Polyp đại tràng tái phát: Vì sao polyp mọc lại sau khi cắt?

Polyp đại tràng sau khi đã cắt bỏ triệt để ít khi mọc lại ngay tại vị trí cũ, nhưng người bệnh vẫn có nguy cơ hình thành polyp mới ở những vị trí khác trong đại tràng. Một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ phát hiện polyp mới khoảng 30%, tuy nhiên con số này thay đổi tùy nhóm người bệnh và thời gian theo dõi.

Cắt polyp không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn nguy cơ hình thành polyp trong tương lai.

Cần phân biệt polyp còn sót tại vị trí cắt với polyp mới xuất hiện ở vị trí khác.

Polyp lớn, nhiều polyp hoặc tổn thương được cắt từng phần có thể cần kiểm tra sớm hơn.

Kết quả giải phẫu bệnh là căn cứ quan trọng để xác định thời điểm nội soi tiếp theo.

Chế độ ăn uống và lối sống lành mạnh có lợi cho sức khỏe đại trực tràng nhưng không thay thế việc nội soi theo dõi.

1. Những yếu tố làm tăng nguy cơ xuất hiện polyp trở lại?

Nguy cơ xuất hiện polyp đại tràng trở lại tăng cao ở người từng có polyp kích thước lớn, nhiều polyp, polyp tuyến hoặc polyp răng cưa nguy cơ cao, polyp chưa được cắt bỏ hoàn toàn và người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng. Ngoài ra, tuổi tác, hút thuốc lá, béo phì và chế độ sinh hoạt không lành mạnh cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành polyp mới.

• Kích thước polyp lớn: Polyp từ 10 mm trở lên có nguy cơ xuất hiện tổn thương tiến triển trong tương lai cao hơn, đặc biệt khi polyp từ 20 mm trở lên phải cắt thành nhiều mảnh.
• Số lượng polyp nhiều: Người từng phát hiện từ 3 polyp tuyến trở lên có nguy cơ xuất hiện thêm polyp cao hơn người chỉ có 1–2 polyp nhỏ.
• Loại polyp có nguy cơ cao: Polyp tuyến có thành phần nhung mao, loạn sản độ cao hoặc tổn thương răng cưa nguy cơ cao cần được theo dõi chặt chẽ.
• Polyp chưa được cắt bỏ hoàn toàn: Mô polyp còn sót có thể tiếp tục phát triển tại vị trí cũ, đặc biệt sau cắt polyp lớn bằng kỹ thuật cắt nhiều mảnh.
• Tiền sử gia đình: Người có người thân bậc một mắc ung thư đại trực tràng hoặc có hội chứng di truyền như Lynch, đa polyp tuyến gia đình có nguy cơ cao hơn.
• Tuổi tác: Nguy cơ hình thành polyp mới thường tăng theo tuổi, đặc biệt ở người từ 45 – 50 tuổi trở lên.
• Hút thuốc lá và uống nhiều rượu bia: Có liên quan đến nguy cơ hình thành polyp tuyến và một số tổn thương răng cưa.
• Thừa cân, béo phì và ít vận động: Có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện polyp đại tràng mới.
• Chế độ ăn thiếu lành mạnh: Ăn nhiều thịt chế biến sẵn, ít chất xơ và thường xuyên sử dụng rượu bia có thể góp phần làm tăng nguy cơ tổn thương đại trực tràng.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Nội soi Tiêu hóa Hoa Kỳ và Nhóm Công tác Đa Hiệp hội Hoa Kỳ về ung thư đại trực tràng, nguy cơ sau cắt polyp được đánh giá dựa trên số lượng, kích thước, mô học, mức độ cắt bỏ và chất lượng lần nội soi ban đầu. Hướng dẫn cũng ghi nhận nguy cơ tổn thương tái xuất hiện tại chỗ cao hơn khi polyp lớn được cắt từng phần so với cắt trọn trong một lần. Đọc hướng dẫn chuyên môn của ASGE.

