Nội soi đại tràng có đau không, quy trình thế nào? Chuẩn bị ra sao?

Nội soi đại tràng không đau nếu người bệnh nội soi gây mê, người bệnh ngủ trong quá trình soi nên không cảm nhận khó chịu. Ngược lại, nếu nội soi thường có thể gây căng tức, đầy bụng hoặc đau quặn nhẹ. Quy trình cơ bản gồm thăm khám, làm sạch đại tràng, chuẩn bị trước soi, đưa ống nội soi qua hậu môn để quan sát toàn bộ đại tràng – sinh thiết/cắt polyp khi có chỉ định, theo dõi và nhận kết quả.

Nội soi đại tràng không đau khi gây mê, nhưng nội soi thường có thể gây căng tức hoặc đau quặn thoáng qua.

An thần/giảm đau giúp người bệnh thoải mái hơn; hình thức vô cảm cụ thể tùy cơ sở và tình trạng từng người.

Làm sạch đại tràng là bước rất quan trọng để bác sĩ quan sát đầy đủ niêm mạc và hạn chế bỏ sót tổn thương.

Trong quá trình soi, bác sĩ có thể sinh thiết, cắt polyp hoặc thực hiện một số can thiệp khi có chỉ định.

Thời gian soi thường khoảng 20–30 phút, nhưng tổng thời gian tại cơ sở có thể lâu hơn nếu có chuẩn bị và hồi tỉnh sau an thần.

Sau nội soi có thể đầy hơi hoặc đau quặn nhẹ trong thời gian ngắn; đau dữ dội, chảy máu nhiều hoặc sốt cần được kiểm tra.

1. Cảm giác khi nội soi như thế nào?

Cảm giác khi nội soi đại tràng phụ thuộc chủ yếu vào việc bạn lựa chọn nội soi có gây mê/an thần hay nội soi không gây mê. Với nội soi gây mê, người bệnh thường ngủ trong quá trình thực hiện nên hầu như không cảm nhận đau hay khó chịu. Nếu nội soi khi tỉnh, bạn có thể cảm thấy căng tức, đầy hơi, buồn đi ngoài hoặc đau quặn từng lúc.

Nội soi đại tràng có gây mê

Người bệnh không cảm thấy khó chịu quá trình ống nội soi di chuyển trong đại tràng do thuốc gây mê đã có tác dụng.

• Sau khi được sử dụng thuốc, người bệnh nhanh chóng đi vào trạng thái ngủ hoặc giảm nhận biết.
• Trong quá trình soi, thường không cảm nhận hoặc cảm nhận rất ít tình trạng căng tức, đau quặn hay khó chịu.
• Khi tỉnh lại, một số người có thể thấy hơi mệt, chóng mặt nhẹ, đầy bụng hoặc chướng hơi.
• Cảm giác chướng bụng thường giảm dần sau khi trung tiện và lượng khí trong đại tràng được đào thải.

Thời gian ngủ và hồi tỉnh không cố định 10–15 phút hay 3–5 phút cho tất cả mọi người, mà phụ thuộc loại thuốc, liều sử dụng, thời gian nội soi và tình trạng sức khỏe.

Nội soi đại tràng không gây mê

Khi nội soi không gây mê, người bệnh hoàn toàn tỉnh táo nên có thể cảm nhận rõ hơn quá trình đưa ống soi qua đại tràng. Tuy nhiên, mức độ khó chịu ở mỗi người không giống nhau.

Các cảm giác thường gặp gồm:

• Căng tức, đầy hơi: Trong quá trình soi, bác sĩ cần làm căng lòng đại tràng để quan sát niêm mạc. Điều này có thể tạo cảm giác chướng bụng hoặc căng tức.
• Buồn đi đại tiện: Khi ống soi và khí tác động lên đại tràng, người bệnh có thể có cảm giác mót đi ngoài dù ruột đã được làm sạch.
• Đau quặn từng lúc: Khi ống nội soi đi qua những đoạn đại tràng cong hoặc gập góc, có thể xuất hiện những cơn đau quặn hoặc tức bụng trong thời gian ngắn.
• Cảm giác khó chịu khi thay đổi tư thế: Trong một số trường hợp, điều dưỡng hoặc bác sĩ có thể hướng dẫn đổi tư thế hoặc ấn nhẹ lên bụng để hỗ trợ ống soi di chuyển thuận lợi hơn.

