm công thức máu, xét nghiệm chức năng gan thận và một số dấu ấn khối u như CEA, CA 19-9, CA 72-4 tùy từng trường hợp. Tuy nhiên, không có chỉ số nào có thể sử dụng riêng lẻ để khẳng định người bệnh mắc ung thư dạ dày.

Xét nghiệm máu ung thư dạ dày có cần nhịn ăn không?

Việc có cần nhịn ăn hay không phụ thuộc vào loại xét nghiệm được chỉ định. Một số xét nghiệm máu thông thường không nhất thiết phải nhịn ăn, trong khi xét nghiệm sinh hóa có thể yêu cầu người bệnh nhịn ăn theo hướng dẫn của cơ sở y tế. Nếu thực hiện nhiều xét nghiệm cùng lúc, nên hỏi trước nhân viên y tế về yêu cầu chuẩn bị.

Xét nghiệm máu bao lâu có kết quả ung thư dạ dày?

Xét nghiệm máu không thể trực tiếp cho biết một người có ung thư dạ dày hay không, nên không có thời gian trả kết quả theo kiểu “xét nghiệm máu bao lâu biết ung thư”. Thời gian nhận kết quả phụ thuộc vào từng xét nghiệm và phòng xét nghiệm. Nếu cần xác định tổn thương có phải ung thư hay không, bác sĩ thường dựa vào nội soi, sinh thiết và kết quả giải phẫu bệnh.

Nội soi sinh thiết dạ dày bao lâu có kết quả? Có cần chờ đợi lâu không

Nội soi dạ dày sinh thiết là gì? Dấu hiệu cần nội soi sinh thiết