Polyp đại tràng là gì? Có nguy hiểm không, khi nào cần cắt?

Polyp đại tràng là những khối mô phát triển nhô lên từ niêm mạc đại tràng (ruột già). Phần lớn polyp không phải ung thư, nhưng một số loại, đặc biệt là polyp tuyến và một số tổn thương răng cưa, có thể tiến triển thành ung thư đại trực tràng. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại mô học, kích thước, số lượng và đặc điểm của polyp. Nội soi đại tràng giúp phát hiện tổn thương, trong khi xét nghiệm mô bệnh học hỗ trợ xác định bản chất và hướng theo dõi phù hợp.

Polyp đại tràng là khối mô nhô lên từ niêm mạc ruột già, có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc nhiều khối.

Đa số polyp không phải ung thư, nhưng một số loại có nguy cơ tiến triển thành ung thư đại trực tràng.

Bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng. Nội soi đại tràng là phương pháp quan trọng để phát hiện polyp.

Bác sĩ cân nhắc cắt polyp dựa trên kích thước, hình dạng, vị trí và đặc điểm tổn thương. Mẫu cắt được gửi xét nghiệm mô bệnh học khi phù hợp.

Sau cắt polyp, người bệnh cần tái khám và nội soi theo lịch dựa trên kết quả mô bệnh học, số lượng, kích thước polyp và chất lượng lần nội soi trước.

1. Polyp đại tràng được phân thành những loại nào?

Polyp đại tràng được phân thành nhiều loại dựa trên đặc điểm mô học, hình dạng và nguy cơ tiến triển thành ung thư. Các nhóm thường gặp gồm polyp tăng sản, polyp tuyến, polyp răng cưa và polyp viêm. Trong đó, polyp tuyến và một số polyp răng cưa có nguy cơ tiến triển thành ung thư đại trực tràng, đặc biệt khi polyp lớn, có loạn sản hoặc xuất hiện nhiều tổn thương.

• Polyp tuyến (adenoma): Các tế bào trong polyp có thể xuất hiện những biến đổi bất thường và tiến triển thành ung thư nếu tổn thương không được phát hiện, xử lý phù hợp. Nguy cơ phụ thuộc vào kích thước, số lượng, cấu trúc mô học và mức độ loạn sản của tế bào. Vì vậy, khi phát hiện polyp tuyến, người bệnh cần tuân thủ chỉ định cắt bỏ và theo dõi của bác sĩ.
• Polyp răng cưa: Polyp răng cưa là nhóm tổn thương có đặc điểm tế bào và cấu trúc tuyến riêng. Một số dạng, đặc biệt là tổn thương răng cưa không cuống và tổn thương răng cưa có loạn sản, có thể tham gia vào quá trình hình thành ung thư đại trực tràng. Bác sĩ sẽ đánh giá hình ảnh nội soi, kích thước, vị trí và kết quả mô bệnh học để xác định cách xử lý.
• Polyp tăng sản: Polyp tăng sản thường có nguy cơ ác tính thấp, đặc biệt khi tổn thương nhỏ và nằm ở đoạn cuối đại tràng. Tuy nhiên, cần phân biệt polyp tăng sản với các tổn thương răng cưa khác vì hình ảnh nội soi đôi khi chưa đủ để xác định chính xác loại polyp.
• Polyp viêm và các dạng khác: Thường liên quan đến tình trạng viêm hoặc tổn thương niêm mạc đại tràng kéo dài. Bản thân polyp viêm không phải là tổn thương tiền ung thư điển hình, nhưng bệnh lý nền đi kèm có thể làm tăng nguy cơ ung thư.

NHS cho biết polyp đại tràng thường không gây triệu chứng và đa số không phải ung thư, nhưng một số có thể tiến triển thành ung thư theo thời gian. Polyp thường được cắt trong quá trình nội soi và gửi xét nghiệm để đánh giá nguy cơ.

Nguồn: Bowel polyps.

2. Polyp đại tràng có nguy hiểm không?

Polyp đại tràng có thể nguy hiểm nếu thuộc nhóm tiền ung thư hoặc đã xuất hiện biến đổi ác tính. Tuy nhiên, không phải polyp nào cũng dẫn đến ung thư. Để đánh giá mức độ nguy hiểm, bác sĩ cần xem xét đồng thời loại mô học, kích thước, số lượng, hình thái và mức độ loạn sản của tổn thương.

• Polyp nguy cơ thấp: Một số polyp tăng sản nhỏ hoặc tổn thương lành tính khác có nguy cơ tiến triển thành ung thư thấp.
• Polyp tiền ung thư: Một số polyp tuyến và tổn thương răng cưa có khả năng phát triển thành ung thư theo thời gian.
• Tổn thương đã có tế bào ung thư: Một số polyp có thể chứa ung thư xâm lấn. Trường hợp này cần được đánh giá chuyên sâu để xác định mức độ xâm lấn và phương pháp điều trị phù hợp.