2. Sau khi cắt polyp đại tràng bao lâu cần nội soi lại?

Sau khi cắt polyp đại tràng, người bệnh thường cần nội soi kiểm tra lại sau 3–10 năm, tùy thuộc vào số lượng, kích thước, loại mô bệnh học và mức độ cắt bỏ hoàn toàn polyp. Tuy nhiên, với polyp lớn từ 20 mm được cắt thành nhiều mảnh, bác sĩ thường chỉ định nội soi lại sau khoảng 6 tháng để kiểm tra nguy cơ còn sót hoặc tái phát tại vị trí cắt.

Thời gian nội soi lại theo từng trường hợp:

• 1 – 2 polyp tuyến nhỏ dưới 10 mm, không có đặc điểm nguy cơ cao: Nội soi lại sau 7 – 10 năm.
• 3 – 4 polyp tuyến nhỏ dưới 10 mm: Nội soi lại sau 3 – 5 năm.
• 5 – 10 polyp tuyến nhỏ dưới 10 mm: Nội soi lại sau 3 năm.
• Polyp tuyến từ 10 mm trở lên, có thành phần nhung mao hoặc loạn sản độ cao: Nội soi lại sau 3 năm nếu đã cắt bỏ hoàn toàn.
• Trên 10 polyp tuyến trong một lần nội soi: Cần kiểm tra lại sau 1 năm và đánh giá nguy cơ hội chứng đa polyp di truyền.
• Polyp răng cưa: Thời gian theo dõi thường từ 3 – 10 năm, tùy loại polyp, kích thước, số lượng và đặc điểm loạn sản.
• Polyp từ 20 mm được cắt thành nhiều mảnh: Nội soi kiểm tra sau khoảng 6 tháng, sau đó tiếp tục theo dõi theo kết quả kiểm tra.

3. Polyp đại tràng tái phát có nguy hiểm không?

Polyp đại tràng tái phát nguy hiểm nếu là polyp tuyến, polyp răng cưa có nguy cơ cao hoặc xuất hiện các đặc điểm bất thường như kích thước lớn, loạn sản độ cao. 

Mức độ nguy hiểm của polyp đại tràng tái phát phụ thuộc vào:

• Loại polyp: Polyp tuyến và một số polyp răng cưa có khả năng tiến triển thành ung thư, trong khi polyp tăng sản nhỏ ở trực tràng hoặc đại tràng sigma thường có nguy cơ thấp.
• Kích thước polyp: Polyp từ 10 mm trở lên thường có nguy cơ chứa tổn thương tiến triển cao hơn so với polyp nhỏ dưới 5 mm.
• Mức độ loạn sản: Polyp có loạn sản độ cao là tổn thương tiền ung thư nguy cơ cao, cần được loại bỏ và theo dõi chặt chẽ.
• Polyp tái phát tại vị trí cắt cũ: Có thể do mô polyp còn sót sau lần cắt trước, đặc biệt với polyp lớn được cắt thành nhiều mảnh.
• Thời gian phát hiện và xử lý: Polyp không được theo dõi trong thời gian dài có thể tiếp tục phát triển và xuất hiện những biến đổi bất thường.

4. Dấu hiệu nhận biết polyp đã mọc lại?

Polyp đại tràng mọc lại không có dấu hiệu rõ ràng, đặc biệt khi polyp còn nhỏ. Tuy nhiên, nếu polyp phát triển lớn hoặc gây tổn thương niêm mạc, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng hoặc thiếu máu.

Một số biểu hiện có thể gặp khi có tổn thương ở đại tràng gồm:

• Đi ngoài ra máu hoặc có máu lẫn trong phân.
• Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, chẳng hạn táo bón hoặc tiêu chảy khác thường.
• Thiếu máu, mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Đau bụng hoặc sụt cân không chủ ý trong một số trường hợp.

