Polyp dạ dày có thành ung thư không? Phân loại, nguy cơ và cách xử lý

Polyp dạ dày có thể tiến triển thành ung thư, nhưng không phải tất cả polyp đều có nguy cơ như nhau. Khả năng chuyển thành ung thư phụ thuộc chủ yếu vào loại polyp, kích thước, số lượng và đặc điểm mô bệnh học.

Nguy cơ polyp dạ dày thành ung thư phụ thuộc vào loại polyp, kích thước, đặc điểm mô bệnh học và tình trạng niêm mạc dạ dày xung quanh.

Polyp tuyến đáy vị thường có nguy cơ ác tính thấp, trong khi polyp tuyến dạ dày là nhóm cần đặc biệt lưu ý vì có thể chứa loạn sản hoặc ung thư.

Polyp tăng sản thường liên quan đến viêm dạ dày mạn tính, nhiễm H. pylori và đa số lành tính nhưng vẫn cần đánh giá nguy cơ trong từng trường hợp.

Không thể kết luận polyp lành tính hay ung thư chỉ dựa vào hình ảnh nội soi hoặc kích thước. Sinh thiết, cắt polyp và giải phẫu bệnh có thể cần thiết để xác định bản chất tổn thương.

1. Vì sao polyp dạ dày có thể liên quan đến ung thư?

Polyp dạ dày có thể liên quan đến ung thư vì một số loại polyp chứa các tế bào đã thay đổi bất thường và có khả năng phát triển thành ung thư theo thời gian. Tuy nhiên, nguy cơ này không giống nhau ở tất cả các loại polyp và phần lớn polyp dạ dày không phải ung thư.

• Một số polyp có thể xuất hiện loạn sản: Tế bào trong polyp có những thay đổi bất thường về cấu trúc và cách phát triển. Loạn sản càng rõ thì nguy cơ tiến triển thành ung thư càng đáng lưu ý.
• Kích thước polyp: Polyp có kích thước lớn thường được bác sĩ chú ý và đánh giá kỹ hơn vì một số loại có nguy cơ bất thường cao hơn khi kích thước tăng.
• Niêm mạc dạ dày xung quanh bị tổn thương: Viêm teo dạ dày, dị sản ruột hoặc nhiễm H. pylori kéo dài có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện những thay đổi tiền ung thư.
• Loại polyp quyết định nguy cơ: Polyp tuyến có nguy cơ tiến triển thành ung thư cao hơn một số loại polyp khác, trong khi nhiều polyp tuyến đáy vị hoặc polyp tăng sản có nguy cơ thấp hơn.

Theo Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ cho biết polyp dạ dày có nhiều mô học khác nhau và có thể đi kèm những bất thường của niêm mạc xung quanh; vì vậy, việc đánh giá có hệ thống cả polyp và niêm mạc dạ dày là cần thiết để lựa chọn sinh thiết, cắt polyp và kế hoạch theo dõi phù hợp.

PubMed – AGA Clinical Practice Update on Management of Gastric Polyps

2. Những loại polyp dạ dày nào có nguy cơ thành ung thư?

Polyp tuyến đáy vị thường có nguy cơ ác tính thấp; polyp tăng sản đa số lành tính nhưng có thể có loạn sản hoặc ung thư; polyp tuyến dạ dày là tổn thương tiền ung thư và cần được đánh giá, xử lý phù hợp.

• Polyp tuyến đáy vị: Polyp tuyến đáy vị thường xuất hiện ở thân và đáy dạ dày, đa số có kích thước nhỏ và nguy cơ ác tính thấp. Loại polyp này có thể gặp ở người sử dụng thuốc ức chế bơm proton kéo dài hoặc liên quan đến một số hội chứng đa polyp di truyền. Tuy nhiên, nếu có nhiều polyp, kích thước bất thường hoặc người bệnh còn trẻ và có tiền sử gia đình liên quan đến hội chứng đa polyp, việc đánh giá có thể cần thận trọng hơn.
• Polyp tăng sản: Polyp tăng sản thường hình thành trên nền niêm mạc dạ dày bị viêm mạn tính, trong đó H. pylori là một yếu tố thường được xem xét. Phần lớn polyp tăng sản lành tính. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể xuất hiện loạn sản hoặc ung thư, đặc biệt khi polyp có kích thước lớn hoặc niêm mạc xung quanh có những thay đổi bất thường.
• Polyp tuyến dạ dày: Polyp tuyến dạ dày, hay adenoma, là nhóm cần đặc biệt lưu ý vì được xem là tổn thương tiền ung thư. Polyp có thể chứa các mức độ loạn sản khác nhau và trong một số trường hợp có thể đồng thời tồn tại ung thư sớm. Nguy cơ đáng lưu ý hơn khi polyp có kích thước lớn, hình thái bất thường hoặc đã xác định có loạn sản trên giải phẫu bệnh. Vì vậy, nhóm tổn thương này thường được cân nhắc cắt bỏ qua nội soi và kiểm tra mô bệnh học đầy đủ.

