Nhiễm HP có dẫn đến ung thư dạ dày không?

Nhiễm HP (Helicobacter pylori) có thể làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày, đặc biệt khi tình trạng nhiễm khuẩn kéo dài gây viêm mạn tính và dẫn đến các thay đổi tiền ung thư như viêm teo niêm mạc, dị sản ruột và loạn sản. Tuy nhiên, không phải cứ nhiễm HP là sẽ bị ung thư dạ dày. Nguy cơ thực tế còn phụ thuộc vào chủng vi khuẩn, tình trạng tổn thương niêm mạc, tiền sử gia đình và nhiều yếu tố khác.

HP là một yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư dạ dày, đặc biệt đối với ung thư dạ dày không thuộc vùng tâm vị. IARC/WHO xếp nhiễm H. pylori mạn tính vào nhóm tác nhân gây ung thư ở người và xác định đây là nguyên nhân chính của ung thư dạ dày.

Nhiễm HP không đồng nghĩa với mắc ung thư. Phần lớn người nhiễm HP không tiến triển thành ung thư, nhưng tình trạng viêm kéo dài có thể tạo ra chuỗi biến đổi từ viêm teo niêm mạc, dị sản ruột đến loạn sản và cuối cùng là ung thư ở một số người.

Nguy cơ không giống nhau ở tất cả người nhiễm HP. Tiền sử gia đình có người mắc ung thư dạ dày, tổn thương tiền ung thư, chủng HP có độc lực cao, hút thuốc và chế độ ăn nhiều muối có thể làm nguy cơ tăng thêm.

Phát hiện HP nên được bác sĩ đánh giá và điều trị phù hợp. Không nên tự mua kháng sinh hoặc tự bỏ điều trị chỉ vì chưa có triệu chứng, bởi mục tiêu của điều trị HP không chỉ là giảm viêm loét mà còn góp phần hạn chế nguy cơ biến chứng lâu dài.

Sau điều trị cần kiểm tra lại tình trạng HP. Nếu vi khuẩn chưa được tiệt trừ hoàn toàn, bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ. Những người đã có tổn thương tiền ung thư vẫn có thể cần theo dõi nội soi theo nguy cơ riêng.

1. Vì sao vi khuẩn HP có thể làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày?

HP làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày chủ yếu thông qua quá trình viêm mạn tính kéo dài và những biến đổi tuần tự của niêm mạc. Chuỗi thay đổi có thể đi từ viêm dạ dày mạn tính đến viêm teo, dị sản ruột, loạn sản và cuối cùng là ung thư ở một số trường hợp.

Quá trình này thường không xảy ra trong thời gian ngắn mà diễn biến âm thầm qua nhiều năm. HP cư trú trong môi trường dạ dày, gây phản ứng viêm và tác động đến tế bào niêm mạc; nếu tình trạng viêm kéo dài, cấu trúc và chức năng của niêm mạc có thể thay đổi.

• Viêm dạ dày mạn tính: HP duy trì phản ứng viêm tại niêm mạc dạ dày. Giai đoạn này có thể không gây triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện bằng những triệu chứng tiêu hóa không đặc hiệu như đầy bụng, khó tiêu, đau vùng thượng vị.
• Viêm teo niêm mạc: Tình trạng viêm kéo dài có thể làm tổn thương và mất dần các tuyến của niêm mạc dạ dày. Đây là một trong những thay đổi cần được quan tâm vì có thể liên quan đến nguy cơ ung thư cao hơn.
• Dị sản ruột: Một số tế bào của niêm mạc dạ dày thay đổi và có đặc điểm giống tế bào của niêm mạc ruột. Dị sản ruột chưa phải ung thư nhưng được xem là một tổn thương tiền ung thư cần được đánh giá và theo dõi.
• Loạn sản: Các tế bào xuất hiện những bất thường rõ hơn về cấu trúc và sự phát triển. Đây là giai đoạn có nguy cơ tiến triển thành ung thư cao hơn và thường cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi sát.
• Ung thư dạ dày: Ở một số trường hợp, quá trình biến đổi kéo dài có thể dẫn đến sự hình thành tế bào ung thư.

2. Nhiễm HP bao lâu thì có thể gây ung thư dạ dày?

 Không có một khoảng thời gian cố định từ lúc nhiễm HP đến khi xuất hiện ung thư dạ dày. Quá trình này thường diễn ra trong nhiều năm và chịu ảnh hưởng bởi mức độ viêm, tổn thương niêm mạc, đặc điểm vi khuẩn và các yếu tố nguy cơ khác.

HP có thể tồn tại trong dạ dày trong thời gian dài mà người bệnh không nhận biết. Vì vậy, một người được phát hiện dương tính ở thời điểm hiện tại không thể dựa vào kết quả xét nghiệm để xác định chính xác mình đã nhiễm vi khuẩn bao lâu. Người bệnh có thể chỉ nhiễm HP nhưng chưa có tổn thương đáng kể, trong khi một số trường hợp khác đã xuất hiện viêm teo, dị sản hoặc loạn sản.