2. Lý do nội soi đại tràng có thể gây đau hoặc khó chịu?

Nội soi đại tràng có thể gây đau hoặc khó chịu chủ yếu do đại tràng được làm căng để quan sát niêm mạc và do ống nội soi di chuyển qua những đoạn ruột cong, gập. Mức độ cảm nhận khác nhau ở mỗi người và thường rõ hơn khi nội soi không gây mê.

• Đại tràng bị căng do bơm khí: Trong quá trình soi, bác sĩ cần đưa khí vào lòng đại tràng để mở rộng thành ruột và quan sát rõ niêm mạc. Điều này có thể gây đầy hơi, chướng bụng, căng tức hoặc cảm giác muốn đi đại tiện.
• Ống soi đi qua các đoạn ruột gập góc: Đại tràng không phải một đường thẳng mà có nhiều đoạn cong. Khi ống soi đi qua các vị trí này, thành ruột và mạc treo có thể bị kéo căng, tạo cảm giác đau quặn hoặc tức bụng trong thời gian ngắn.
• Cấu trúc đại tràng của mỗi người khác nhau: Người có đại tràng dài, nhiều đoạn gấp khúc hoặc cấu trúc giải phẫu khiến việc đưa ống soi khó hơn có thể cảm thấy khó chịu nhiều hơn.
• Tiền sử phẫu thuật vùng bụng: Sẹo dính sau một số phẫu thuật ổ bụng có thể làm đại tràng kém di động, khiến quá trình đưa ống soi khó hơn và có thể làm tăng cảm giác đau.
• Đại tràng đang nhạy cảm hoặc có bệnh lý: Viêm đại tràng hoặc một số tình trạng khiến đường ruột nhạy cảm có thể làm người bệnh cảm nhận rõ hơn tình trạng căng tức trong quá trình soi.
• Khả năng chịu đau và tâm lý: Mỗi người có ngưỡng cảm nhận đau khác nhau. Lo lắng, căng thẳng trước nội soi cũng có thể khiến cảm giác khó chịu trở nên rõ hơn.

3. Quy trình nội soi đại tràng diễn ra như thế nào?

Quy trình nội soi đại tràng thường gồm các bước: thăm khám, làm sạch đại tràng, chuẩn bị trước soi, đưa ống nội soi quan sát toàn bộ đại tràng, sinh thiết/cắt polyp nếu cần, theo dõi và nhận kết quả. Trong đó, làm sạch ruột đúng hướng dẫn là bước rất quan trọng để bác sĩ quan sát rõ niêm mạc và hạn chế bỏ sót tổn thương.

Bước 1: Thăm khám và đánh giá trước nội soi

Trước khi nội soi, bác sĩ cần đánh giá tình trạng sức khỏe và xác định người bệnh có đủ điều kiện thực hiện thủ thuật hay không. Người bệnh được hỏi về triệu chứng, bệnh nền, tiền sử phẫu thuật, dị ứng và các thuốc đang sử dụng. Đặc biệt cần thông báo nếu đang dùng thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu, thuốc điều trị tiểu đường hoặc có bệnh tim mạch – hô hấp.

Bước 2: Làm sạch đại tràng

Đại tràng cần được làm sạch trước khi soi để phân và cặn thức ăn không che khuất niêm mạc.
Theo hướng dẫn của cơ sở nội soi, người bệnh thường cần: Điều chỉnh chế độ ăn trước ngày soi, uống thuốc làm sạch đại tràng đúng liều và thời điểm, uống lượng nước/dịch được hướng dẫn nếu không có chống chỉ định. Nếu đại tràng không sạch, bác sĩ có thể khó phát hiện polyp hoặc tổn thương nhỏ, thậm chí phải hẹn nội soi lại.

Bước 3: Chuẩn bị trước khi nội soi

Người bệnh được thay trang phục, nằm đúng tư thế và hoàn tất các bước kiểm tra cần thiết trước khi đưa ống soi. Với nội soi không gây mê, người bệnh vẫn tỉnh và có thể trao đổi với bác sĩ trong quá trình thực hiện. Nếu nội soi gây mê, nhân viên y tế sẽ thiết lập đường truyền và theo dõi các chỉ số cần thiết.

