Táo bón mạn tính là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử lý

Táo bón mạn tính là tình trạng đại tiện khó, phân khô cứng, phải rặn nhiều hoặc đi tiêu dưới 3 lần mỗi tuần kéo dài trong nhiều tuần đến nhiều tháng. Người bệnh cũng có thể thường xuyên cảm thấy đi chưa hết phân hoặc phải hỗ trợ mới đại tiện được. Nếu kéo dài, táo bón mạn có thể làm tăng nguy cơ trĩ, nứt kẽ hậu môn và ứ phân.

Táo bón kéo dài trên 3 tháng với biểu hiện đi dưới 3 lần/tuần, phân cứng, rặn nhiều.

Phần lớn là táo bón chức năng liên quan lối sống và thói quen — cải thiện được.

Một số trường hợp là táo bón thứ phát do bệnh nền, thuốc đang dùng hoặc tổn thương đại trực tràng.

Nguy cơ không nằm ở bản thân táo bón mà ở biến chứng kéo dài và nguyên nhân chưa được tìm ra.

I – Táo bón mạn tính là gì?

Khác với táo bón cấp tính chỉ kéo dài vài ngày do thay đổi ăn uống hay đi xa, táo bón mạn tính là tình trạng dai dẳng, tái đi tái lại trong thời gian dài.

Dưới đây là những biểu hiện của táo bón mạn tính.

• Tình trạng kéo dài trên 3 tháng
• Đi ngoài dưới 3 lần mỗi tuần
• Phân cứng, vón cục như phân dê
• Phải rặn nhiều mới đi được
• Cảm giác đi không hết, còn phân sót lại
• Cảm giác tắc nghẽn ở vùng hậu môn trực tràng
• Đôi khi phải dùng tay hỗ trợ mới đi được.

II –  Nguyên nhân gây táo bón mạn tính

Táo bón mạn tính xuất phát từ nhiều nguyên nhân phức tạp, bao gồm các bất thường thực thể tại đường tiêu hóa, thói quen ăn uống thiếu xơ, tác dụng phụ của thuốc, lười vận động hoặc ảnh hưởng từ các bệnh lý thần kinh, nội tiết và viêm nhiễm đường ruột.

• Bất thường thực thể tại đường tiêu hóa: Nứt kẽ hậu môn, sa trực tràng, hẹp đại tràng hoặc sự xuất hiện của khối u lành/ác tính tại trực tràng gây cản trở cơ học, cản trở sự di chuyển của phân.
• Chế độ ăn uống thiếu khoa học: Thức ăn ít chất xơ (thiếu rau xanh, trái cây) kết hợp thói quen tiêu thụ nhiều thịt và thực phẩm chế biến sẵn khiến phân bị khô, làm suy giảm hoạt động nhu động ruột.
• Tác dụng phụ của thuốc: Sử dụng kéo dài các loại thuốc giảm đau, thuốc trị co thắt, thuốc chống trầm cảm hoặc bổ sung khoáng chất làm chậm tốc độ co bóp của hệ tiêu hóa.
• Lối sống ít vận động: Thói quen ngồi nhiều, lười tập luyện thể chất làm giảm lực co bóp cơ bụng và cơ sàn chậu, ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng đào thải chất thải.
• Bệnh lý viêm nhiễm đường ruột: Các tình trạng mạn tính như hội chứng ruột kích thích (IBS), bệnh Crohn, viêm túi thừa hay viêm loét đại tràng làm rối loạn chức năng co bóp tự nhiên.
• Bệnh lý thần kinh và rối loạn nội tiết: Các bệnh thần kinh (Parkinson, đa xơ cứng) làm gián đoạn tín hiệu điều khiển cơ vòng; trong khi các rối loạn nội tiết (suy giáp, lupus) làm trệch nhịp quá trình trao đổi chất.

IIII – Biến chứng nguy hiểm của táo bón mạn tính

Ứ đọng phân kéo dài do táo bón mạn tính không chỉ gây đau rát tại chỗ mà còn dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như bệnh trĩ, nứt kẽ hậu môn, ứ phân, sa trực tràng, thủng đại tràng và làm tăng nguy cơ nhiễm độc cơ thể.