VnExpress cũng ghi nhận ba nhóm polyp dạ dày thường gặp là polyp tuyến đáy vị, polyp tăng sản và polyp tuyến; trong đó polyp tuyến được xem là tổn thương tiền ung thư, còn polyp tuyến đáy vị thường có nguy cơ tiến triển thành ung thư thấp.

VnExpress Sức khỏe – Các loại polyp dạ dày thường gặp

3. Kích thước polyp dạ dày có quyết định nguy cơ ung thư không?

Kích thước polyp dạ dày có liên quan đến nguy cơ bất thường, nhưng không thể dùng kích thước để xác định polyp có ung thư hay không. Nguy cơ còn phụ thuộc vào loại polyp, hình dạng, số lượng, vị trí và đặc biệt là kết quả sinh thiết, mô bệnh học.

Bác sĩ thường chú ý hơn khi polyp có một hoặc nhiều đặc điểm sau:

• Kích thước lớn: Polyp càng lớn càng cần được đánh giá kỹ, đặc biệt với polyp tăng sản hoặc polyp tuyến.
• Tăng kích thước theo thời gian: Một tổn thương phát triển qua các lần nội soi cần được xem xét lại.
• Bề mặt bất thường: Loét, chảy máu, thay đổi màu sắc hoặc cấu trúc có thể là dấu hiệu cần lấy mẫu mô.
• Có loạn sản: Đây là yếu tố quan trọng trong đánh giá nguy cơ tiến triển ác tính.
• Niêm mạc xung quanh bất thường: Viêm teo, dị sản ruột hoặc những thay đổi khác có thể làm tăng nguy cơ bệnh lý dạ dày đi kèm.

Vì vậy, người bệnh không nên tự kết luận “polyp dưới 1 cm chắc chắn lành” hoặc “polyp trên 1 cm chắc chắn là ung thư”. Kết luận cần dựa trên tổng hợp kết quả nội soi và giải phẫu bệnh.

4. Polyp dạ dày có triệu chứng gì?

Polyp dạ dày nhỏ không gây triệu chứng và có thể được phát hiện tình cờ khi nội soi. Khi tổn thương lớn hoặc gây chảy máu, người bệnh có thể xuất hiện đau vùng thượng vị, buồn nôn, nôn, đi ngoài phân đen hoặc thiếu máu.

Phần lớn polyp dạ dày không có triệu chứng đặc hiệu. Một người có thể hoàn toàn khỏe mạnh nhưng vẫn phát hiện polyp trong quá trình nội soi kiểm tra dạ dày.

Khi polyp lớn hoặc gây tổn thương niêm mạc, một số biểu hiện có thể xuất hiện:

• Đau hoặc khó chịu vùng thượng vị: Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ, đầy bụng hoặc khó chịu sau ăn.
• Buồn nôn, nôn: Có thể gặp khi tổn thương lớn hoặc gây ảnh hưởng đến hoạt động của dạ dày.
• Xuất huyết tiêu hóa: Polyp bị loét hoặc tổn thương bề mặt có thể gây chảy máu, biểu hiện bằng nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
• Thiếu máu: Chảy máu tiêu hóa kéo dài với lượng nhỏ có thể dẫn đến thiếu máu thiếu sắt.
• Sụt cân, ăn uống kém: Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá vì có thể liên quan đến nhiều bệnh lý tiêu hóa khác nhau.

Tuy nhiên, triệu chứng không thể dùng để xác định polyp lành tính hay ác tính. Nhiều polyp nguy cơ cao không gây biểu hiện rõ ràng, trong khi đau bụng, đầy hơi hoặc khó tiêu lại có thể xuất phát từ các bệnh lý tiêu hóa thông thường.

5. Làm sao biết polyp dạ dày lành tính hay ung thư?

Nội soi giúp quan sát vị trí, số lượng, kích thước và hình thái polyp nhưng không phải lúc nào cũng xác định chính xác bản chất tế bào. Sinh thiết hoặc cắt polyp làm giải phẫu bệnh là cơ sở quan trọng để xác định loại tổn thương, mức độ loạn sản và khả năng có tế bào ung thư.