Bước 4: Tiến hành nội soi đại tràng

Bác sĩ đưa một ống nội soi mềm có camera từ hậu môn qua trực tràng và tiến dần vào các đoạn của đại tràng.Trong quá trình này, lòng ruột được làm căng vừa đủ để quan sát niêm mạc. Bác sĩ kiểm tra các đoạn đại tràng và tìm kiếm những bất thường như: Polyp đại tràng, viêm, loét, vị trí chảy máu, khối u hoặc tổn thương nghi ngờ và các bất thường khác của niêm mạc. Khi rút ống soi, bác sĩ tiếp tục quan sát kỹ niêm mạc nhằm hạn chế bỏ sót tổn thương.

Bước 5: Sinh thiết hoặc cắt polyp nếu có chỉ định

Nếu phát hiện tổn thương trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể lấy mẫu mô hoặc thực hiện một số can thiệp ngay qua ống nội soi. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể sinh thiết, cắt polyp hoặc cầm máu. Với những tổn thương lớn hoặc phức tạp, người bệnh có thể cần được đánh giá thêm và lên kế hoạch can thiệp riêng thay vì xử lý ngay.

Bước 6: Theo dõi sau nội soi và nhận kết quả

Sau khi kết thúc, người bệnh được theo dõi trong thời gian phù hợp trước khi bác sĩ giải thích kết quả và hướng dẫn chăm sóc. Nếu nội soi gây mê/an thần, người bệnh cần chờ tỉnh táo và ổn định trước khi ra về, đồng thời không nên tự lái xe hoặc làm công việc đòi hỏi sự tập trung theo thời gian được nhân viên y tế hướng dẫn. Kết quả hình ảnh nội soi thường được bác sĩ giải thích sau thủ thuật. Nếu có sinh thiết hoặc cắt polyp, mẫu mô có thể được gửi làm giải phẫu bệnh và kết quả sẽ có sau đó.

4. Thời gian nội soi đại tràng mất bao lâu?

Thời gian thực hiện nội soi đại tràng thường khoảng 20–30 phút. Tuy nhiên, tổng thời gian có thể kéo dài hơn tùy mức độ dễ hay khó khi đưa ống soi, tình trạng đại tràng và việc có cần sinh thiết, cắt polyp hoặc thực hiện thêm thủ thuật hay không.

• Nội soi chẩn đoán thông thường: Thường khoảng 20–30 phút.
• Có sinh thiết: Có thể cần thêm vài phút để lấy mẫu mô tại vị trí nghi ngờ.
• Có cắt polyp hoặc can thiệp: Thời gian có thể kéo dài 30–60 phút hoặc hơn, tùy số lượng, kích thước, vị trí và mức độ phức tạp của tổn thương.
• Nội soi gây mê/an thần: Thời gian soi không nhất thiết lâu hơn nhiều, nhưng người bệnh cần thêm thời gian chuẩn bị, sử dụng thuốc và theo dõi hồi tỉnh sau thủ thuật.

5. Nội soi đại tràng có được sinh thiết và cắt polyp không?

Có. Trong quá trình nội soi đại tràng, bác sĩ có thể sinh thiết tổn thương hoặc cắt polyp ngay qua ống nội soi nếu có chỉ định và điều kiện thực hiện phù hợp. 

• Sinh thiết: Khi phát hiện vùng niêm mạc viêm, loét, khối bất thường hoặc tổn thương nghi ngờ, bác sĩ có thể dùng kìm chuyên dụng lấy một mẫu mô nhỏ để gửi giải phẫu bệnh, giúp xác định bản chất tổn thương.
• Cắt polyp: Nếu phát hiện polyp phù hợp để can thiệp, bác sĩ có thể sử dụng dụng cụ đưa qua kênh của ống nội soi để loại bỏ polyp. Mẫu polyp sau đó thường được gửi xét nghiệm giải phẫu bệnh.
• Không phải polyp nào cũng cắt ngay: Với polyp kích thước lớn, vị trí khó, hình thái phức tạp hoặc nghi ngờ tổn thương ác tính, bác sĩ có thể cần đánh giá kỹ hơn và lên kế hoạch can thiệp riêng để đảm bảo an toàn.
• Có thể thực hiện thêm thủ thuật: Tùy trường hợp, nội soi còn cho phép cầm máu, kẹp clip hoặc các kỹ thuật can thiệp khác khi có chỉ định.

