Ăn gì để phòng ngừa ung thư đại trực tràng?

Để phòng ngừa ung thư đại trực tràng, bạn nên xây dựng một chế độ ăn giàu chất xơ, canxi, chất chống oxy hóa từ thực vật, đồng thời hạn chế thịt đỏ, thịt chế biến sẵn và rượu bia. Theo các nghiên cứu y khoa, duy trì thực đơn lành mạnh kết hợp với lối sống năng động có thể giảm thiểu nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.

Tăng cường thực phẩm giàu xơ: Ăn nhiều ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, rau xanh và trái cây tươi để nuôi dưỡng lợi khuẩn và cải thiện nhu động ruột.

Hạn chế thịt đỏ & thịt chế biến: Giảm thiểu tối đa xúc xích, thịt xông khói, giăm bông; giới hạn thịt đỏ dưới 350–500g/tuần và tránh đồ chiên rán, nướng cháy.

Bổ sung canxi & lợi khuẩn: Sử dụng sữa chua, thực phẩm lên men và sữa ít béo để hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột và bảo vệ niêm mạc đại tràng.

1. Chế độ ăn uống ảnh hưởng như thế nào đến ung thư đại trực tràng?

Chế độ ăn uống tác động đến hệ vi sinh đường ruột, thời gian vận chuyển phân và các phản ứng viêm trong đại tràng, từ đó có thể làm tăng hoặc giảm nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.

Các cơ chế tác động chính của thực phẩm đối với sức khỏe đại tràng bao gồm:

• Thời gian tiếp xúc của chất cặn bã: Thực phẩm giàu chất xơ giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột và rút ngắn thời gian các chất cặn bã tiếp xúc với niêm mạc đại tràng.
• Nuôi dưỡng hệ vi khuẩn có lợi: Các vi sinh vật trong đường ruột lên men một số loại chất xơ để tạo ra axit béo chuỗi ngắn như butyrate, giúp cung cấp năng lượng cho tế bào niêm mạc đại tràng và tham gia điều hòa phản ứng viêm.
• Giảm tình trạng viêm mạn tính: Chế độ ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến, ít chất xơ có thể ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe chuyển hóa và hệ vi sinh đường ruột. Ngược lại, chế độ ăn giàu thực vật cung cấp các hợp chất chống oxy hóa, hỗ trợ bảo vệ tế bào và duy trì sức khỏe đường tiêu hóa.

Theo thông tin từ Báo Sức khỏe & Đời sống, việc duy trì chế độ ăn giàu thực vật, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạn chế thịt chế biến sẵn có thể góp phần giảm nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.

2. Nhóm thực phẩm giàu chất xơ từ ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu

Các thực phẩm giàu chất xơ nên bổ sung vào chế độ ăn gồm ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt, lúa mạch; các loại đậu như đậu đen, đậu xanh, đậu nành; cùng các loại hạt như hạt chia, hạt lanh và hạt óc chó.

• Yến mạch, gạo lứt và lúa mạch: Những loại ngũ cốc này giữ lại lớp cám giàu vitamin nhóm B, khoáng chất và chất xơ. Chất xơ hòa tan hỗ trợ kiểm soát cholesterol, trong khi chất xơ không hòa tan giúp tăng khối lượng phân và cải thiện nhu động ruột.
• Các loại đậu (đậu đen, đậu xanh, đậu đỏ, đậu nành): Cung cấp protein thực vật cùng chất xơ giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột. Một số loại chất xơ được lợi khuẩn lên men, tạo ra các hợp chất có lợi cho tế bào niêm mạc đại tràng.
• Hạt chia, hạt lanh và hạt óc chó: Chứa chất xơ và chất béo không bão hòa, giúp hỗ trợ hoạt động tiêu hóa, cải thiện chất lượng khẩu phần ăn và góp phần duy trì sức khỏe chuyển hóa.

Theo Bowel Cancer UK, khẩu phần thiếu chất xơ có liên quan đến hơn 1 trong 4 trường hợp ung thư ruột tại Anh. Tổ chức này khuyến nghị người trưởng thành hướng tới khoảng 30g chất xơ mỗi ngày, ưu tiên bổ sung từ thực phẩm tự nhiên.

