Triệu chứng polyp đại tràng: 5 dấu hiệu cần nhận biết sớm

Polyp đại tràng không gây triệu chứng rõ ràng, đặc biệt khi polyp còn nhỏ. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi nội soi đại tràng để tầm soát hoặc kiểm tra một vấn đề tiêu hóa khác. Khi polyp lớn hoặc chảy máu, người bệnh có thể đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng hoặc thiếu máu do mất máu kéo dài.

Phần lớn polyp đại tràng không gây triệu chứng, nhất là khi còn nhỏ.

Năm biểu hiện có thể gặp gồm đi ngoài ra máu, thay đổi màu sắc phân do chảy máu, thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng và thiếu máu.

Các dấu hiệu trên không đủ để xác định có polyp hay ung thư đại trực tràng.

Nội soi đại tràng là phương pháp quan trọng để phát hiện polyp; xét nghiệm mô bệnh học giúp xác định bản chất tổn thương sau khi lấy mẫu hoặc cắt polyp.

Người có máu trong phân, thay đổi đại tiện kéo dài, thiếu máu không rõ nguyên nhân hoặc sụt cân không chủ ý nên đi khám. Đau bụng dữ dội, chảy máu nhiều hoặc bụng chướng kèm nôn cần được đánh giá khẩn cấp.

Không có triệu chứng không đồng nghĩa với không có polyp. Tầm soát đúng thời điểm giúp phát hiện tổn thương trước khi gây ra biểu hiện rõ rệt.

1. Polyp đại tràng có những triệu chứng nào?

Polyp đại tràng không gây triệu chứng, đặc biệt khi tổn thương còn nhỏ. Nhiều người vẫn ăn uống, sinh hoạt và đại tiện bình thường dù trong đại tràng đã xuất hiện polyp. Vì vậy, tình trạng không đau bụng hoặc không có rối loạn tiêu hóa không đủ để loại trừ tổn thương này.

Khi có biểu hiện, người bệnh có thể gặp một số dấu hiệu sau:

• Đi ngoài ra máu: Máu có thể xuất hiện trên bề mặt phân, dính trên giấy vệ sinh hoặc lẫn trong phân nếu polyp bị tổn thương và chảy máu.
• Thay đổi màu sắc phân: Phân có thể sẫm màu hoặc đen khi có chảy máu đường tiêu hóa, nhưng biểu hiện này không đặc hiệu cho polyp.
• Thay đổi thói quen đại tiện: Táo bón, tiêu chảy hoặc tình trạng đại tiện bất thường kéo dài có thể xuất hiện trong một số trường hợp.
• Đau bụng, chướng bụng: Đôi khi gặp ở người có tổn thương lớn gây cản trở lòng ruột hoặc kèm bệnh lý tiêu hóa khác.
• Thiếu máu do thiếu sắt: Polyp chảy máu âm thầm trong thời gian dài có thể khiến người bệnh mệt mỏi, xanh xao, chóng mặt hoặc khó thở khi gắng sức.

Theo Mayo Clinic, phần lớn người có polyp đại tràng không xuất hiện triệu chứng; các dấu hiệu như chảy máu trực tràng, thay đổi thói quen đại tiện, thay đổi màu sắc phân, thiếu máu thiếu sắt hoặc đau bụng có thể xuất hiện ở một số trường hợp. Những biểu hiện này cần được đánh giá y tế vì cũng có thể liên quan đến các bệnh lý khác. Nguồn: Mayo Clinic – Colon polyps: Symptoms and causes.

2. Đi ngoài ra máu, phân đen có phải dấu hiệu polyp đại tràng không?

Đi ngoài ra máu hoặc phân đen có thể là dấu hiệu polyp đại tràng, đặc biệt khi polyp có kích thước lớn hoặc bị tổn thương gây chảy máu. Tuy nhiên, đây không phải triệu chứng đặc hiệu của polyp, bởi tình trạng này còn có thể liên quan đến trĩ, viêm loét đại tràng, loét dạ dày – tá tràng hoặc các bệnh lý tiêu hóa khác.