6. Sau khi nội soi đại tràng có đau không?

Sau khi nội soi đại tràng, đa số người bệnh không đau nhiều nhưng có thể cảm thấy đầy hơi, chướng bụng hoặc đau âm ỉ nhẹ trong thời gian ngắn. Nguyên nhân chủ yếu do lượng khí được đưa vào đại tràng trong quá trình nội soi và sự co bóp của ruột sau thủ thuật.

Các cảm giác thường gặp gồm:

• Đầy hơi, chướng bụng: Đây là tình trạng khá thường gặp và thường giảm dần sau khi trung tiện.
• Đau hoặc tức bụng nhẹ: Có thể xuất hiện trong vài giờ đầu, đặc biệt sau một cuộc nội soi kéo dài hoặc có can thiệp.
• Mệt hoặc hơi chóng mặt: Có thể gặp sau nội soi gây mê/an thần và thường cải thiện khi thuốc hết tác dụng.
• Ra một ít máu: Có thể xảy ra sau sinh thiết hoặc cắt polyp. Bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể cách theo dõi tùy loại thủ thuật đã thực hiện.

Tuy nhiên, đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần sau nội soi không nên xem là biểu hiện bình thường. Người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế sớm nếu kèm theo bụng căng cứng, sốt, chóng mặt/ngất, nôn nhiều hoặc đi ngoài ra nhiều máu, đặc biệt sau khi cắt polyp hoặc thực hiện thủ thuật can thiệp.

7. Nội soi đại tràng có nguy hiểm không?

Nội soi đại tràng nhìn chung là thủ thuật tương đối an toàn khi được thực hiện đúng chỉ định, đúng kỹ thuật và tại cơ sở y tế có đầy đủ điều kiện. Phần lớn người bệnh chỉ gặp tình trạng đầy hơi, chướng bụng hoặc khó chịu nhẹ sau soi; các biến chứng nghiêm trọng như chảy máu nhiều, thủng đại tràng hoặc tai biến liên quan đến thuốc an thần/gây mê ít gặp.

Một số rủi ro có thể xảy ra gồm:

• Chảy máu: Nguy cơ cao hơn khi có sinh thiết, cắt polyp hoặc thực hiện thủ thuật can thiệp. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể được theo dõi hoặc xử trí qua nội soi.
• Thủng đại tràng: Nguy cơ có thể tăng khi cắt polyp lớn, can thiệp tổn thương phức tạp hoặc thành đại tràng đang có bệnh lý.
• Phản ứng với thuốc an thần/gây mê: Có thể xuất hiện thay đổi huyết áp, nhịp tim hoặc hô hấp, vì vậy người bệnh cần được đánh giá và theo dõi trong quá trình thực hiện.
• Đầy hơi, đau bụng nhẹ: Khá thường gặp do khí được đưa vào đại tràng khi soi và thường giảm dần sau khi trung tiện.
• Nhiễm trùng: Nguy cơ nhìn chung rất thấp khi ống soi và dụng cụ được làm sạch, khử khuẩn hoặc tiệt khuẩn theo đúng yêu cầu.

8. Chăm sóc sau khi nội soi đại tràng?

Sau nội soi đại tràng, người bệnh thường chỉ cần nghỉ ngơi, ăn uống nhẹ, bổ sung nước và theo dõi các biểu hiện bất thường. Nếu có gây mê, sinh thiết hoặc cắt polyp, cần tuân thủ thêm hướng dẫn riêng của bác sĩ trước khi ra về.

