Viêm đại tràng co thắt là gì? Có phải hội chứng ruột kích thích IBS?

Viêm đại tràng co thắt là hội chứng ruột kích thích (IBS), biểu hiện là bụng tái diễn, chướng hơi và thay đổi thói quen đại tiện, có thể là táo bón, tiêu chảy hoặc xen kẽ cả hai. Các triệu chứng liên quan đến sự tương tác giữa não và ruột, sự nhạy cảm của đường tiêu hóa và hoạt động co bóp của ruột. 

Viêm đại tràng co thắt thường tương ứng với hội chứng ruột kích thích (IBS): Đây là rối loạn chức năng tiêu hóa, không phải tên gọi khẳng định có viêm loét ở đại tràng.

Triệu chứng điển hình: Đau bụng liên quan đến đại tiện, đầy hơi, táo bón, tiêu chảy hoặc thay đổi giữa hai tình trạng.

Nguyên nhân chưa được xác định hoàn toàn: Tương tác não – ruột, độ nhạy của ruột, hoạt động co bóp, nhiễm khuẩn tiêu hóa trước đó và một số yếu tố ăn uống, tâm lý có thể liên quan.

Không nên tự chẩn đoán: Máu trong phân, phân đen, sụt cân không rõ nguyên nhân, thiếu máu hoặc sốt là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế.

Điều trị tập trung kiểm soát triệu chứng: Điều chỉnh chế độ ăn, sinh hoạt và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.

1. Viêm đại tràng co thắt khác viêm đại tràng thực thể như thế nào?

Viêm đại tràng co thắt và viêm đại tràng thực thể khác nhau chủ yếu ở bản chất bệnh lý. Viêm đại tràng co thắt được dùng để chỉ hội chứng ruột kích thích (IBS), gây đau bụng và rối loạn đại tiện nhưng không có tổn thương viêm đặc hiệu trên niêm mạc ruột. Trong khi đó, viêm đại tràng thực thể có tổn thương hoặc bất thường tại đại tràng, được xác định qua thăm khám và các xét nghiệm phù hợp.

Theo tài liệu chuyên môn đăng trên cổng thông tin của Bộ Y tế, hội chứng ruột kích thích có thể gây đau bụng, trướng bụng, thay đổi thói quen đại tiện như táo bón hoặc tiêu chảy. Cơn đau có thể giảm sau khi đại tiện và đi kèm cảm giác đi ngoài không hết phân hoặc phân lẫn chất nhầy. Tài liệu cũng nhấn mạnh cần chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý có tổn thương thực thể ở đại tràng.

Đọc tài liệu PDF trên cổng thông tin Bộ Y tế.

2. Viêm đại tràng co thắt có những triệu chứng nào?

Viêm đại tràng co thắt có triệu chứng phổ biến là đau bụng, chướng hơi, đầy bụng và thay đổi thói quen đại tiện như tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai. Các biểu hiện thường tái diễn, có thể tăng lên sau ăn hoặc khi căng thẳng và giảm sau khi đi đại tiện.

• Đau bụng từng cơn: Người bệnh có thể đau quặn hoặc âm ỉ, thường ở vùng bụng dưới. Cơn đau có thể liên quan đến việc đi đại tiện và giảm hoặc thay đổi sau khi đi ngoài.
• Táo bón: Phân khô, cứng, khó đi ngoài hoặc phải rặn nhiều. Một số người có cảm giác đi chưa hết phân.
• Tiêu chảy: Phân lỏng, đi ngoài nhiều lần hoặc mót đi ngoài, đôi khi xuất hiện rõ hơn sau bữa ăn.
• Táo bón xen kẽ tiêu chảy: Thói quen đại tiện thay đổi giữa các giai đoạn, gây khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt.
• Đầy hơi, chướng bụng: Bụng căng tức, nhiều khí trong đường tiêu hóa hoặc khó chịu sau khi ăn.
• Phân có chất nhầy: Một số người có thể thấy chất nhầy màu trắng trong phân. Tuy nhiên, máu trong phân không phải dấu hiệu điển hình của IBS và cần được đánh giá.

Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), đau bụng liên quan đến đại tiện và thay đổi thói quen đại tiện là những triệu chứng phổ biến của IBS. Người bệnh cũng có thể gặp đầy hơi, cảm giác đại tiện không hết và chất nhầy màu trắng trong phân.

Đọc nguồn NIDDK.

4. Nguyên nhân nào gây viêm đại tràng co thắt?

Nguyên nhân chính gây viêm đại tràng co thắt là do sự rối loạn tương tác giữa não và đường tiêu hóa, khiến các cơ trong đại tràng co bóp quá mức hoặc bất thường. Ngoài ra, tình trạng này còn có thể liên quan đến tăng nhạy cảm đường ruột, căng thẳng tâm lý, nhiễm trùng đường ruột trước đó và thay đổi hệ vi sinh đường ruột.

• Rối loạn tương tác não – ruột: Não và hệ tiêu hóa liên lạc hai chiều thông qua hệ thần kinh và các cơ chế sinh học khác. Khi tương tác này bị thay đổi, hoạt động tiêu hóa và cảm nhận đau có thể bị ảnh hưởng.
• Tăng nhạy cảm của đường ruột: Một số người cảm thấy đau hoặc khó chịu rõ hơn khi ruột co bóp, chứa khí hoặc có phân, dù mức độ kích thích không quá lớn.
• Thay đổi nhu động ruột: Hoạt động co bóp của ruột nhanh hoặc chậm hơn có thể góp phần gây tiêu chảy hoặc táo bón.
• Tiền sử nhiễm khuẩn tiêu hóa: Một số trường hợp xuất hiện triệu chứng giống IBS sau đợt nhiễm khuẩn đường tiêu hóa.
• Căng thẳng và yếu tố tâm lý: Lo âu, áp lực công việc hoặc thiếu ngủ có thể làm triệu chứng nặng hơn ở một số người. Điều này không có nghĩa bệnh chỉ do tâm lý hoặc người bệnh tự gây ra tình trạng của mình.
• Thực phẩm không phù hợp với từng cá nhân: Một số loại thức ăn, đồ uống hoặc thành phần khó dung nạp có thể kích thích triệu chứng. Yếu tố gây khó chịu không giống nhau ở tất cả mọi người.

5. Viêm đại tràng co thắt có nguy hiểm không?

Hội chứng ruột kích thích  không gây tổn thương cấu trúc đường tiêu hóa như loét ruột và không được xem là nguyên nhân trực tiếp gây ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, triệu chứng có thể kéo dài, tái diễn và ảnh hưởng đáng kể đến ăn uống, giấc ngủ, công việc cũng như chất lượng cuộc sống.

Người bệnh nên đi khám sớm nếu có những dấu hiệu sau:

• Đi ngoài ra máu hoặc phân đen như hắc ín.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Thiếu máu hoặc mệt mỏi kéo dài chưa rõ nguyên nhân.
• Sốt, tiêu chảy kéo dài hoặc triệu chứng xuất hiện sau khi dùng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đường tiêu hóa.
• Đau bụng dữ dội, tăng dần hoặc khác hẳn các cơn đau trước đó.
• Triệu chứng thường xuyên đánh thức người bệnh vào ban đêm hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh viêm ruột, ung thư đại trực tràng.

6. Chẩn đoán viêm đại tràng co thắt bằng cách nào?

Không có một xét nghiệm đơn lẻ nào đủ để xác định tất cả trường hợp IBS. Bác sĩ thường kết hợp khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh, khám lâm sàng và chỉ định xét nghiệm phù hợp để đánh giá chẩn đoán.