• Đi ngoài ra máu đỏ tươi: Có thể xảy ra khi polyp chảy máu, nhưng cũng thường gặp ở người bị trĩ hoặc nứt hậu môn. Máu có thể dính trên phân, giấy vệ sinh hoặc lẫn trong phân.
• Phân đen, sệt như hắc ín: Thường gợi ý chảy máu đường tiêu hóa trên, chẳng hạn từ dạ dày hoặc tá tràng. Tuy nhiên, chảy máu từ ruột non hoặc đại tràng phải cũng có thể khiến phân sẫm màu trong một số trường hợp.
• Chảy máu âm thầm kéo dài: Polyp có thể gây mất máu từ từ, dẫn đến thiếu máu thiếu sắt với biểu hiện mệt mỏi, da xanh, chóng mặt hoặc giảm khả năng gắng sức.

Để xác định nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, xét nghiệm phân và nội soi đại tràng tùy tình trạng cụ thể. Người bệnh không nên tự kết luận bị polyp chỉ dựa vào màu sắc phân.

3. Polyp đại tràng có gây táo bón, tiêu chảy hoặc thay đổi hình dạng phân không?

Polyp đại tràng có thể gây táo bón, tiêu chảy hoặc thay đổi hình dạng phân, nhưng tình trạng này không phổ biến và thường liên quan đến polyp có kích thước lớn hoặc gây cản trở một phần lòng đại tràng. Phần lớn polyp nhỏ không gây triệu chứng, nên người bệnh có thể mắc polyp mà vẫn đại tiện bình thường.

• Táo bón: Polyp lớn có thể làm hẹp lòng đại tràng, khiến phân khó di chuyển và gây táo bón.
• Tiêu chảy: Một số polyp có thể liên quan đến tình trạng tăng tiết chất nhầy hoặc rối loạn đại tiện, nhưng tiêu chảy cũng có nhiều nguyên nhân khác như nhiễm trùng đường ruột, không dung nạp thức ăn hoặc hội chứng ruột kích thích.
• Thay đổi hình dạng phân: Phân có thể nhỏ hơn hoặc thay đổi hình dạng nếu lòng đại tràng bị hẹp do tổn thương lớn. Tuy nhiên, hình dạng phân thay đổi đơn độc không đủ để kết luận có polyp hay ung thư đại trực tràng.
• Thay đổi thói quen đại tiện: Tình trạng táo bón, tiêu chảy hoặc xen kẽ cả hai kéo dài mà không rõ nguyên nhân cần được đánh giá, đặc biệt khi đi kèm đi ngoài ra máu, thiếu máu hoặc sụt cân không chủ ý.

4. Khi nào cần đi khám vì nghi ngờ polyp đại tràng?

Người bệnh nên đi khám khi xuất hiện máu trong phân, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, thiếu máu không rõ nguyên nhân hoặc sụt cân không chủ ý. Những biểu hiện này không đồng nghĩa chắc chắn mắc polyp, nhưng cần được đánh giá để phát hiện hoặc loại trừ các bệnh lý tiêu hóa đáng lưu ý.

Các trường hợp nên chủ động đặt lịch khám gồm:

• Đi ngoài ra máu, máu lẫn trong phân hoặc tình trạng chảy máu tái diễn.
• Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài hoặc liên tục tái phát mà không rõ nguyên nhân.
• Đau bụng dai dẳng, đầy hơi bất thường hoặc cảm giác đại tiện không hết.
• Mệt mỏi kéo dài, xanh xao hoặc thiếu máu được phát hiện qua xét nghiệm.
• Sụt cân không chủ ý, đặc biệt khi đi kèm triệu chứng tiêu hóa.
• Có cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con từng mắc ung thư đại trực tràng hay polyp tiến triển.

Một số biểu hiện cần được đánh giá khẩn cấp, không nên chờ lịch khám thông thường. Đó là chảy máu trực tràng nhiều, phân đen kèm choáng hoặc ngất, đau bụng dữ dội, bụng chướng kèm nôn hoặc không thể trung tiện, đại tiện.

5. Không có triệu chứng thì có cần nội soi đại tràng không?

Có. Ngay cả khi không có triệu chứng, một số người vẫn cần nội soi đại tràng để tầm soát polyp và ung thư đại trực tràng, bởi phần lớn polyp không gây biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Việc có cần nội soi hay không phụ thuộc vào độ tuổi, tiền sử gia đình, tiền sử polyp và các yếu tố nguy cơ của từng người.