5. Làm thế nào để giảm nguy cơ polyp đại tràng tái phát?

Để giảm nguy cơ polyp đại tràng tái phát, người bệnh cần cắt bỏ hoàn toàn polyp, nội soi kiểm tra định kỳ theo chỉ định của bác sĩ, duy trì chế độ ăn giàu chất xơ, hạn chế thịt đỏ và thịt chế biến sẵn, không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, không có biện pháp nào bảo đảm ngăn ngừa hoàn toàn sự hình thành polyp mới.

Các biện pháp giúp giảm nguy cơ polyp đại tràng xuất hiện trở lại:

• Cắt bỏ hoàn toàn polyp: Đảm bảo tổn thương được loại bỏ triệt để, hạn chế tình trạng mô polyp còn sót tiếp tục phát triển tại vị trí cũ.
• Nội soi đại tràng đúng lịch: Thời gian kiểm tra có thể từ 6 tháng đến 10 năm, tùy kích thước, số lượng, kết quả giải phẫu bệnh và phương pháp cắt polyp. Nội soi giúp phát hiện và loại bỏ polyp mới trước khi tiến triển thành ung thư.
• Tăng cường thực phẩm giàu chất xơ: Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu để hỗ trợ sức khỏe đường ruột.
• Hạn chế thịt đỏ và thịt chế biến sẵn: Giảm tiêu thụ thịt bò, thịt lợn với lượng lớn và các thực phẩm như xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội.
• Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia: Giúp giảm các yếu tố nguy cơ liên quan đến sự hình thành polyp và ung thư đại trực tràng.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Kiểm soát tình trạng thừa cân, béo phì thông qua chế độ dinh dưỡng cân đối và vận động thường xuyên.
• Tập thể dục đều đặn: Duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần nếu sức khỏe cho phép.
• Theo dõi kết quả giải phẫu bệnh: Xác định loại polyp, mức độ loạn sản và các đặc điểm nguy cơ để xây dựng lịch nội soi phù hợp.
• Đánh giá tiền sử gia đình: Người có người thân mắc ung thư đại trực tràng hoặc hội chứng đa polyp di truyền cần được bác sĩ tư vấn kế hoạch theo dõi riêng.

6. Câu hỏi thường gặp về polyp đại tràng tái phát

Cắt polyp đại tràng rồi có phải nội soi suốt đời không?

Cắt polyp đại tràng rồi không nhất thiết phải nội soi suốt đời, nhưng người bệnh cần nội soi theo dõi định kỳ để phát hiện polyp mới hoặc tổn thương tái phát. Thời gian và số lần nội soi phụ thuộc vào số lượng, kích thước, loại polyp, kết quả giải phẫu bệnh và nguy cơ ung thư đại trực tràng của từng người.

Polyp đại tràng tái phát có phải ung thư không?

Polyp đại tràng tái phát không đồng nghĩa với ung thư, bởi phần lớn polyp mới xuất hiện hoặc mọc lại vẫn là tổn thương lành tính. Tuy nhiên, một số loại polyp, đặc biệt là polyp tuyến và polyp răng cưa nguy cơ cao, có khả năng tiến triển thành ung thư đại trực tràng nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Polyp lớn được cắt từng phần có cần kiểm tra sớm hơn không?

Polyp đại tràng kích thước lớn từ 20 mm trở lên được cắt từng phần cần nội soi kiểm tra sớm hơn, sau khoảng 6 tháng, do nguy cơ còn sót mô polyp hoặc tái phát tại vị trí cắt cao hơn so với cắt bỏ nguyên khối. Tuy nhiên, thời gian kiểm tra cụ thể phụ thuộc vào kích thước, đặc điểm tổn thương, kết quả giải phẫu bệnh và mức độ cắt bỏ hoàn toàn.

Polyp đại tràng có cần cắt không? Khi nào nên can thiệp?

Polyp đại tràng bao lâu thì thành ung thư? Yếu tố quyết định nguy cơ

Triệu chứng polyp đại tràng: 5 dấu hiệu cần nhận biết sớm