Nếu đã có tổn thương niêm mạc bất thường, bác sĩ có thể cân nhắc nội soi và sinh thiết để đánh giá mức độ tổn thương cũng như xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.

3. Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ ung thư khi nhiễm HP?

Người nhiễm HP có nguy cơ ung thư dạ dày cao hơn khi đồng thời có tổn thương tiền ung thư, tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày, chủng HP có độc lực cao hoặc các yếu tố lối sống như hút thuốc và ăn nhiều thực phẩm chứa nhiều muối.

Một số yếu tố đáng chú ý gồm:

• Tiền sử gia đình: Người có bố mẹ, anh chị em ruột mắc ung thư dạ dày cần được đánh giá nguy cơ cẩn thận hơn, đặc biệt khi bản thân cũng nhiễm HP.
• Tổn thương tiền ung thư: Viêm teo niêm mạc, dị sản ruột hoặc loạn sản là những yếu tố khiến nguy cơ cần được quan tâm hơn so với trường hợp chỉ nhiễm HP nhưng chưa có tổn thương đáng kể.
• Đặc điểm của chủng HP: Không phải tất cả chủng HP đều có độc lực giống nhau. Một số yếu tố độc lực của vi khuẩn có thể liên quan đến mức độ tổn thương niêm mạc và nguy cơ ung thư.
• Hút thuốc và chế độ ăn: Hút thuốc, ăn nhiều muối và thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến hoặc bảo quản không phù hợp có thể góp phần làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày.
• Tình trạng viêm kéo dài: Nhiễm HP kéo dài nhưng không được đánh giá và xử trí phù hợp có thể khiến quá trình viêm tiếp tục diễn ra, tạo điều kiện cho những biến đổi bất thường của niêm mạc.

Vì vậy, nếu xét nghiệm cho kết quả HP dương tính, người bệnh không nên chỉ quan tâm đến việc “có HP hay không” mà cần biết HP đã gây ra tổn thương gì ở dạ dày hay chưa.

4. Nhiễm HP có cần điều trị để phòng ung thư dạ dày không?

Điều trị tiệt trừ HP là một trong những biện pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ biến chứng do nhiễm khuẩn và góp phần phòng ngừa ung thư dạ dày. Người bệnh không nên tự dùng kháng sinh mà cần được bác sĩ lựa chọn phác đồ dựa trên tình trạng bệnh và nguy cơ kháng thuốc.

Quan điểm điều trị HP hiện nay không chỉ tập trung vào việc xử lý triệu chứng đau bụng, đầy hơi hay viêm loét. Việc loại bỏ H. pylori còn được xem là một chiến lược phòng ngừa ung thư dạ dày, đặc biệt ở những nhóm có nguy cơ cao.

Khi được xác định nhiễm HP, người bệnh nên:

• Khám và đánh giá trước khi điều trị: Bác sĩ có thể dựa trên triệu chứng, tiền sử bệnh, kết quả xét nghiệm và tình trạng niêm mạc để lựa chọn hướng xử trí.
• Tuân thủ đầy đủ phác đồ: Điều trị HP thường cần phối hợp nhiều thuốc trong một khoảng thời gian nhất định. Tự ý bỏ thuốc giữa chừng có thể làm giảm hiệu quả điều trị và góp phần tạo ra tình trạng kháng thuốc.
• Kiểm tra lại sau điều trị: Không nên chỉ dựa vào việc hết đau hoặc hết đầy bụng để kết luận HP đã được tiệt trừ. Người bệnh cần thực hiện xét nghiệm kiểm tra theo thời điểm bác sĩ hướng dẫn.
• Tiếp tục theo dõi nếu đã có tổn thương tiền ung thư: Tiệt trừ HP không có nghĩa nguy cơ ung thư lập tức trở về mức ban đầu nếu niêm mạc đã xuất hiện viêm teo hoặc dị sản. Một số trường hợp vẫn cần nội soi theo dõi định kỳ.

IARC/WHO hiện đã xây dựng hướng dẫn về chiến lược “screen-and-treat”, tức phát hiện và điều trị H. pylori nhằm góp phần phòng ngừa ung thư dạ dày. Báo cáo này cũng nhấn mạnh cần lựa chọn phương pháp xét nghiệm, phác đồ điều trị và cách theo dõi phù hợp với từng bối cảnh.

Nguồn: International Agency for Research on Cancer (IARC/WHO)

5. Khi nào người nhiễm HP nên đi nội soi dạ dày?

Người nhiễm HP nên được bác sĩ đánh giá nhu cầu nội soi dựa trên tuổi, triệu chứng, tiền sử gia đình và tình trạng niêm mạc. Nội soi đặc biệt cần được cân nhắc khi có dấu hiệu cảnh báo hoặc nghi ngờ tổn thương tiền ung thư.