• Người từ 45 tuổi trở lên: Nên trao đổi với bác sĩ về tầm soát ung thư đại trực tràng, ngay cả khi sức khỏe bình thường và chưa có triệu chứng. Nội soi đại tràng là một trong những phương pháp tầm soát được sử dụng.
• Người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp nguy cơ cao: Có thể cần tầm soát sớm hơn và theo lịch riêng tùy mức độ nguy cơ.
• Người từng phát hiện hoặc cắt polyp đại tràng: Cần nội soi theo dõi theo lịch bác sĩ chỉ định, dựa trên số lượng, kích thước và kết quả mô bệnh học của polyp trước đó.
• Người mắc bệnh viêm ruột mạn tính ảnh hưởng đến đại tràng: Có thể cần chương trình nội soi giám sát riêng do nguy cơ ung thư tăng theo thời gian mắc bệnh và phạm vi viêm.

6. Làm thế nào để giảm nguy cơ và phát hiện sớm polyp đại tràng?

Để giảm nguy cơ polyp đại tràng và phát hiện sớm tổn thương, người bệnh nên kết hợp duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và tầm soát ung thư đại trực tràng đúng thời điểm. Vì polyp thường không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu, nội soi hoặc các phương pháp tầm soát phù hợp có thể giúp phát hiện tổn thương trước khi xuất hiện biến chứng. 

• Ăn uống cân đối: Tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế thịt chế biến sẵn, giảm ăn nhiều thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn.
• Vận động thường xuyên: Duy trì hoạt động thể chất phù hợp, hạn chế ngồi lâu và kiểm soát cân nặng để giảm các yếu tố nguy cơ liên quan đến ung thư đại trực tràng.
• Không hút thuốc, hạn chế rượu bia: Hút thuốc và uống nhiều rượu có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.
• Chủ động tầm soát: Người có nguy cơ trung bình nên trao đổi với bác sĩ về thời điểm bắt đầu tầm soát. Theo khuyến nghị của CDC Hoa Kỳ, phần lớn người trưởng thành có nguy cơ trung bình nên bắt đầu từ 45 tuổi. 
• Tầm soát sớm nếu có yếu tố nguy cơ: Người có cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con mắc ung thư đại trực tràng; từng có polyp; mắc bệnh viêm ruột mạn tính hoặc có hội chứng di truyền liên quan có thể cần tầm soát sớm hơn và theo dõi thường xuyên hơn theo chỉ định của bác sĩ.
• Tuân thủ lịch nội soi sau cắt polyp: Thời điểm nội soi lại phụ thuộc vào số lượng, kích thước, loại mô học của polyp, mức độ cắt bỏ và chất lượng lần nội soi trước đó.

7. Câu hỏi thường gặp về triệu chứng polyp đại tràng

Polyp đại tràng giai đoạn đầu có triệu chứng không?

Phần lớn polyp đại tràng không gây triệu chứng rõ ràng, kể cả khi đã tồn tại trong một thời gian. Một số trường hợp có thể chảy máu âm thầm nhưng chưa tạo ra biểu hiện dễ nhận biết. Vì vậy, không thể dựa vào việc cơ thể không có dấu hiệu bất thường để loại trừ polyp.

Đi ngoài ra máu có chắc chắn là polyp đại tràng không?

Không. Máu trong phân có thể liên quan đến polyp, bệnh trĩ, nứt hậu môn, viêm ruột hoặc các bệnh lý khác. Người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân, đặc biệt khi chảy máu tái diễn hoặc đi kèm thay đổi đại tiện.

Polyp đại tràng có gây tiêu chảy kéo dài không?

Một số người có polyp có thể xuất hiện thay đổi thói quen đại tiện, nhưng tiêu chảy kéo dài không phải dấu hiệu đặc hiệu của polyp. Nếu tình trạng không cải thiện, tái diễn hoặc đi kèm máu trong phân, đau bụng hay sụt cân, người bệnh nên đi khám.

Nội soi dạ dày đại tràng combo giá bao nhiêu? Cần lưu ý những gì 

Bác sĩ Khánh chỉ rõ 7 điều cần biết trước khi nội soi dạ dày, đại tràng 

Quy trình nội soi dạ dày đại tràng tại Tiêu Hóa Việt cùng Bác sĩ CKI Nguyễn Quốc Khánh