• Nghỉ ngơi sau nội soi: Sau nội soi thường, có thể nghỉ ngắn rồi sinh hoạt trở lại khi cơ thể ổn định. Nếu có gây mê/an thần, nên nghỉ ngơi trong ngày và có người thân đưa về.
• Ăn uống nhẹ, dễ tiêu: Khi đã tỉnh táo và được phép ăn uống, nên bắt đầu bằng các món mềm, dễ tiêu như cháo, súp, cơm mềm. Uống đủ nước để bù lại lượng dịch mất trong quá trình làm sạch đại tràng.
• Hạn chế thực phẩm gây kích thích: Trong thời gian đầu nên tránh rượu bia, đồ quá cay, nhiều dầu mỡ hoặc những thực phẩm khiến đường ruột khó chịu, đặc biệt nếu vừa sinh thiết hoặc cắt polyp.
• Theo dõi tình trạng đầy hơi: Chướng bụng, đầy hơi hoặc đau âm ỉ nhẹ có thể xuất hiện do lượng khí được đưa vào đại tràng khi soi. Đi lại nhẹ nhàng và trung tiện thường giúp cảm giác này giảm dần.
• Không tự lái xe sau gây mê/an thần: Thuốc có thể làm giảm khả năng tập trung và phản xạ trong một khoảng thời gian. Người bệnh nên thực hiện đúng hướng dẫn của cơ sở nội soi về lái xe, vận hành máy móc và các hoạt động cần tỉnh táo.
• Dùng thuốc theo chỉ định: Nếu đang sử dụng thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu hoặc các thuốc điều trị bệnh nền, cần hỏi bác sĩ thời điểm sử dụng lại. Không tự ý ngừng hoặc uống lại thuốc nếu vừa thực hiện thủ thuật có nguy cơ chảy máu.
• Chăm sóc kỹ hơn sau cắt polyp: Tùy kích thước và phương pháp cắt polyp, bác sĩ có thể yêu cầu điều chỉnh chế độ ăn, vận động và thuốc trong một khoảng thời gian nhất định. Cần tái khám và nhận kết quả giải phẫu bệnh theo lịch hẹn.

9. Khi nào cần đi khám ngay sau nội soi đại tràng?

Sau nội soi đại tràng, đầy hơi, chướng bụng hoặc đau âm ỉ nhẹ trong vài giờ đầu có thể là bình thường. Tuy nhiên, cần đi khám ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau:

• Đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần, đặc biệt khi bụng căng cứng.
• Đi ngoài ra nhiều máu, máu đỏ tươi hoặc chảy máu kéo dài, nhất là sau cắt polyp.
• Sốt, rét run hoặc mệt lả, có thể gợi ý nhiễm trùng hoặc biến chứng khác.
• Chóng mặt, ngất, tim đập nhanh, vã mồ hôi, có thể liên quan đến mất máu hoặc tụt huyết áp.
• Nôn nhiều, không ăn uống được hoặc tình trạng toàn thân xấu nhanh.
• Khó thở, đau ngực hoặc lơ mơ sau nội soi gây mê/an thần.

Đặc biệt, sau sinh thiết hoặc cắt polyp, một số biến chứng như chảy máu có thể xuất hiện muộn sau vài giờ đến vài ngày, vì vậy nếu có dấu hiệu bất thường không nên chờ tự hết mà cần liên hệ cơ sở y tế sớm.

10. Những câu hỏi thường gặp về nội soi đại tràng

Nội soi đại tràng có cần nhịn ăn không?

Có. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn về chế độ ăn và thời điểm ngừng ăn uống của cơ sở thực hiện. Quan trọng hơn, đại tràng phải được làm sạch bằng thuốc chuẩn bị ruột theo đúng hướng dẫn.

Uống thuốc làm sạch đại tràng có phải đi ngoài nhiều lần không?

Có. Đây là phản ứng bình thường của thuốc làm sạch ruột. Người bệnh sẽ đi ngoài nhiều lần cho đến khi phân chuyển thành dịch trong hoặc vàng nhạt, gần như không còn cặn.

Sau nội soi bao lâu có thể sinh hoạt bình thường?

Nếu không sử dụng thuốc an thần, người bệnh thường có thể trở lại sinh hoạt sớm theo hướng dẫn. Nếu có an thần, cần nghỉ ngơi và tuân thủ hướng dẫn về việc không lái xe hoặc thực hiện công việc cần sự tỉnh táo trong thời gian thuốc còn tác dụng.

Chi phí tầm soát ung thư đại tràng hết bao nhiêu tiền năm 2026? Trọn gồm những chi phí nào

Viêm đại tràng khám ở đâu tốt tại Hà Nội? Địa chỉ chẩn đoán chính xác

Bác sĩ tầm soát ung thư đại tràng giỏi ở đâu tại Hà Nội?