Viêm loét đại tràng và bệnh Crohn khác nhau thế nào? Cách phân biệt hai bệnh

Viêm loét đại tràng và bệnh Crohn đều là bệnh viêm ruột mạn tính, có thể gây đau bụng, tiêu chảy, mệt mỏi và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, viêm loét đại tràng chỉ ảnh hưởng đến đại tràng và trực tràng, thường gây viêm liên tục ở lớp niêm mạc; trong khi bệnh Crohn có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên đường tiêu hóa, với tổn thương sâu qua thành ruột và xen kẽ vùng viêm với vùng lành.

Viêm loét đại tràng chỉ ảnh hưởng đến đại tràng và trực tràng; Crohn có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên đường tiêu hóa.

Viêm loét đại tràng thường gây tổn thương niêm mạc liên tục; Crohn có thể gây viêm xuyên thành ruột và tổn thương không liên tục.

Tiêu chảy ra máu, mót rặn thường gặp ở viêm loét đại tràng; đau bụng, sụt cân và biến chứng hẹp hoặc rò ruột có thể gặp ở Crohn.

Không thể phân biệt chắc chắn hai bệnh chỉ bằng triệu chứng. Người bệnh cần được khám và thực hiện các xét nghiệm phù hợp.

Cả hai bệnh đều cần được theo dõi lâu dài, điều trị theo mức độ hoạt động và nguy cơ biến chứng.

1. Phân biệt bệnh viêm loét đại tràng và bệnh Crohn khác nhau thế nào?

Viêm loét đại tràng và bệnh Crohn khác nhau chủ yếu ở vị trí tổn thương, mức độ viêm sâu đến đâu trong thành ruột và hình thái tổn thương khi nội soi. Những đặc điểm này cũng liên quan đến nguy cơ biến chứng và cách bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị.

Một số người mắc Crohn có biểu hiện chủ yếu ở đại tràng, trong khi một số trường hợp viêm loét đại tràng có triệu chứng không điển hình. Bác sĩ cần kết hợp nhiều kết quả để đưa ra chẩn đoán.

Theo Tạp chí Y Dược, viêm loét đại tràng thường gây tổn thương niêm mạc liên tục, bắt đầu từ trực tràng; trong khi bệnh Crohn có thể ảnh hưởng bất kỳ vị trí nào trên đường tiêu hóa, với tổn thương phân đoạn và xuyên thành ruột.

Nguồn: Tạp chí Y Dược lâm sàng 108 – Bài nghiên cứu năm 2023

2. Viêm loét đại tràng và bệnh Crohn có triệu chứng gì giống và khác nhau?

Cả hai bệnh đều có thể gây đau bụng, tiêu chảy, mệt mỏi và ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng. Tuy nhiên, biểu hiện cụ thể phụ thuộc vị trí tổn thương, mức độ viêm và tình trạng sức khỏe của từng người.

2.1. Triệu chứng thường gặp của viêm loét đại tràng

Viêm loét đại tràng thường biểu hiện bằng tình trạng rối loạn đại tiện kéo dài hoặc tái phát, đặc biệt khi bệnh đang hoạt động.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Tiêu chảy có máu: Phân có thể lẫn máu tươi, chất nhầy hoặc cả hai.
• Mót rặn: Người bệnh thường có cảm giác muốn đi ngoài liên tục, kể cả khi đại tràng không còn nhiều phân.
• Đau quặn bụng: Cơn đau thường liên quan đến nhu động ruột và có thể giảm sau khi đi ngoài.
• Mệt mỏi, thiếu máu: Có thể xuất hiện khi chảy máu kéo dài hoặc tình trạng viêm ảnh hưởng đến sức khỏe.
• Sụt cân: Có thể gặp khi bệnh hoạt động mạnh, người bệnh ăn uống kém hoặc mất máu kéo dài.

Triệu chứng có thể xuất hiện theo từng đợt bùng phát xen kẽ giai đoạn thuyên giảm. Người bệnh không nên chủ quan khi tình trạng đi ngoài ra máu tái diễn, ngay cả khi lượng máu ít.