Quá trình thăm khám có thể bao gồm:

• Khai thác triệu chứng: Bác sĩ hỏi về vị trí và tần suất đau bụng, mối liên hệ giữa cơn đau với đại tiện, hình dạng phân, thời gian xuất hiện triệu chứng và các yếu tố làm bệnh nặng hơn.
• Đánh giá tiền sử: Bao gồm các bệnh tiêu hóa trước đây, thuốc đang sử dụng, tiền sử gia đình và những thay đổi gần đây về ăn uống hoặc sinh hoạt.
• Xét nghiệm máu hoặc phân: Có thể được chỉ định để tìm dấu hiệu thiếu máu, nhiễm khuẩn, chảy máu hoặc nguyên nhân khác tùy biểu hiện.
• Nội soi đại tràng: Không phải ai nghi IBS cũng cần nội soi. Bác sĩ cân nhắc thủ thuật này khi có dấu hiệu cảnh báo, yếu tố nguy cơ hoặc nghi ngờ bệnh viêm ruột, polyp, ung thư và các bệnh lý khác.

7. Điều trị viêm đại tràng co thắt như thế nào?

Điều trị viêm đại tràng co thắt tập trung vào kiểm soát triệu chứng, điều chỉnh chế độ ăn uống, cải thiện thói quen sinh hoạt và sử dụng thuốc khi cần thiết. 

• Điều chỉnh chế độ ăn uống: Ăn đúng giờ, chia nhỏ bữa nếu cần, uống đủ nước và hạn chế thực phẩm khiến triệu chứng nặng hơn như đồ ăn nhiều dầu mỡ, rượu bia, cà phê hoặc thức ăn dễ sinh hơi. Chế độ ăn ít FODMAP có thể được áp dụng trong thời gian giới hạn dưới sự hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng.
• Điều chỉnh lối sống: Tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, duy trì giờ giấc sinh hoạt ổn định và áp dụng các biện pháp giảm căng thẳng giúp cải thiện triệu chứng ở một số người.
• Sử dụng thuốc theo triệu chứng: Bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống co thắt để giảm đau bụng, thuốc điều hòa nhu động hoặc thuốc phù hợp với tình trạng tiêu chảy, táo bón. Một số trường hợp cần sử dụng thuốc điều hòa cảm nhận đau ở đường ruột theo chỉ định chuyên môn.
• Bổ sung chất xơ phù hợp: Chất xơ hòa tan như psyllium có thể hỗ trợ cải thiện táo bón và một số triệu chứng IBS. Người bệnh nên tăng lượng chất xơ từ từ để tránh đầy hơi; chất xơ không hòa tan có thể khiến triệu chứng nặng hơn ở một số người.
• Hỗ trợ tâm lý khi cần thiết: Liệu pháp nhận thức – hành vi hoặc các phương pháp trị liệu hướng đến tương tác não – ruột có thể hữu ích với người thường xuyên căng thẳng hoặc có triệu chứng kéo dài.

8. Câu hỏi thường gặp về viêm đại tràng co thắt

Viêm đại tràng co thắt có chữa khỏi hoàn toàn không?

IBS có diễn biến kéo dài, với các giai đoạn triệu chứng nặng lên hoặc thuyên giảm. Hiện chưa có một phương pháp bảo đảm chữa khỏi cho tất cả người bệnh, nhưng nhiều trường hợp có thể kiểm soát triệu chứng bằng điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt và điều trị phù hợp.

Viêm đại tràng co thắt có gây ung thư đại tràng không?

IBS không được xem là nguyên nhân trực tiếp gây ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tầm soát ung thư theo độ tuổi và nguy cơ cá nhân. Nếu xuất hiện máu trong phân, sụt cân hoặc thay đổi đại tiện kéo dài bất thường, cần đi khám để loại trừ bệnh lý khác.

Người bị viêm đại tràng co thắt có cần nội soi không?

Không phải trường hợp nào cũng cần nội soi. Bác sĩ quyết định dựa trên triệu chứng, tuổi, tiền sử gia đình, dấu hiệu cảnh báo và nguy cơ bệnh lý khác. Nội soi có thể cần thiết khi nghi ngờ viêm ruột, tổn thương đại trực tràng hoặc nguyên nhân thực thể.

Nội soi dạ dày đại tràng combo giá bao nhiêu? Cần lưu ý những gì 

Bác sĩ Khánh chỉ rõ 7 điều cần biết trước khi nội soi dạ dày, đại tràng 

Quy trình nội soi dạ dày đại tràng tại Tiêu Hóa Việt cùng Bác sĩ CKI Nguyễn Quốc Khánh