3. Triệu chứng polyp đại tràng thường gặp là gì?

Polyp đại tràng thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu và nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi nội soi đại tràng. Khi polyp có kích thước lớn, bị tổn thương hoặc chảy máu, người bệnh có thể gặp tình trạng đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng hoặc thiếu máu do mất máu kéo dài.

Các triệu chứng polyp đại tràng có thể gặp gồm:

• Đi ngoài ra máu: Máu đỏ tươi dính trên phân, giấy vệ sinh hoặc đôi khi phân sẫm màu do chảy máu đường tiêu hóa. Tuy nhiên, triệu chứng này cũng có thể do trĩ, nứt hậu môn hoặc các bệnh lý khác.
• Thay đổi thói quen đại tiện: Tiêu chảy, táo bón hoặc thay đổi số lần đi ngoài kéo dài mà không rõ nguyên nhân.
• Đau bụng, chướng bụng: Có thể xuất hiện khi polyp lớn gây cản trở một phần lòng đại tràng, nhưng đây không phải triệu chứng đặc hiệu.
• Thiếu máu do thiếu sắt: Polyp chảy máu rỉ rả trong thời gian dài có thể khiến người bệnh mệt mỏi, da xanh, chóng mặt hoặc giảm khả năng gắng sức.
• Có chất nhầy trong phân: Một số polyp lớn có thể tiết nhiều chất nhầy, đôi khi đi kèm tiêu chảy hoặc cảm giác mót đại tiện.

4. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ hình thành polyp đại tràng

Polyp đại tràng có thể do biến đổi gen, tuổi tác, yếu tố di truyền và lối sống. Một số loại polyp có thể tiến triển thành ung thư đại trực tràng nếu không được phát hiện và xử trí phù hợp.

• Biến đổi gen trong tế bào niêm mạc: Những thay đổi trong vật liệu di truyền có thể khiến tế bào tăng sinh mất kiểm soát, hình thành polyp. Một số biến đổi tích lũy theo thời gian có thể thúc đẩy quá trình tiến triển từ polyp tuyến thành ung thư.
• Yếu tố di truyền: Một số hội chứng di truyền như đa polyp tuyến gia đình (FAP) hoặc hội chứng Lynch làm tăng nguy cơ xuất hiện polyp và ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, hội chứng Lynch chủ yếu làm tăng nguy cơ ung thư, không nhất thiết gây ra hàng trăm polyp.
• Tình trạng viêm đại tràng kéo dài: Người mắc viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn ảnh hưởng đến đại tràng trong thời gian dài có nguy cơ xuất hiện tổn thương loạn sản, từ đó làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Những tổn thương này không hoàn toàn giống polyp thông thường.
• Tuổi tác: Nguy cơ xuất hiện polyp tăng theo tuổi, đặc biệt từ 45 tuổi trở lên.
• Tiền sử cá nhân từng có polyp: Người đã phát hiện polyp trước đó có nguy cơ hình thành polyp mới, nhất là khi từng có nhiều polyp hoặc polyp nguy cơ cao.
• Tiền sử gia đình: Có cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con mắc polyp tiến triển hoặc ung thư đại trực tràng, đặc biệt ở độ tuổi trẻ, có thể làm tăng nguy cơ.
• Chế độ ăn uống thiếu cân đối: Ăn nhiều thịt chế biến sẵn, thịt đỏ và ít chất xơ có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng; mối liên hệ với sự hình thành từng loại polyp có thể khác nhau.

5. Chẩn đoán polyp đại tràng bằng cách nào?

Polyp đại tràng được chẩn đoán chủ yếu bằng nội soi đại tràng, giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc, xác định vị trí, kích thước, số lượng và hình dạng polyp. Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể cắt bỏ polyp hoặc lấy mẫu mô để xét nghiệm giải phẫu bệnh, từ đó xác định loại polyp và đánh giá nguy cơ tiến triển thành ung thư.

Các phương pháp chẩn đoán polyp đại tràng thường gồm:

• Nội soi đại tràng: Là phương pháp chính để phát hiện polyp. Bác sĩ sử dụng ống nội soi có camera đưa qua hậu môn để kiểm tra niêm mạc đại tràng, đồng thời có thể cắt polyp ngay trong quá trình thực hiện nếu phù hợp.
• Xét nghiệm giải phẫu bệnh: Mẫu polyp sau khi cắt hoặc sinh thiết được phân tích dưới kính hiển vi để xác định loại mô học, mức độ loạn sản và phát hiện tế bào ung thư nếu có.
• Xét nghiệm phân: Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân hoặc một số xét nghiệm phân chuyên biệt có thể hỗ trợ tầm soát ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, các xét nghiệm này không xác định chính xác vị trí polyp và kết quả âm tính không loại trừ hoàn toàn polyp.
• Chụp CT đại tràng: Có thể được cân nhắc khi người bệnh không thể thực hiện nội soi thông thường hoặc trong một số tình huống đặc biệt. Phương pháp này không cho phép cắt polyp hoặc lấy mẫu mô; nếu phát hiện tổn thương đáng ngờ, người bệnh thường vẫn cần nội soi để đánh giá và xử trí.