2.2. Dấu hiệu thường gặp của bệnh Crohn

Bệnh Crohn có biểu hiện đa dạng hơn do có thể ảnh hưởng đến nhiều vị trí trên đường tiêu hóa. Mức độ triệu chứng phụ thuộc vào đoạn ruột bị tổn thương và các biến chứng đi kèm.

Những dấu hiệu đáng chú ý gồm:

• Đau bụng kéo dài hoặc tái phát: Có thể xuất hiện quanh rốn hoặc vùng bụng dưới bên phải, đặc biệt khi đoạn cuối ruột non bị ảnh hưởng.
• Tiêu chảy: Phân có thể lỏng kéo dài, đôi khi có máu nếu tổn thương ở đại tràng.
• Sụt cân và suy dinh dưỡng: Viêm kéo dài, ăn uống kém hoặc giảm hấp thu có thể khiến người bệnh thiếu năng lượng và dưỡng chất.
• Tổn thương quanh hậu môn: Nứt kẽ, rò hoặc áp-xe có thể xuất hiện ở một số người bệnh.
• Mệt mỏi, thiếu máu: Có thể liên quan đến viêm mạn tính, mất máu hoặc thiếu vi chất.

Bệnh Crohn cũng có thể đi kèm những biểu hiện ngoài đường tiêu hóa như đau khớp, tổn thương da hoặc viêm mắt. Tuy nhiên, các dấu hiệu này không xuất hiện ở tất cả người bệnh.

3. Bệnh Crohn và viêm loét đại tràng, bệnh nào nguy hiểm hơn?

Bệnh Crohn và viêm loét đại tràng đều là bệnh viêm ruột mạn tính, có thể gây biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị và theo dõi đúng cách. Không thể khẳng định bệnh nào nguy hiểm hơn trong mọi trường hợp vì mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào vị trí, phạm vi viêm, biến chứng và đáp ứng điều trị của từng người.

3.1. Biến chứng của viêm loét đại tràng

Viêm loét đại tràng có thể gây ra một số biến chứng đáng chú ý:

• Xuất huyết và thiếu máu: Tình trạng chảy máu đường ruột kéo dài có thể làm giảm lượng hemoglobin.
• Giãn đại tràng nhiễm độc: Đây là biến chứng nghiêm trọng, có thể gây chướng bụng, đau bụng, sốt và rối loạn toàn thân.
• Thủng đại tràng: Có thể xảy ra trong trường hợp viêm nặng, gây nguy hiểm và cần xử trí cấp cứu.
• Tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng: Nguy cơ tăng ở một số người bệnh có viêm đại tràng kéo dài, tổn thương lan rộng hoặc kèm các yếu tố nguy cơ khác.

3.2. Biến chứng của bệnh Crohn

Do viêm có thể xuyên sâu qua thành ruột, Crohn có nguy cơ gây các biến chứng mang tính cấu trúc.

• Hẹp ruột và tắc ruột: Tình trạng viêm hoặc xơ hóa có thể làm lòng ruột thu hẹp, gây đau bụng, nôn và chướng bụng.
• Rò ruột: Các đường thông bất thường có thể hình thành giữa những đoạn ruột hoặc giữa ruột với cơ quan khác.
• Áp-xe: Ổ nhiễm trùng có thể xuất hiện trong ổ bụng hoặc quanh hậu môn.
• Suy dinh dưỡng: Tổn thương ruột non, giảm hấp thu và ăn uống kém có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng.

Những biến chứng này có thể cần điều trị chuyên sâu, phối hợp nhiều phương pháp hoặc phẫu thuật tùy tình trạng cụ thể.

4. Chẩn đoán viêm loét đại tràng và bệnh Crohn bằng phương pháp nào?

Để phân biệt viêm loét đại tràng với Crohn, bác sĩ cần kết hợp tiền sử bệnh, thăm khám, nội soi, sinh thiết và xét nghiệm cận lâm sàng. 