Khi phát hiện polyp, bác sĩ sẽ đánh giá hình thái tổn thương và niêm mạc dạ dày xung quanh. Nếu hình ảnh chưa đủ để xác định bản chất, người bệnh có thể được chỉ định sinh thiết hoặc cắt polyp.

Giải phẫu bệnh có vai trò quyết định trong việc xác định loại polyp. Kết quả có thể cho biết tổn thương thuộc nhóm tuyến đáy vị, tăng sản, tuyến dạ dày hoặc một dạng khác; đồng thời đánh giá tình trạng loạn sản hay tế bào ác tính.

Đây cũng là lý do không nên chỉ nhìn vào kết luận “có polyp dạ dày” trên phiếu nội soi rồi tự kết luận rằng đó là ung thư hoặc hoàn toàn vô hại.

6. Phát hiện polyp dạ dày có cần cắt ngay không?

Không phải mọi polyp dạ dày đều cần cắt ngay. Chỉ định sinh thiết, cắt polyp hoặc theo dõi phụ thuộc vào loại tổn thương, kích thước, hình thái, kết quả mô bệnh học và tình trạng niêm mạc xung quanh.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể lựa chọn một trong các hướng xử lý sau:

• Theo dõi: Có thể áp dụng với một số polyp có nguy cơ thấp, đặc biệt khi đã xác định bản chất lành tính và không có yếu tố bất thường.
• Sinh thiết: Giúp xác định mô học khi hình ảnh nội soi chưa đủ để đưa ra kết luận.
• Cắt polyp qua nội soi: Thường được cân nhắc đối với polyp tuyến dạ dày hoặc những tổn thương có đặc điểm nguy cơ.
• Đánh giá niêm mạc xung quanh: Đặc biệt quan trọng khi polyp xuất hiện trên nền viêm teo, dị sản ruột hoặc nghi ngờ nhiễm H. pylori.
• Theo dõi sau cắt: Lịch nội soi lại được cá thể hóa dựa trên kết quả giải phẫu bệnh, mức độ cắt trọn và nguy cơ nền của người bệnh.

7. Khi nào người có polyp dạ dày cần khám lại sớm?

Người có polyp dạ dày nên tái khám theo lịch bác sĩ chỉ định, đặc biệt khi polyp thuộc nhóm nguy cơ, có loạn sản hoặc niêm mạc xung quanh bất thường. Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, thiếu máu không rõ nguyên nhân, sụt cân hoặc đau thượng vị kéo dài là những dấu hiệu cần được đánh giá sớm.

Một số dấu hiệu cần chú ý gồm:

• Đau vùng thượng vị kéo dài hoặc mức độ ngày càng tăng.
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
• Mệt mỏi, chóng mặt hoặc thiếu máu chưa xác định được nguyên nhân.
• Sụt cân không chủ ý.
• Ăn uống kém kéo dài, nhanh no hoặc buồn nôn thường xuyên.
• Kết quả nội soi trước đó ghi nhận polyp lớn, polyp tuyến hoặc có loạn sản.

Đặc biệt, người có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày hoặc hội chứng đa polyp cần trao đổi với bác sĩ để xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp thay vì áp dụng một lịch nội soi chung cho tất cả mọi người.

8. Những câu hỏi thường gặp về polyp dạ dày

Polyp dạ dày 5 mm có nguy hiểm không?

Polyp 5 mm thường có kích thước nhỏ nhưng chưa thể kết luận hoàn toàn lành tính chỉ dựa vào kích thước. Cần xem xét loại polyp, hình thái nội soi và kết quả mô bệnh học nếu bác sĩ chỉ định sinh thiết hoặc cắt.

Polyp tuyến đáy vị có thành ung thư không?

Phần lớn polyp tuyến đáy vị có nguy cơ ác tính thấp. Tuy nhiên, nếu có nhiều polyp, kích thước bất thường, loạn sản hoặc liên quan hội chứng đa polyp di truyền, người bệnh cần được đánh giá kỹ hơn.

Polyp tăng sản dạ dày có thành ung thư không?

Đa số polyp tăng sản lành tính nhưng vẫn có thể xuất hiện loạn sản hoặc ung thư ở một tỷ lệ nhỏ. Nguy cơ cần được xem xét cùng kích thước polyp và tình trạng niêm mạc dạ dày xung quanh.

Nội soi sinh thiết dạ dày bao lâu có kết quả? Có cần chờ đợi lâu không

Nội soi dạ dày sinh thiết là gì? Dấu hiệu cần nội soi sinh thiết