6. Polyp đại tràng có cần cắt không? Điều trị như thế nào?

Polyp đại tràng được điều trị chủ yếu bằng cắt polyp qua nội soi đại tràng nhằm loại bỏ tổn thương và phòng ngừa nguy cơ tiến triển thành ung thư. Phương pháp điều trị phụ thuộc vào kích thước, hình dạng, vị trí, đặc điểm mô học và mức độ nghi ngờ ác tính của polyp.

Các phương pháp điều trị polyp đại tràng gồm:

• Cắt polyp qua nội soi: Áp dụng với phần lớn polyp có thể loại bỏ an toàn. Polyp nhỏ có thể được cắt bằng kìm sinh thiết hoặc thòng lọng; polyp lớn, phẳng có thể cần kỹ thuật cắt niêm mạc (EMR) hoặc bóc tách dưới niêm mạc (ESD).
• Phẫu thuật đại tràng: Được cân nhắc khi polyp quá phức tạp để cắt qua nội soi an toàn hoặc kết quả mô học cho thấy ung thư xâm lấn cần phẫu thuật theo nguyên tắc ung thư học.
• Theo dõi định kỳ: Một số polyp có đặc điểm nguy cơ thấp có thể không cần cắt ngay, tùy loại polyp và đánh giá của bác sĩ. Sau điều trị, người bệnh cần nội soi lại theo lịch dựa trên kết quả giải phẫu bệnh, số lượng và kích thước polyp.

7. Cách giảm nguy cơ polyp đại tràng và ung thư đại trực tràng

Để giảm nguy cơ polyp đại tràng và ung thư đại trực tràng, cần kết hợp chế độ ăn uống lành mạnh, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên, hạn chế rượu bia, không hút thuốc và thực hiện tầm soát theo độ tuổi cũng như yếu tố nguy cơ. 

• Tăng thực phẩm giàu chất xơ: Bổ sung rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt để xây dựng chế độ ăn cân đối.
• Hạn chế thịt chế biến sẵn: Giảm sử dụng xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội và hạn chế ăn nhiều thịt đỏ.
• Ăn uống đa dạng: Ưu tiên thực phẩm tươi, hạn chế đồ ăn chế biến sẵn và duy trì khẩu phần phù hợp.
• Uống đủ nước: Hỗ trợ hoạt động tiêu hóa, đặc biệt khi tăng lượng chất xơ trong khẩu phần.
• Vận động thường xuyên: Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc các hoạt động thể chất phù hợp giúp duy trì cân nặng và sức khỏe chuyển hóa.
• Kiểm soát cân nặng: Hạn chế thừa cân, béo phì vì đây là những yếu tố liên quan đến tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
• Không hút thuốc: Hút thuốc có liên quan đến nguy cơ polyp tuyến và ung thư đại trực tràng.
• Hạn chế rượu bia: Tránh uống nhiều rượu vì tiêu thụ đồ uống có cồn làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.

8. Câu hỏi thường gặp về polyp đại tràng

Polyp đại tràng có phải ung thư không?

Không phải tất cả polyp đại tràng đều là ung thư. Phần lớn polyp không phải ung thư, nhưng một số loại, như polyp tuyến và một số tổn thương răng cưa, có thể là tiền ung thư. Một số polyp cũng có thể chứa tế bào ung thư, vì vậy cần đánh giá theo kết quả nội soi và mô bệnh học.

Polyp đại tràng có tự biến mất không?

Người bệnh không nên chờ polyp tự biến mất. Hướng xử lý phụ thuộc vào loại tổn thương, kích thước và nguy cơ. Nhiều polyp cần được cắt bỏ, trong khi một số tổn thương có thể được quản lý theo hướng dẫn chuyên môn nếu phù hợp.

Cắt polyp đại tràng có nguy hiểm không?

Cắt polyp đại tràng không nguy hiểm. Đây là thủ thuật nội soi phổ biến, tương đối nhanh chóng và an toàn khi được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn. Người bệnh thường được dùng thuốc an thần hoặc gây mê tùy trường hợp nên ít cảm thấy khó chịu trong quá trình thực hiện, có thể về nhà trong ngày và hồi phục trong khoảng 1–2 tuần, tùy kích thước polyp và kỹ thuật cắt.

Nội soi dạ dày đại tràng combo giá bao nhiêu? Cần lưu ý những gì 

Bác sĩ Khánh chỉ rõ 7 điều cần biết trước khi nội soi dạ dày, đại tràng 

Quy trình nội soi dạ dày đại tràng tại Tiêu Hóa Việt cùng Bác sĩ CKI Nguyễn Quốc Khánh