3. Rau xanh, trái cây tươi và nguồn chất chống oxy hóa tự nhiên

Rau củ quả tươi cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ và các hợp chất thực vật có đặc tính chống oxy hóa, góp phần hỗ trợ bảo vệ tế bào trước tác động của stress oxy hóa và duy trì chức năng đường ruột.

Các loại rau quả bạn nên ưu tiên sử dụng bao gồm:

• Các loại rau họ cải (bông cải xanh, súp lơ, bắp cải, cải xoăn): Chứa hợp chất glucosinolate, có thể chuyển hóa thành các chất sinh học như isothiocyanate. Những hợp chất này đang được nghiên cứu về vai trò trong các cơ chế bảo vệ tế bào, tuy nhiên chưa đủ cơ sở để khẳng định ăn riêng nhóm rau này có thể ngăn ngừa ung thư.
• Trái cây tươi nguyên quả (táo, chuối, ổi, các loại quả mọng): Cung cấp chất chống oxy hóa tự nhiên và chất xơ. Nên ưu tiên ăn nguyên quả thay vì uống nước ép thường xuyên để giữ lại lượng chất xơ và hạn chế nạp nhiều đường trong thời gian ngắn.
• Rau lá xanh đậm: Bổ sung folate, vitamin, khoáng chất và các dưỡng chất thiết yếu, hỗ trợ hoạt động bình thường của cơ thể và duy trì chế độ ăn đa dạng.

Theo Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới (WCRF), người trưởng thành nên hướng tới tiêu thụ khoảng 400g rau và trái cây mỗi ngày, đồng thời kết hợp đa dạng các loại thực phẩm giàu chất xơ trong bữa ăn.

4. Lợi khuẩn và các sản phẩm từ sữa ít béo hỗ trợ đường ruột

Hệ vi sinh đường ruột cân bằng đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiêu hóa, chuyển hóa chất dinh dưỡng và điều hòa phản ứng miễn dịch tại niêm mạc ruột. Việc bổ sung thực phẩm lên men, nguồn canxi phù hợp và chất xơ có thể hỗ trợ duy trì môi trường đường ruột khỏe mạnh.

Cách bổ sung lợi khuẩn và dưỡng chất hỗ trợ sức khỏe đường ruột gồm:

• Sữa chua và các sản phẩm lên men tự nhiên: Một số loại sữa chua chứa vi khuẩn có lợi giúp hỗ trợ tiêu hóa và duy trì hệ vi sinh đường ruột. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào chủng vi khuẩn, lượng sử dụng và tình trạng sức khỏe từng người.
• Thực phẩm giàu canxi: Sữa tách béo hoặc ít béo cung cấp canxi và protein. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa việc tiêu thụ sữa, chế phẩm từ sữa với nguy cơ ung thư đại trực tràng thấp hơn. Canxi cũng được nghiên cứu về khả năng liên kết với axit mật và axit béo trong ruột, từ đó hạn chế tác động bất lợi lên niêm mạc.
• Kết hợp thực phẩm giàu chất xơ và lợi khuẩn: Chất xơ từ rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu có thể đóng vai trò là nguồn cơ chất cho một số vi khuẩn đường ruột, hỗ trợ môi trường thuận lợi cho hệ vi sinh phát triển.

5. Các nhóm thực phẩm nên ăn và cần hạn chế để phòng ngừa ung thư đại trực tràng

Bảng tổng hợp dưới đây giúp bạn phân biệt các nhóm thực phẩm nên tăng cường và những thực phẩm cần hạn chế trong thực đơn hằng ngày để hỗ trợ bảo vệ sức khỏe đại tràng.

6. Các loại thực phẩm và thói quen ăn uống cần tăng cường cảnh giác

Để giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng, người bệnh nên hạn chế thịt chế biến sẵn, kiểm soát lượng thịt đỏ tiêu thụ mỗi tuần và giảm các món chiên rán nhiều dầu mỡ hoặc nướng cháy ở nhiệt độ cao.