Một số trường hợp nên chủ động đi khám tiêu hóa thay vì chỉ xét nghiệm HP gồm:

• Người có đau thượng vị, đầy bụng, khó tiêu kéo dài hoặc tái diễn, đặc biệt khi các triệu chứng không cải thiện sau điều trị thông thường.
• Người có sụt cân không chủ ý, nôn kéo dài, đi ngoài phân đen hoặc có dấu hiệu thiếu máu, vì đây có thể là những dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá sớm.
• Người có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày, nhất là người thân bậc một.
• Người từng được xác định viêm teo niêm mạc, dị sản ruột hoặc loạn sản, bởi đây là những tổn thương cần được theo dõi theo nguy cơ.
• Người đã điều trị HP nhưng chưa kiểm tra lại kết quả tiệt trừ, cần trao đổi với bác sĩ để lựa chọn xét nghiệm và thời điểm kiểm tra phù hợp.

Nội soi không chỉ giúp quan sát niêm mạc mà trong trường hợp cần thiết còn cho phép bác sĩ lấy mẫu sinh thiết để đánh giá mô bệnh học. Vì vậy, người có nguy cơ cao không nên chỉ dựa vào xét nghiệm HP để tự đánh giá nguy cơ ung thư.

6. Có phải cứ nhiễm HP là sẽ bị ung thư dạ dày không?

Không. Nhiễm H. pylori (HP) không có nghĩa là chắc chắn sẽ mắc ung thư dạ dày. Đây là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày, nhưng phần lớn người nhiễm HP không phát triển thành ung thư.

HP có thể gây viêm niêm mạc dạ dày kéo dài và làm tăng nguy cơ xuất hiện các tổn thương tiền ung thư theo thời gian. Nguy cơ cao hơn ở những người có viêm teo niêm mạc, dị sản ruột, tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày hoặc nhiễm HP kéo dài.

Nếu phát hiện nhiễm HP, người bệnh nên điều trị theo phác đồ của bác sĩ và kiểm tra lại sau điều trị để xác nhận vi khuẩn đã được loại bỏ. Điều trị HP giúp giảm nguy cơ tiến triển các tổn thương liên quan đến ung thư dạ dày, đặc biệt khi được thực hiện trước khi xuất hiện những thay đổi tiền ung thư rõ rệt.

VnExpress dẫn ý kiến bác sĩ tiêu hóa cho biết HP có thể gây viêm dạ dày, loét dạ dày – tá tràng và ung thư dạ dày, nhưng nguy cơ ung thư ở người nhiễm không phải là điều tất yếu. Bài viết cũng nhấn mạnh người bệnh cần được đánh giá dựa trên tuổi, tiền sử gia đình, triệu chứng và tình trạng tổn thương dạ dày thay vì chỉ nhìn vào kết quả HP dương tính.

Nguồn: VnExpress Sức khỏe

Câu hỏi thường gặp về HP và ung thư dạ dày

HP có phải nguyên nhân duy nhất gây ung thư dạ dày không?

Không. HP là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất, nhưng ung thư dạ dày là bệnh đa yếu tố. Di truyền, tiền sử gia đình, chế độ ăn, hút thuốc, tình trạng niêm mạc và nhiều yếu tố môi trường khác cũng có thể tham gia vào quá trình hình thành bệnh.

HP dương tính nhưng không đau dạ dày có nguy hiểm không?

Không có triệu chứng không có nghĩa nhiễm HP hoàn toàn không đáng quan tâm. Vi khuẩn có thể tồn tại và gây viêm mạn tính âm thầm, vì vậy người bệnh vẫn nên được bác sĩ đánh giá để quyết định hướng điều trị và theo dõi phù hợp.

Diệt HP có phòng được ung thư dạ dày không?

Tiệt trừ HP có thể góp phần làm giảm nguy cơ ung thư dạ dày, đặc biệt khi được thực hiện trước khi niêm mạc xuất hiện tổn thương tiền ung thư rõ rệt. Tuy nhiên, nếu đã có viêm teo hoặc dị sản, người bệnh vẫn có thể cần nội soi theo dõi.

Sau khi diệt HP có cần nội soi lại không?

Không phải mọi trường hợp đều cần nội soi với cùng tần suất. Việc có cần nội soi lại hay không phụ thuộc vào tuổi, triệu chứng, kết quả nội soi trước đó và các tổn thương niêm mạc như viêm teo, dị sản hoặc loạn sản.

Nội soi sinh thiết dạ dày bao lâu có kết quả? Có cần chờ đợi lâu không

Nội soi dạ dày sinh thiết là gì? Dấu hiệu cần nội soi sinh thiết