4.1. Nội soi đại tràng và sinh thiết

Nội soi giúp quan sát trực tiếp niêm mạc đại tràng, trực tràng và thường cả đoạn cuối ruột non nếu thực hiện nội soi hồi đại tràng. Bác sĩ đánh giá phạm vi tổn thương, hình thái vết loét và mức độ viêm, đồng thời lấy mẫu mô để xét nghiệm khi cần.

Một số đặc điểm có thể gợi ý từng bệnh:

• Viêm loét đại tràng: Vùng viêm thường bắt đầu từ trực tràng và lan liên tục lên các đoạn đại tràng. Niêm mạc có thể đỏ, phù nề, dễ chảy máu hoặc xuất hiện vết loét.
• Bệnh Crohn: Có thể xuất hiện các vùng viêm xen kẽ vùng lành, vết loét sâu hoặc tổn thương dạng đá cuội. Tuy nhiên, hình ảnh thực tế thay đổi theo vị trí và giai đoạn bệnh.

Sinh thiết giúp bác sĩ đánh giá đặc điểm viêm dưới kính hiển vi và loại trừ một số nguyên nhân khác. Trong những trường hợp nghi Crohn ở ruột non hoặc có tổn thương ngoài phạm vi nội soi đại tràng, bác sĩ có thể chỉ định thêm phương pháp khảo sát phù hợp.

4.2. Xét nghiệm máu và phân

Các xét nghiệm này hỗ trợ đánh giá mức độ viêm, biến chứng và loại trừ những bệnh có biểu hiện tương tự.

• Công thức máu: Giúp phát hiện thiếu máu hoặc những thay đổi có thể liên quan đến viêm và nhiễm trùng.
• CRP và các chỉ số viêm: Hỗ trợ đánh giá tình trạng viêm toàn thân, nhưng kết quả bình thường không loại trừ hoàn toàn bệnh viêm ruột.
• Calprotectin trong phân: Giúp phát hiện tình trạng viêm tại đường ruột, hỗ trợ phân biệt bệnh viêm ruột với một số nguyên nhân không do viêm.
• Xét nghiệm phân tìm tác nhân nhiễm trùng: Giúp loại trừ các nguyên nhân như nhiễm khuẩn đường ruột hoặc nhiễm Clostridioides difficile khi có chỉ định.

4.3. Chẩn đoán hình ảnh khi nghi ngờ Crohn

Khi nghi Crohn ở ruột non hoặc cần đánh giá biến chứng xuyên thành ruột, bác sĩ có thể chỉ định cộng hưởng từ ruột non, chụp CT hoặc siêu âm ruột tùy điều kiện và mục tiêu khảo sát.

Theo hướng dẫn chẩn đoán và theo dõi bệnh viêm ruột của Tổ chức Crohn và Viêm đại tràng châu Âu (ECCO), việc xác định bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng cần kết hợp triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm, nội soi, mô bệnh học và chẩn đoán hình ảnh. 

Nguồn: ECCO – Hướng dẫn chẩn đoán và theo dõi bệnh viêm ruột

5. Điều trị viêm loét đại tràng và bệnh Crohn như thế nào?

Mục tiêu điều trị cả hai bệnh là kiểm soát tình trạng viêm, đưa bệnh vào giai đoạn lui bệnh, duy trì kết quả lâu dài và hạn chế biến chứng. Phác đồ cụ thể phụ thuộc vào chẩn đoán, vị trí tổn thương, mức độ hoạt động và tiền sử đáp ứng thuốc.

5.1. Điều trị viêm loét đại tràng

Bác sĩ có thể lựa chọn thuốc theo mức độ và phạm vi viêm, bao gồm:

• Thuốc 5-ASA: Chẳng hạn mesalazine, thường được sử dụng trong nhiều trường hợp viêm loét đại tràng nhẹ đến trung bình.
• Corticosteroid: Có thể được chỉ định trong một số đợt bùng phát để kiểm soát viêm trong thời gian ngắn; không phải lựa chọn duy trì lâu dài thông thường.
• Thuốc điều hòa miễn dịch, thuốc sinh học hoặc thuốc phân tử nhỏ: Có thể được sử dụng khi bệnh nặng hơn hoặc không đáp ứng với các phương pháp ban đầu, tùy đặc điểm người bệnh.
• Phẫu thuật: Có thể cần thiết khi bệnh không kiểm soát được bằng thuốc hoặc xuất hiện biến chứng nghiêm trọng.