• Thịt chế biến sẵn: Xúc xích, thịt xông khói, giăm bông và các sản phẩm thịt được xử lý bằng phương pháp ướp muối, hun khói hoặc chất bảo quản có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng khi tiêu thụ thường xuyên. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tiêu thụ thêm 50g thịt chế biến sẵn mỗi ngày có liên quan đến mức tăng khoảng 18% nguy cơ tương đối mắc ung thư đại trực tràng trong các nghiên cứu được đánh giá.
• Thịt đỏ tiêu thụ quá nhiều: Thịt bò, thịt heo và thịt cừu chứa sắt heme, có thể tham gia vào các phản ứng tạo hợp chất ảnh hưởng đến niêm mạc đại tràng. Theo WCRF, người ăn thịt đỏ nên giới hạn khoảng 350–500g thịt đã nấu chín mỗi tuần.
• Đồ ăn chiên rán nhiều dầu mỡ và thức ăn nướng cháy: Quá trình chế biến thịt ở nhiệt độ cao, đặc biệt khi nướng trực tiếp trên lửa hoặc làm cháy bề mặt, có thể tạo ra các hợp chất như amin dị vòng và hydrocarbon thơm đa vòng.

7. Xây dựng lối sống lành mạnh kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng khoa học

Bên cạnh chế độ ăn giàu chất xơ và thực phẩm có nguồn gốc thực vật, việc duy trì vận động thể chất đều đặn, kiểm soát cân nặng hợp lý và hạn chế rượu bia, tránh hút thuốc lá cũng góp phần giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng và cải thiện sức khỏe toàn thân.

• Duy trì vận động thể chất đều đặn: Dành khoảng 30 phút mỗi ngày cho các bài tập như đi bộ nhanh, chạy chậm hoặc đạp xe giúp cải thiện sức khỏe chuyển hóa và hỗ trợ hoạt động tiêu hóa. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), người trưởng thành nên duy trì 150–300 phút vận động cường độ vừa hoặc 75–150 phút vận động cường độ mạnh mỗi tuần.
• Kiểm soát cân nặng và mỡ thừa: Tình trạng thừa cân, béo phì, đặc biệt là tích tụ mỡ bụng, có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng. Duy trì cân nặng phù hợp thông qua chế độ ăn cân bằng và vận động thường xuyên giúp hỗ trợ giảm các yếu tố nguy cơ.
• Hạn chế rượu bia và tránh hút thuốc lá: Rượu bia và thuốc lá có liên quan đến nguy cơ mắc nhiều bệnh ung thư, trong đó có ung thư đại trực tràng. Nên tránh hút thuốc, hạn chế đồ uống có cồn; không uống rượu bia là lựa chọn có lợi cho mục tiêu phòng ngừa ung thư.

8. Câu hỏi thường gặp về chế độ ăn phòng ngừa ung thư đại trực tràng

Ăn chay có giúp phòng ngừa ung thư đại trực tràng không?

Chế độ ăn chay có thể giúp giảm nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng từ 20% đến 22%. Nhiều nghiên cứu quy mô lớn cho thấy những người duy trì chế độ ăn dựa trên thực vật có tỷ lệ mắc bệnh thấp hơn đáng kể so với người ăn thịt thường xuyên. Tuy nhiên, việc ăn chay cần được thực hiện đúng cách mới đem lại lợi ích này.

Uống nhiều trà xanh có thực sự giúp bảo vệ đường ruột không?

Uống trà xanh với lượng vừa phải thực sự có hỗ trợ và bảo vệ đường ruột, nhưng uống quá nhiều lại có thể gây phản tác dụng.

Người từng bị polyp đại tràng nên chú ý điều gì trong chế độ ăn?

Người có tiền sử polyp đại tràng nên hạn chế thịt chế biến sẵn, kiểm soát lượng thịt đỏ, giảm đồ ăn nhiều dầu mỡ và tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu cùng ngũ cốc nguyên hạt. Bên cạnh chế độ dinh dưỡng, việc tuân thủ lịch nội soi kiểm tra sau cắt polyp theo chỉ định của bác sĩ rất quan trọng, bởi điều chỉnh ăn uống không thể thay thế quá trình theo dõi nguy cơ tái phát polyp.

Viêm đại tràng ăn gì kiêng gì? Danh sách thực phẩm nên và không nên ăn 

Viêm đại tràng ăn khoai lang được không và cần lưu ý gì? 

Viêm đại tràng ăn chuối được không? Những lưu ý quan trọng 

Viêm đại tràng ăn xôi được không? Lưu ý trong ăn uống