• Bệnh trĩ và nứt kẽ hậu môn: Áp lực từ việc rặn mạnh thường xuyên làm tĩnh mạch hậu môn sưng phồng thành búi trĩ; đồng thời khối phân thô cứng khi tống ra ngoài dễ gây rách niêm mạc, làm đau rát dữ dội và chảy máu tươi.
• Ứ phân (kẹt phân) và Sa trực tràng: Phân ở lại ruột quá lâu bị hút cạn nước, đóng thành khối lớn kẹt chặt trong trực tràng. Việc áp lực căng giãn diễn ra liên tục cũng làm yếu hệ thống cơ sàn chậu, khiến trực tràng bị tuột ra ngoài.
• Tắc ruột và thủng đại tràng: Khối ứ đọng lớn gây bít nghẽn đường ruột hoặc tạo áp lực đè nén lên thành đại tràng, dẫn đến hoại tử, thủng ruột và gây viêm phúc mạc nguy hiểm đến tính mạng.
• Nhiễm độc cơ thể và tăng nguy cơ ung thư: Độc tố từ chất cặn bã bị đại tràng tái hấp thu ngược vào máu. Tổn thương viêm nhiễm niêm mạc mạn tính kéo dài tại vùng đại trực tràng còn tạo điều kiện cho tế bào ác tính phát triển.

IV – Biện pháp khắc phục táo bón hiệu quả

Để cải thiện tình trạng táo bón an toàn và bền vững, người bệnh cần điều chỉnh lối sống bằng cách tăng cường chất xơ, uống đủ nước, duy trì vận động thể chất và rèn luyện thói quen đại tiện khoa học mỗi ngày.

• Bổ sung đầy đủ chất xơ: Tăng cường rau xanh, trái cây tươi và ngũ cốc nguyên hạt trong khẩu phần ăn hàng ngày để làm tăng khối lượng và độ xốp của phân.
• Duy trì lượng nước cần thiết: Uống từ 1.5 – 2 lít nước ấm mỗi ngày giúp làm mềm phân, giảm ma sát và hỗ trợ phân di chuyển dễ dàng hơn trong lòng ruột.
• Tăng cường vận động thể chất: Tập thể dục hoặc đi bộ nhẹ nhàng tối thiểu 30 phút/ngày để kích thích co bóp nhu động ruột và tăng sức cơ vùng bụng.
• Rèn luyện phản xạ đại tiện: Tập thói quen đi vệ sinh vào một khung giờ cố định (ưu tiên buổi sáng) và tuyệt đối không nhịn đi cầu khi có tín hiệu mót rặn.

V – Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đi khám nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Táo bón kéo dài trên 3 tháng hoặc ngày càng nặng lên
• Mới xuất hiện táo bón ở người trên 40–50 tuổi
• Kèm đi ngoài ra máu hoặc phân đen
• Sụt cân không rõ lý do, thiếu máu, mệt nhiều
• Phân nhỏ dẹt hoặc thay đổi hình dạng phân kéo dài
• Có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp đại tràng
• Phải phụ thuộc vào thuốc nhuận tràng mới đi ngoài được

VI – Các câu hỏi thường gặp

1. Táo bón mạn tính có gây ung thư không?

Táo bón mạn tính không phải nguyên nhân gây ra ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, các tổn thương như polyp lớn hay khối u có thể biểu hiện bằng triệu chứng táo bón, nên táo bón kéo dài cần được khám để loại trừ.

2. Táo bón mạn tính có chữa khỏi được không?

Phần lớn trường hợp cải thiện tốt khi xác định và xử lý đúng nguyên nhân. Với táo bón chức năng, việc điều chỉnh chế độ ăn, vận động và thói quen đi vệ sinh thường mang lại kết quả rõ rệt.

3. Táo bón bao lâu thì được gọi là mạn tính?

Thường là khi tình trạng kéo dài trên 3 tháng, kèm các biểu hiện đặc trưng như đi ngoài dưới 3 lần mỗi tuần, phân cứng, phải rặn nhiều hoặc cảm giác đi không hết.

Bài viết liên quan:

Đi ngoài khó là bệnh gì? Khi nào được xem là táo bón?

Đau bụng đi ngoài nhiều lần trong ngày là bệnh gì? Khắc phục thế nào

Nhiều ngày không đi ngoài có nguy hiểm không? Bác sĩ tiêu hóa giải đáp