Việc lựa chọn thuốc cần được cá thể hóa. Người bệnh không nên tự tăng giảm liều hoặc ngừng điều trị khi triệu chứng đã cải thiện.

5.2. Điều trị bệnh Crohn

Bệnh Crohn cần được điều trị theo vị trí tổn thương và nguy cơ biến chứng. Bác sĩ có thể chỉ định corticosteroid trong một số đợt bùng phát, thuốc điều hòa miễn dịch, thuốc sinh học hoặc thuốc phân tử nhỏ tùy trường hợp.

Bên cạnh kiểm soát viêm, người bệnh cần được đánh giá tình trạng dinh dưỡng, thiếu máu và thiếu hụt vi chất. Khi có hẹp ruột gây tắc, rò ruột, áp-xe hoặc tổn thương không đáp ứng điều trị nội khoa, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp hoặc phẫu thuật.

Phẫu thuật giúp xử lý biến chứng nhưng không bảo đảm Crohn khỏi hoàn toàn, bởi bệnh có thể tái phát ở đoạn ruột khác hoặc tại vị trí nối ruột sau mổ. Vì vậy, theo dõi sau điều trị vẫn rất quan trọng.

6. Khi nào người bệnh cần đi khám tiêu hóa sớm?

Người bệnh nên khám chuyên khoa tiêu hóa khi có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Tiêu chảy kéo dài, tái diễn hoặc đi ngoài ra máu.
• Đau bụng thường xuyên, mót rặn hoặc thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân, chán ăn hoặc mệt mỏi kéo dài.
• Có tổn thương quanh hậu môn tái phát, nghi ngờ rò hoặc áp-xe.

Cần đến cơ sở y tế cấp cứu nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, bụng chướng nhiều, nôn liên tục, không trung tiện hoặc đại tiện được, chảy máu nhiều, choáng hoặc ngất. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng nghiêm trọng cần được đánh giá ngay.

7. Câu hỏi thường gặp về viêm loét đại tràng và bệnh Crohn

7.1. Viêm loét đại tràng và Crohn có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Viêm loét đại tràng (UC) và bệnh Crohn đều không thể chữa khỏi hoàn toàn bằng nội khoa, nhưng có thể được kiểm soát ổn định nhờ điều trị phù hợp, giúp giảm triệu chứng, kiểm soát tình trạng viêm và duy trì giai đoạn lui bệnh lâu dài.

7.2. Bệnh Crohn có gây đi ngoài ra máu không?

Có. Crohn có thể gây chảy máu khi tổn thương ở đại tràng hoặc những vị trí khác có biểu hiện chảy máu. Tuy nhiên, không phải người mắc Crohn nào cũng đi ngoài ra máu. Nếu tình trạng này xuất hiện hoặc tái diễn, người bệnh cần được khám để xác định nguyên nhân.

7.3. Viêm loét đại tràng và Crohn có lây không?

Không. Đây là các bệnh viêm ruột mạn tính, không lây từ người sang người qua tiếp xúc thông thường. Cơ chế bệnh có liên quan đến sự tương tác giữa hệ miễn dịch, yếu tố di truyền, hệ vi sinh đường ruột và môi trường.

Nội soi dạ dày đại tràng combo giá bao nhiêu? Cần lưu ý những gì 

Bác sĩ Khánh chỉ rõ 7 điều cần biết trước khi nội soi dạ dày, đại tràng 

Quy trình nội soi dạ dày đại tràng tại Tiêu Hóa Việt cùng Bác sĩ CKI Nguyễn Quốc Khánh